Staatsgaranties voor Schiphol en KLM boterzacht

De staatsgaranties voor KLM en Schiphol zijn al vanaf de fusie met Air France in 2003 boterzacht geweest. Toenmalig minister Camiel Eurlings heeft vervolgens bij de verlenging van de garanties in 2010 de meest concrete garantie laten vallen. De directie van Air France-KLM kan daardoor KLM-vluchten vanaf Schiphol schrappen of overhevelen naar de Parijse luchthaven Charles de Gaulle.

Vliegtuigen van KLM op Schiphol. Beeld anp

Dat blijkt uit de staatsgaranties uit 2003, een 'Memorandum of Understanding' uit 2010 en aanvullende documenten die de Volkskrant met een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB) in handen heeft gekregen. Toen KLM en Air France in 2003 fuseerden bedong de overheid een pakket garanties die waren bedoeld om banen rond Schiphol veilig te stellen en Nederland bereikbaar te houden vanuit de lucht. Ook zou de groei van de ene luchthaven niet ten koste mogen gaan van de andere. De formuleringen van de garanties waren echter vaag en voor verschillende uitleg vatbaar, blijkt nu.

Tot nog toe trekken de luchthavens gelijk op en is er weinig aan hand. Schiphol lijkt het zelfs iets beter te doen. Maar de voortekenen voor bijvoorbeeld de vrachtdivisie zijn sterk verslechterd, blijkt uit een recent verschenen evaluatie. Nagenoeg alle vrachtactiviteiten van Martinair, onderdeel van KLM, zijn wegbezuinigd, met baanverlies tot gevolg. Daarnaast zijn er al bedrijfsonderdelen van KLM's hoofdkantoor in Amstelveen naar Parijs verplaatst.

Reconstructie

Lees hier de reconstructie 'Hoe de staat de grip op KLM en Schiphol verloor'.

Volgens economen wordt het fusiebedrijf onder druk van grote concurrentie de komende jaren mogelijk gedwongen zijn zaken meer vanaf één locatie te organiseren. De kans is groot dat KLM en Schiphol het onderspit delven in de daaruit voortkomende strijd, omdat Frankrijk een veel grotere thuismarkt heeft. 'De hamvraag is in hoeverre er nog sprake is van evenwichtige ontwikkeling, gelet op al het hak- en breekwerk', zegt luchtvaarteconoom Jaap de Wit.

Regeringspartij VVD, het CDA en de SP willen opheldering van staatssecretaris Wilma Mansveld (Infrastructuur) over de nu opgedoken documenten. 'Ik wil weten wat de overwegingen waren en hoe de fouten hersteld kunnen worden', zegt SP-Kamerlid Farshad Bashir. Barbara Visser (VVD): 'Het is onduidelijk wat er nog overeind staat van de garanties. Kan de staat bijvoorbeeld nog wel ingrijpen bij toekomstige schendingen?' Martijn van Helvert, CDA-Kamerlid: 'De staatssecretaris moet de zaken zo snel mogelijk opnieuw vastleggen'. Mansveld is van mening dat de overgebleven staatsgaranties nog stevig genoeg zijn. Donderdag staat hierover een Kameroverleg gepland.

De garanties zijn weinig waard en enkel een intentieverklaring om Schiphol te laten groeien, zeggen diverse door de Volkskrant geraadpleegde deskundigen over de nu opgedoken documenten. Los van de afspraak dat KLM een eigen bedrijf blijft vanuit Nederland, zijn er in 2003 voor het vracht- en passagiersvervoer drie garanties afgesproken. In de eerste twee belooft Air France-KLM met twee luchthavens te opereren en zich in te zetten voor de groei op beide locaties, alleen zonder concrete doelen. In de derde garantie waren wel doelen verpakt (concrete bestemmingen en een evenwichtige ontwikkeling), maar deze werd geschrapt bij de verlenging in 2010.

Staatssecretaris Wilma Mansveld van Infrastructuur en Milieu Beeld anp

Waarschuwingen

Op dat moment was de stemming tussen KLM en Air France en de Nederlandse staat nog opperbest. Oud-minister Eurlings en de directeuren van Air France en KLM zeggen in het verlengingsdocument dat de evaluatie van de fusie 'erg positief' was. In een ruim negen maanden eerder verschenen rapport van het onafhankelijke onderzoeksbureau SEO Economisch Onderzoek stonden desondanks waarschuwingen.

SEO, dat op verzoek van het ministerie de eerste vijf jaar van de fusie evalueerde, schrijft: 'Na het aflopen van de staatsgaranties zijn de economische krachten zodanig dat een geleidelijke verschuiving van het intercontinentale netwerk naar Parijs waarschijnlijk lijkt.' Het CDA wil van de staatssecretaris weten waarom het SEO-rapport destijds niet naar de Kamer is gestuurd. 'We willen alsnog de rapporten', zegt ook Bashir van de SP.

In Den Haag lijkt de laatste maanden opnieuw het besef doorgedrongen dat staatsgaranties van groot belang zijn. Zo greep Mansveld de recente ruzie over de financiën in het fusiebedrijf Air France-KLM aan om zowel banen als vluchtverkeer voor Schiphol te beschermen. In Parijs kreeg ze een herbevestiging van de in 2010 verlengde staatsgaranties.

KLM roert zich ook openlijk in het debat. Topman Pieter Elbers van KLM pleitte dit weekend in de Telegraaf voor een 'deltaplan' voor de luchtvaart, waarbij de politiek zich samen met Schiphol en KLM inzet voor bescherming van de luchtvaartsector. Air France-KLM wil inhoudelijk niet reageren op de staatsgaranties, maar onderstreept dat de fusie veel voordelen heeft opgeleverd.

Personeel van de KLM volgt eerder dit jaar op de publieke tribune het debat over de financiële situatie bij KLM. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden