Spanje treurt om Rosa met de kaarsen

De 81-jarige Rosa had geen geld meer voor gas en licht. Ze stierf toen ze vergat de kaarsen uit te blazen en haar huis in brand vloog. Ze is niet de enige. In Spanje sterven meer mensen door de kou dan in het verkeer.

Een werkloze Madrileen voor zijn appartement waar hij is uitgezet omdat hij de kosten niet meer kon betalen.Beeld AP

Schrijnende armoede kan zich soms bevinden tussen een sushi-restaurant en een hip naaiatelier. In een huis in het centrum van Reus, een stad op anderhalf uur rijden ten zuiden van Barcelona, stierf deze week Rosa, een 81-jarige vrouw. Twee maanden geleden was de elektriciteit bij haar afgesloten, omdat ze de rekeningen niet kon betalen. Ze verlichtte haar huis met kaarsen. Zondagavond vergat ze de kaarsen uit te blazen en vatte haar matras vlam. Ze overleed tussen de rook en de vlammen.

De dood van Rosa riep deze week veel verontwaardiging op in Spanje. Ze is namelijk niet de enige die sterft omdat ze de energierekening niet kan betalen. De Vereniging voor Omgevingswetenschappen schat dat het in 2011 (het laatst bekende cijfer) ging om meer dan 10 duizend Spanjaarden, vooral omdat ze in de winter in een koud huis moeten leven. Hun aantal nam sinds 2008, toen de economische crisis begon, snel toe. Het zijn er ruim meer dan degenen die sterven in het Spaanse verkeer (1.380 in 2015).

Terwijl de economische groei in Spanje aantrekt, blijkt de crisis voor veel arme Spanjaarden nog niet voorbij. 'Het is heel erg dat in Spanje, de vierde economie van Europa, mensen sterven door een gebrek aan gas en licht', zei Pablo Iglesias. De leider van protestpartij Podemos maakte zich persoonlijk druk om het lot van Rosa. Hij riep de directeur van het bedrijf dat de elektriciteit had afgesloten naar het parlement. Ook riep hij mensen op te protesteren voor de poorten van het bedrijf, Gas Natural Fenosa, een van de drie Spaanse energiegiganten.

Naast de huisuitzettingen is het afsluiten van de elektriciteit een van de symbolen van die economische crisis in Spanje. De Spanjaarden zagen hoe banken werden gered, maar zij zelf in de kou stonden. Ze gingen massaal de straat op uit protest tegen de onverschilligheid van de regering in Madrid, die niet koos voor hen maar voor begrotingsdiscipline. Het is deze protestbeweging die leidde tot de opkomst van Podemos.

'Er zijn 5 miljoen mensen die geen gas en licht hebben, mensen die niet behoren tot het Spanje van De Guindos (minister van Economie, red.) en Brussel, van Rajoy (Spaanse premier, red.) en zijn medeplichtigheid aan bezuinigingen. Niet tot het Spanje van de plechtigheden en praal', schreef de linkse journaliste Rosa María Artal deze week. 'Ze beginnen wel deel uit te maken van de statistieken, dat wel. Met een aantal en zonder verhaal. Er bestaat een Spanje dat functioneert en ander Spanje dat niet functioneert.'

Het is niet zo dat er in de crisisjaren niets is gedaan voor mensen voor wie energie onbetaalbaar werd. De sociaal-democratische premier José Luis Rodríguez Zapatero bepaalde in 2009 dat families van wie alle leden werkloos zijn of die moeten rondkomen van een minimumpensioen 25 procent korting krijgen op hun elektriciteitsrekening. Volgens protestpartij Podemos is dat niet genoeg. Zo heeft Spanje weinig werk gemaakt van de isolatie van woningen.

Vooral regio's en enkele gemeenten hebben geprobeerd de gaten te dichten die de rechts-conservatieve regering in Madrid liet vallen. Zo zette Andalusië een hulpprogramma op voor minima en kwam Galicië met een 'elektriciteitsbon' die arme families met kinderen korting gaf op de elektriciteit.

Al die tijd was Catalonië het actiefst - wrang genoeg net de regio waarin Rosa woonde. Er werd een 'voorzorgsprincipe' geïntroduceerd: elektriciteitsbedrijven zijn nu verplicht na te gaan of iemand te arm is om te betalen voordat ze het licht afsluiten. Dat gebeurde in het geval van Rosa niet. Het elektriciteitsbedrijf, de gemeente en het regiobestuur wijzen elkaar aan als schuldige: het bedrijf vroeg nergens naar, de bestuurders hebben Rosa niet op de lijst van kwetsbare burgers gezet.

De oplossing die het Catalaanse bestuur in gedachten had voor dit soort gevallen was een totaalverbod op het afsluiten van gas en elektra tussen november en maart. Maar daar stak de regering van Rajoy een stokje voor. Ze vocht de wet aan bij het Grondwettelijk Hof, zoals altijd omdat ze vond dat Catalonië te veel macht naar zich toetrok. Zo stierf Rosa, als een voetnoot bij de machtspolitiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden