Nieuws Fruitvervoer

Spaans fruit komt voortaan per groene koeltrein naar Nederland – niet goedkoper, wel duurzamer

Rollen staal of chemische stoffen zijn gemakkelijk over het spoor te vervoeren. Maar verse producten? Met speciale gekoelde containers pendelt de CoolRail voortaan drie keer per week tussen Rotterdam en Valencia. Niet goedkoper, wel een stuk duurzamer.

CoolRail-containers worden op de Rotterdamse Vondelingenplaat op de goederentrein gezet. Binnen twee etmalen zullen ze hun bestemming in Spanje bereiken. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Aan het fruit is het niet af te zien, maar een deel van de sinaasappelen en mandarijnen die de consument de komende week bij ­Albert Heijn koopt is ‘groener’ dan de rest. Deze vruchten zijn de afgelopen dagen per trein in twee etmalen van Valencia naar Rotterdam gebracht. Normaal ­gebeurt dat per vrachtwagen, over dichtslibbende wegen, door chauffeurs onder grote tijdsdruk en met een grote impact op het milieu.

De CoolRail, zoals het versegoederenvervoer is gedoopt, doet dat duurzamer. De ‘sinaasappelexpres’ gaat drie keer per week pendelen tussen het westen van ­Nederland en het oosten van Spanje. ‘Op jaarbasis maakt het vervoer over het spoor 12.096 ritten met vrachtwagens overbodig’, zegt Gerjo Scheringa, topman van Euro Pool Group, een van de initiatiefnemers van de CoolRail. ‘Dat scheelt 70 tot 90 procent in de uitstoot van CO2.’

Om die reden is het niet verwonderlijk dat de eerste CoolRail-trein die afgelopen maandag op pad ging onder meer werd uitgewuifd door een hoge ambtenaar van het departement voor Infrastructuur en Waterstaat. Zijn minister sloot vorig jaar een akkoord met de transportsector om een grotere rol van de trein in het goederenvervoer te bevorderen.

Volgens die afspraken moet in 2030 het aandeel van producten dat duurzaam over het spoor Nederland in- of uitgaat groeien van 42 miljoen ton in 2016 naar 54- tot 61 miljoen ton in 2030. Tot en met 2023 is er jaarlijks 12- tot 40 miljoen euro subsidie beschikbaar om de goederentrein te steunen.

De kleinere ecologische voetafdruk van de CoolRail mag dan voor de hand liggen, de komst van de versegoederentrein tussen Rotterdam en Valencia had nogal wat voeten in aarde. ‘Tot een paar jaar terug was er geen directe spoorverbinding tussen Rotterdam en Valencia’, zegt Martijn Elbers van Shuttlewise, een specialist die de organisatie van het spoorvervoer voor zijn rekening neemt. Niet alle obstakels zijn al geslecht. ‘Aan de grens van Frankrijk met Spanje moeten de containers nog worden overgeladen, omdat het Spaanse spoor breder is. Dat kost zo’n zes uur.’

90 procent minder CO2-uitstoot levert het vervoer van fruit per trein op. Dat is het milieuvoordeel in het gunstigste geval; zwaardere ladingen verbruiken meer energie.

45 procent van de gekoelde ladingen die van Valencia naar Nederland worden vervoerd bestaat uit sinaasappelen, een ander fors deel uit mandarijnen, aldus vakblad Railfreight.

Angst voor vertraging

De CoolRail vroeg vooral om een verandering in het denken, aldus Elbers. ‘Een trein met chemicaliën of rollen staal mag best later arriveren dan ­gepland. Maar wagons vol met fruit en groente niet: dan liggen er minder verse producten in de supermarkt. De vrees voor vertraging is dan ook groot onder exporteurs, telers en verladers. We spraken met partijen in Spanje, die elke week driehonderd containers met groenten en fruit versturen. Die wilden hooguit drie containers op proef laten meedoen.’

Eén trein per week is geen trein, legde Elbers uit aan de deelnemende bedrijven. Twee komen aardig in de buurt, maar pas bij drie wordt vervoer per spoor rendabel. Het duurde zeven jaar voordat de fruit- en groentehandel en de transportbranche genoeg volume en lef hadden verzameld om een trein van 625 meter lang en 42 koelcontainers sterk het spoor op te sturen. En dat 48 weken per jaar.

De angst voor rottend fruit werd weggenomen door speciale containers te bouwen. Die reefer trailers houden producten een week lang koel. Bij een proef met fruitcontainers tussen Valencia en Keulen bleken alle ladingen op tijd in de supermarkt te liggen. Elbers: ‘Dat waren ze in de retail niet gewend.’

De uitdagingen zijn overigens niet ­alleen logistiek, maar ook politiek. Een vrachtwagen kan een andere weg kiezen als de gele hesjes in Frankrijk barricades opwerpen. Een trein niet.

CoolRail wil in een later stadium ook groente vervoeren. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Minder verspilling

De CoolRail gaat leeg naar ­Valencia, op plastic kratten na waarin de telers hun fruit verpakken. Ook deze kratten dragen bij aan een duurzamer transport, legt topman Scheringa van Euro Pool Group uit. ‘Je hebt minder verspilling dan bij kartonnen verpakkingen. Onze kratten gaan zo’n zeven jaar mee.’

De CoolRail vervoert voorlopig alleen nog citrusfruit. ‘We gaan hierna kijken of het ook kan met meloenen en steenfruit, zegt algemeen directeur Maarten van Hamburg van Bakker Barendrecht, al zestig jaar ‘hofleverancier’ van Albert Heijn. Het transport over het spoor vervangt volgens hem nog lang niet al het wegvervoer: ‘Het gaat nu nog om een kwart van de totale hoeveelheid sinaasappelen, citroenen en mandarijnen.’ Er zijn ook nog vrachtwagens nodig om de laatste 15 kilometer te overbruggen tussen het overslagterrein voor de goederentrein in Rotterdam en het centrale depot van Van Hamburgs bedrijf in ­Barendrecht. Van daaruit wordt het fruit naar de AH-winkels gedistribueerd. In Spanje stopt de trein bij wijze van spreken voor de deur van de fruittelers.

De goederentrein is nog niet sneller dan de vrachtwagen, en ook nog niet goedkoper. ‘Maar duurder mocht het ­zeker niet zijn’, zegt Elbers van Shuttlewise. ‘Iedereen heeft de mond vol van duurzaamheid, maar uiteindelijk wordt ook gekeken naar de kosten van groener transport.’ Maarten van Hamburg van Bakker Barendrecht heeft er alle vertrouwen in dat de huidige hindernissen op termijn zullen worden opgelost. ‘Ik zag deze week een toepasselijke leuze op het computerscherm van een collega. Er stond: ‘Ik heb het nog nooit geprobeerd, dus het zal wel lukken.’ Dat gaat ook op voor de CoolRail.’

Bloemen per spoor nog geen succes

De CoolRail-trein die sinds deze week fruit uit Valencia naar ­Rotterdam brengt, is niet de eerste poging om verse producten per trein van of naar het buitenland te vervoeren. De bloemenhandel heeft tien jaar geleden geëxperimenteerd met de export van planten naar ­Italië, Roemenië en Polen over het spoor. Maar tot grootschalig gebruik is het toen niet gekomen.

Het was vooral een logistiek probleem, zegt een woordvoerder van Royal FloraHolland, de organisatie achter de grootste bloemenveiling ter wereld met vestigingen in onder meer Aalsmeer en Naaldwijk. ‘Omdat we gebruikmaken van stapel­wagens (rekken op wieltjes, red.) met standaardafmetingen, kunnen vervoerders vrachtwagens optimaal beladen.’ Een treincontainer heeft andere afmetingen. ‘Het voordeel van een vrachtwagen is ook dat die tot vlak voor de deur kan bezorgen.’ Bij de CoolRail moeten vrachtwagens de laatste 15 kilometer tussen het overslagterrein op de Vondelingenplaat (Rotterdam) en de ­depots van de deelnemende groente- en fruithandelaren overbruggen. Bloemen en planten zijn ook gevoelig voor temperatuurwisselingen. Zo brengt het overladen van trein naar vrachtwagens een risico met zich mee voor de levensduur. 

In een eerdere versie stond dat het spoor in Spanje smaller is dan in Frankrijk (en in Nederland en België). Dat moet zijn breder: 1.668 mm tegen 1.435 mm.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden