REPORTAGE

Spugen, uitschelden en intimideren, NS-medewerkers zijn het zat

Donderdag werd een conductrice zwaar mishandeld op het treinstation in Hoofddorp, zaterdagavond werd in Helmond een conducteur in zijn buik getrapt door een zwartrijder. Het moet afgelopen zijn met de hufterigheid en geweld tegen conducteurs, vinden NS-medewerkers.

Een NS-medewerker deelt tulpen uit tijdens 'Random Acts of Kindness week' begin maart. Beeld epa
Een NS-medewerker deelt tulpen uit tijdens 'Random Acts of Kindness week' begin maart.Beeld epa

Vlak voor Amsterdam CS krijgt de NS-conducteur het zaterdagmiddag aan de stok met een vrouw van middelbare leeftijd. Ze is vergeten in te checken; dat betekent een boete van 35 euro. 'Sorry mevrouw, dat zijn de regels', zegt de conducteur, terwijl hij een papieren kaartje uitschrijft. 'Mag ik uw ID even zien?' De vrouw is ziedend. 'Mag ik úw ID even zien?!', schreeuwt ze door de coupé.

De hufterigheid en het geweld tegen conducteurs moeten stoppen, vinden de NS'ers. Na de ernstige mishandeling van een conductrice donderdag roepen directie en personeel om actie. Zaterdagavond was het wéér raak: een conducteur werd in Helmond in zijn buik getrapt en bespuugd nadat hij een zwartrijder uit de trein had gezet. Maandag om 9 uur drukken machinisten in het hele land op hun toeter, 'zodat het in Den Haag te horen is'.

Tijdens de rit Leiden-Lelystad-Leiden blijkt eens te meer dat een conducteur in Nederland engelengeduld moet hebben. Conductrice-in-opleiding Saskia (23) is tussen Almere en Amsterdam 5 minuten bezig met een Nederlander die onvoldoende saldo op zijn chipkaart heeft. Hij woont naar eigen zeggen al lang in het buitenland. 'Moeten wij nu een boete betalen', jengelt hij, 'dit kun je toeristen toch niet aandoen?'

Saskia's collega Bernard (63), met 40 dienstjaren een van de meest ervaren conducteurs van Nederland, is bespuugd, uitgescholden en geïntimideerd. 'Ik heb het gevoel dat het toeneemt', zegt hij, hoewel uit de cijfers blijkt dat het aantal meldingen stabiel is. 'We melden het vaak niet, omdat we het normaal zijn gaan vinden.'

Nare ervaringen heeft hij genoeg. Onlangs maakte hij een jongen wakker om zijn vervoersbewijs te controleren. De knaap kwam even later achter hem aan. 'Terwijl ik sliep heb je mijn telefoon gestolen', schreeuwde hij. Hij is vast uit je broekzak gevallen, opperde Bernard. De jongen eiste dat hij op zijn knieën door het gangpad ging om het mobieltje te zoeken. Toen de trein stilstond, kwam een woedende machinist tussenbeide: 'En nu opdonderen, anders eet je voortaan door een slangetje.' Dat had de machinist niet moeten zeggen: hij kreeg een aangifte aan zijn broek.

'Je kunt negen van de tien keer agressie voorkomen', legt Bernard uit nadat hij een beschaamd tienermeisje vriendelijk van de eerste klasse naar de tweede heeft gedirigeerd. Altijd beginnen met een vraag, niet meteen gaan preken. 'Dan heb je veel minder kans dat iemand meteen begint te flippen.' En je niet gek laten maken. Als een passagier per se zijn kaartje niet wil laten zien (dat gebeurt), gewoon zeggen: 'Dan proberen we het morgen weer.'

'Opvoeden'

Het is praten, praten, praten. Vragen beantwoorden over dagkaarten, vrij reizen, trajectkaarten, omleidingen, meereizen. Net na Amsterdam CS treft Bernard een vrouw met een dagkaart, die niet heeft ingecheckt. Dat gebeurt vaak. Hij legt de procedure nog eens uit. 'Conducteur zijn, dat is ook een beetje opvoeden', zegt hij nadien.

In bijna alle gevallen zijn het zwartrijders die voor serieuze problemen zorgen. Als ze gepakt worden, halen de meesten meteen hun ID tevoorschijn. Als ze dat weigeren of ander fout gedrag vertonen, staat de conducteur voor een dilemma: de zwartrijder de trein uitzetten of er een melding van maken bij de centrale. Dat laatste betekent: de trein stilleggen, aangifte doen. 'En dan moet je er zelf ook af.'

Wat te doen aan de agressie? Er is geopperd om de spoorwegpolitie weer in te voeren en de poortjes op stations versneld te sluiten. Ook moeten conducteurs op de late avond, wanneer de meeste incidenten plaatsvinden, niet meer alleen op de trein.

Evert Jan van de Mheen van vakbond CNV vindt het sluiten van de poortjes een goed idee. Zo hou je zwartrijders makkelijker buiten de deur. Hij maakt zich boos over de weerstand bij lokale politici, die de looproute door het station willen beschermen. 'De veiligheid van het personeel is belangrijker, dan loop je maar twee minuten om.'

Socioloog Bas van Stokkom, agressie-expert, gelooft niet in praktische maatregelen. 'Je moet de verantwoordelijkheid bij de burger leggen. Het is bon ton geworden om met veel lawaai op je strepen te gaan staan als de conducteur je ergens op aanspreekt. Hier moet op scholen aandacht voor komen.'

Ook hoogleraar veiligheid en burgerschap Hans Boutellier zegt dat het gezag van ambtsdragers niet meer vanzelfsprekend is, al merkt hij op dat 'dit al decennialang gaande is'. Naast het sluiten van de poortjes - 'wat in de Amsterdamse metro heel goed heeft gewerkt' - moeten treinreizigers worden opgeroepen de conducteurs te helpen. 'Ze kunnen er immers tussenspringen als het mis gaat. Dan zet je zo'n gevoel van verontwaardiging om in concrete actie.'

Conductrice-in-opleiding Saskia memoreert de cursus sociale vaardigheden die ze kreeg, om beter om te gaan met moeilijke passagiers. Een belangrijke les: de tijd nemen om de regels uit te leggen. 'Als de emotionele ballon leeg is, dan gaat het meestal wel weer.'

De namen Saskia en Bernard zijn verzonnen; de NS wil uit veiligheidsoverwegingen niet dat hun echte namen worden vermeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden