REPORTAGE

'Spanje is diep de afgrond ingedoken'

Zeven jaar na het begin van de huizencrisis zijn huisuitzettingen in Spanje nog aan de orde van de dag. De nieuwe linkse burgemeesters mengen zich persoonlijk in de strijd, maar vaak tevergeefs.

Een man kijkt naar zijn inboedel op het dak van zijn flat, nadat hij heeft gehoord dat zijn uithuiszetting is uitgesteld. Madrid, oktober 2013. Beeld Juan Medina / Reuters

'Tien jaar heb ik trouw afgelost; als ik nu mijn huis inlever, moet ik nog een ton aan de bank bijpassen', stelt een man bedremmeld vast. Het inloopspreekuur voor de lokale afdeling van het Platform van Hypotheekslachtoffers is volgestroomd. Op een kale bovenverdieping van het schamel ingerichte buurthuis Pumarejo, in de centraal gelegen volkswijk van Sevilla, vertellen twaalf kandidaten voor een huisontruiming van hun gevecht met de banken. 'Iedere dag werden we gebeld door de bank, verschrikkelijk', zegt een vrouw.

'Voor de meesten van ons geldt: eerst eten, dan de hypotheek betalen', vat Mariluz Perujo (45) de verhalen samen. 'De banken willen precies het omgekeerde, zelfs als je niets meer hebt.' Maar, zo houdt zij haar publiek voor, 'als wij gezamenlijk de onderhandelingen over jullie schuld organiseren, zal je zien dat er vaak toch een oplossing valt te regelen'. Zo blijken banken onder druk toch meer bereid tot mildere betalingsregelingen. 'Het doel is: ontruiming voorkomen en als het niet anders kan, geen restschuld.' Aan de tafel wordt verwachtingsvol geknikt.

Grove schending

Zeven jaar na het knappen van de bubbel zit Spanje nog altijd middenin de ravage die de huizencrisis heeft veroorzaakt. Sinds de crisis in 2008 toesloeg, vonden rond de 600.000 ontruimingen plaats, vooral van gezinnen die de hypotheek niet konden betalen, zo meldde Amnesty International deze week. Volgens de mensenrechtenorganisatie, die de ontruiming een grove schending van het recht op goed onderdak noemt, liggen nog eens 215 duizend zaken bij de rechter te wachten op een ontruimingsbevel.

Het platform, dat huisuitzettingen probeert te voorkomen, geldt als het meest succesvolle initiatief van de straatbeweging waar de nieuwe Podemospartij uit voortgekomen is. Je kunt er terecht voor een tiendelige stoomcursus in hypotheekrecht, aflossingssystemen en sociale huur, vertelt Perujo. Nadat zij en haar man hun baan verloren, dreigde ze twee jaar terug uit haar huis gezet te worden. Door de onderhandelingen met de bank samen met lotgenoten via het platform te doen, wist ze een oplossing af te dwingen. Nu helpt ze anderen op weg.

Niet bij iedereen lukt dat, zelfs niet nu door Podemos gesteunde burgemeesters in een aantal grote steden sinds kort de scepter zwaaien. José María González, voormalig anti-ontruimingsactivist en nu burgemeester van Cádiz - 'Kichi' - moest maandag machteloos toekijken hoe een familie door de politie uit een sociale huurwoning werd gezet. 'Kichi, ga in de blokkade staan!', moedigden buurtbewoners hem aan. Maar de politie hield de burgemeester tegen. Een aantal van zijn raadsleden werd door de politie uit de menselijke keten weggetild.

Positief

Ook de nieuw gekozen burgemeesters van Madrid en Barcelona, Manuela Carmena en Ada Colau, maakten van ontruimingen hun eerste officiële ambtsoptreden. Colau, mede-oprichtster van het Platform voor Hypotheekslachtoffers, pakte de metro naar een arbeiderswijk in Barcelona om persoonlijk in te grijpen en een ontruiming te voorkomen. Carmena bezocht de grootbanken Bankia en BBVA om te praten over een moratorium op huisuitzettingen. Ook pleitte ze voor sociale verhuur van de onbewoonde panden waar de banken nog steeds mee in hun maag zitten.

De besprekingen waren positief geweest, zo liet de Madrileense burgermoeder weten, overigens zonder al te veel uit te wijden over de resultaten. Tijdens de verkiezingscampagne hadden de topbankiers zich nog weinig lovend uitgelaten over het programma van beide burgemeesters, vooral als het aankwam op kwijtschelding van restschulden en de sociale verhuur van hun leegstaande huizen-voorraad.

Burgemeester van Madrid, Manuela Carmena. Beeld anp

Afspraken

Amnesty bepleit een moratorium op de ontruimingen, die steeds vaker ook in de huursector plaatsvinden. Maar daarmee is het probleem niet opgelost: huren blijft vaak duur voor een beroepsbevolking waarvan gemiddeld een kwart geen werk heeft. Met slechts 1 procent van de huizenvoorraad beschikbaar voor sociale verhuur, bevindt Spanje zich in de staart van Europa. Alleen Griekenland kent minder beschermde huurwoningen. Dat staat in contrast met de leegstand die door de crisis is veroorzaakt: circa 3 miljoen woningen in Spanje staan nog steeds leeg.

Met de landelijke verkiezingen eind dit jaar in zicht probeert de conservatieve premier Rajoy de Spanjaarden ervan te overtuigen dat het economisch de goede kant op gaat met Spanje. Dat beeld staat haaks op de praktijk van ontruimingen, die nu vrijwel dagelijks in het nieuws zijn. De spreekuren van het Platform voor Hypotheekslachtoffers worden landelijk goed bezocht.

In buurtcentrum Pumarejo worden afspraken gemaakt voor de volgende werkbijeenkomst: kadasterrecht. 'Vergeet de hypotheekpapieren niet', waarschuwt Perujo haar cursisten. 'Rajoy zegt dat het weer de goede kant op gaat, maar we merken er nog weinig van. Spanje is diep de afgrond ingedoken. Het gaat nog lang duren voordat wij niet meer nodig zijn.'

De Spaanse premier, Mariano Rajoy. Beeld anp

Pers 'gecorrigeerd'

Kent burgemeester Manuela Carmena van Madrid haar eigen 'ministerie van waarheid'? Al dagenlang is er een felle polemiek rond de website 'Versión Original', die door gemeentelijke woordvoerders is ingericht voor 'correctie en nuancering van nieuws dat in de media is verschenen'. Volgens het stadsbestuur betreft het geen manipulatie van de publieke opinie, maar alleen een correctie op feitelijke onjuistheden in de pers.

Vooral conservatief Spanje reageert als door een wesp gestoken. Onmiddellijk werd het door de protestpartij Podemos gesteunde stadsbestuur vergeleken met het regime van wijlen president Hugo Chávez en diens persbreidel in Venezuela. Volgens Esperanza Aguirre, oppositieleider in de gemeenteraad, doet de site denken aan het 'ministerie van waarheid' uit Orwell's 1984, waarmee de dictator systematisch de waarheid naar zijn hand zet. Gisteren diende Aguirre een spoedmotie in om de site van het web te halen.

Vooralsnog vallen er op de site (http://madridvo.madrid.es) vooral 'correcties' te lezen die lijken veroorzaakt door onhandige woordvoering van het nog onervaren stadsbestuur. Mensen die wegens achterstallige huur of hypotheek hun huis zijn uitgezet, krijgen niet automatisch een hotel van de gemeente, zoals het dagblad El Mundo meldde, hoewel het in noodgevallen kan voorkomen. Dat er nieuwe gemeentebelastingen voor toeristen komen, berust op een misverstand: er wordt slechts op gestudeerd. Er wordt, anders dan dagblad El País meldde, wel degelijk gewerkt aan achterstallige betalingen van lonen. Alleen was er voor de publicatie geen woordvoerder bereikbaar die dat kon melden. Met de verwijdering van straatnaambordjes met namen uit de Franco-periode is nog geen begin gemaakt. Eerst mogen buurtbewoners daar hun zegje over doen, aldus het stadsbestuur, voor wie de schoonmaak een verkiezingsbelofte was. 'Vernieuwing komt nu eenmaal altijd met kritiek', aldus Carmena, die ook andere partijen uitgenodigt om hun 'correcties en nuanceringen' op de site te plaatsen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden