Staat betaalt 48,7 miljoen euro mee aan reorganisatie NAM, dat vorig jaar een half miljard euro winst maakte

Tegemoetkoming van staatsbedrijf onder druk

Energie Beheer Nederland (EBN), voor 100 procent eigendom van de Nederlandse staat, betaalde dit jaar onder druk bijna 50 miljoen euro ter verzachting van een reorganisatie bij de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). Dat blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. De miljoenen zouden anders naar de schatkist zijn gevloeid.

Oliewinning van de NAM in Schoonebeek. Foto Harry Cock

EBN, voorheen de Staatsmijnen, investeert in de opsporing, winning en verkoop van aardolie en aardgas. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat is de enige aandeelhouder van de op papier zelfstandige onderneming. EBN en NAM exploiteren samen het Groninger gasveld.

Fossiele goudmijn

De tegemoetkoming aan NAM (een joint venture van Shell en ExxonMobil) is nooit publiekelijk onderbouwd of bediscussieerd in de Tweede Kamer, die anders dan in voorgaande jaren dit jaar niet het jaarverslag van EBN kreeg. In 2014 werd EBN al bekritiseerd vanwege een 'te vrije (rol)opvatting'. Het staatsbedrijf, zo stelde een consultancybureau van de overheid, 'moet bij de uitvoering van haar werkzaamheden publieke overwegingen een prominentere rol laten spelen.'

Jarenlang was EBN een fossiele goudmijn voor de staat. Maar door het dichter draaien van de gaskraan in Groningen verminderde de afdracht fors: van 7,2 miljard euro in 2013 tot 1,3 miljard vorig jaar. Tweederde van de kosten voor schadeherstel komt deels via EBN voor rekening van de staat.

NAM maakte vorig jaar een half miljard euro winst. Vanwege lage olie- en gasprijzen, teruglopende productie en kosten voor schadeherstel in Groningen heeft het energieconcern niettemin flink gereorganiseerd. Er verdwenen 500 van de 2.200 banen.

Foto de Volkskrant

Uit documenten verkregen met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) blijkt nu dat de staat via EBN flink meebetaalt aan de vertrekregeling voor boventallige NAM-medewerkers. De deal is besproken tijdens diverse strategische overleggen tussen EBN en het ministerie van Economische Zaken.

NAM laat weten 48,7 miljoen euro bij EBN te hebben gedeclareerd. Het toerekenen van de reorganisatiekosten is volgens een woordvoerder gebeurd volgens 'de geldende afspraken'. Deze overeenkomsten, die stammen uit 1963, zijn geheim.

EBN bevestigt in een reactie dat er betaald is vanwege 'een contractueel vastgelegde verplichting' aangaande het Groningerveld. 'EBN deelt niet alleen voor het afgesproken deel mee in de opbrengsten, maar ook in kosten die worden gemaakt.'

Verwevenheid

Uit gespreksverslagen blijkt dat EBN aanvankelijk niet instemde met de bijdrage. NAM heeft vervolgens 'druk uitgeoefend' op EBN om voor 1 januari 2017 over de brug te komen. Uiteindelijk lieten de partijen accountant Ernst & Young een oordeel vellen. 'Mede op basis daarvan kon de conclusie worden getrokken dat de NAM reorganisatiekosten marktconform waren', aldus een woordvoerder van EBN.

'Ook wanneer als gevolg van vermindering van productieactiviteiten wordt besloten tot een reorganisatie, komen de reorganisatiekosten voor rekening van alle aandeelhouders', stelt het ministerie van Economische Zaken en Klimaat in een reactie. Het departement werd in de eerdere evaluatie verweten EBN onvoldoende aan te sturen.

'Dit is het zoveelste bewijs van de verwevenheid tussen de overheid en de fossiele industrie', reageert SP-Tweede Kamerlid Sandra Beckerman. 'NAM wordt met miljoenen in het zadel gehouden, terwijl sommige Groningers Kerst niet thuis konden vieren omdat hun huis door de gaswinning onveilig is.' Beckerman riep minister Wiebes vorige maand op te komen met een toekomstvisie op EBN. De motie werd verworpen.

EBN is een spil in het 'gasgebouw', het samenwerkingsverband van de Nederlandse overheid en bedrijven zoals NAM bij de winning en verkoop van gas in Nederland. De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) uitte in 2015 stevige kritiek op de constructie: niet transparant en gericht op maximale winst. De OVV adviseerde de structuur 'fundamenteel aan te passen'. Dit jaar concludeerde de OVV dat daar nog niets van is terechtgekomen.

Het WOB-verzoek is uitgevoerd door Marlies de Brouwer.


De NAM: fossiele melkkoe van de overheid

Jarenlang spekte Energie Beheer Nederland de staatskas met de opbrengst van bodemschatten. Maar nu het fossiele energietijdperk stilaan ten einde loopt, is het staatsbedrijf naarstig op zoek naar nieuw bestaansrecht (+).

Meer over