'Soms komen massaclaims langs waarvan je opkijkt'

'Amerikaanse toestanden'. Zo typeren de Nederlandse Spoorwegen de rechtszaak die ConsumentenClaim donderdag heeft aangekondigd tegen het vervoersbedrijf uit onvrede over overvolle treinen. De Amsterdamse specialist in massaclaims gaat namens één boze NS-klant procederen om zo een schadevergoeding los te peuteren voor ruim 10 duizend reizigers die zeggen gedupeerd te zijn omdat de treinen in de spits te vol zitten. Bij een ongunstig vonnis kan de schade voor de NS in de miljoenen lopen.

Drukte in de spits. Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

De NS zijn het jongste doelwit van ConsumentenClaim, dat zich sinds 2004 toelegt op 'groepsvorderingen'. De claimspecialist heeft zaken lopen over compensatie vanwege schimmige leaseconstructies. Philips hangt een miljoeneneis boven het hoofd omdat het zijn beeldbuistelevisies door kartelafspraken jarenlang veel te duur verkocht. ConsumentenClaim wil ook geld zien van belbedrijven die klanten een gratis telefoon beloofden, maar de prijs van het toestel in de abonnementsprijs verdisconteerden.

Naast ConsumentenClaim zijn er nog tientallen stichtingen en bureaus actief op deze markt. Gezamenlijk hebben die 1,6 miljard euro aan claims uitstaan, bleek vorig jaar uit een inventarisatie door de Volkskrant.

Maar heersen hier 'Amerikaanse toestanden' met slepende rechtszaken om wissewasjes? 'Er komen soms massaclaims langs waarvan je opkijkt', zegt Ingeborg Haazen, docent burgerlijk recht aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Dus ja, in dat opzicht lijkt de claimcultuur uit de VS over te waaien. Andere signalen wijzen ook in die richting. 'Je ziet de laatste jaren de bereidheid van consumenten om bedrijven voor de rechter te slepen toenemen. De bedragen die worden geëist stijgen ook.' Maar Amerikaans, nee - zo is de situatie nog niet, aldus Haazen.

Dat consumenten tegenwoordig sneller naar de rechter te stappen is een uitvloeisel van de sociale media, stelt Achmea Rechtsbijstand in zijn jongste Juridische Barometer. 'Mensen komen steeds makkelijker online met elkaar in contact.' Ook de rechtsbijstandsafdeling van de verzekeraar voert steeds meer massazaken. Dat waren er in 2006 zes. Vorig jaar was dat opgelopen naar vijftig.

Lees ook: 'KPN rekende woekerrente voor telefoons'

KPN heeft klanten woekerrentes in rekening gebracht bij de aanschaf van een mobieltje in combinatie met een telefoonabonnement. Door de hoge rentes zouden klanten tot 10 euro per maand te veel hebben betaald, heeft belangenorganisatie ConsumentenClaim berekend. KPN weerspreekt dat het een fout heeft gemaakt.

Class action

Zo bont als in de VS gaat het er hier evenwel nog niet aan toe, reageert Eddy Bauw, hoogleraar aan het Molengraaf Instituut voor Privaatrecht in Utrecht. 'Daar kan men als individu een class action beginnen, een vordering waarmee bij de rechter een schaderegeling kan worden afgedongen voor alle gedupeerden binnen een groep.' Zo'n class action levert de gedupeerde volgens Bauw zelf vaak maar een klein bedrag op. Maar een gunstige uitkomst spekt de kas van de advocaten, die een fors percentage van de toegekende compensatie, oplopend tot wel 30 procent. ConsumentenClaim vraagt tussen de 15 en 25 procent.

Het Amerikaanse systeem nodigt advocaten uit een kansje te wagen met de uitzinnigste claims. Een man in New York diende vorige week in een aanklacht in tegen basketbalfabrikant, omdat zijn bal niet een heel jaar lang hard bleef, ondanks de garantie van de producent. Hij eist namens alle balkopers 5 miljoen dollar schadevergoeding.

Class actions hebben in de VS zelfs geleid tot het fenomeen afpersingsschikkingen (blackmail settlements), zegt Bauw. Dat zijn schikkingen die slechts tot stand kwamen omdat één partij met een groepsvordering dreigde - een milde vorm van afpersing.] Lichtzinnige claims en misbruik hebben er toe geleid dat het verschijnsel class action in de VS op zijn retour is. Bauw: 'Rechters wijzen vaker claims af en ook wettelijk zijn de mogelijkheden ingeperkt.' Hij verwacht niet dat het Amerikaanse model van class action naar Nederland wordt geëxporteerd. 'Er is een Nederlands wetsvoorstel voor class action in de maak, maar dat bevat juist bepalingen om uitwassen te voorkomen.'

In Nederland kijken rechters of stichtingen met massaclaims wel aan een - overigens vrijwillige - claimcode voldoen. Zo moeten ze financieel transparant zijn en een raad van toezicht hebben. Vorig jaar werd de stichting Renteswapschadeclaim niet ontvankelijk verklaard, omdat de rechter oordeelde dat het risico bestond dat de bestuurders hun eigen belang voorop zouden stellen. In Nederland kun je ook niet namens een groep schadevergoeding vragen, zegt Haazen. 'De rechter oordeelt alleen of een massaclaim terecht is. Daarna moet je individueel in een nieuwe rechtszaak compensatie zien los te krijgen.' Met het wetsvoorstel gaat dit veranderen.

Heeft de eis tegen NS kans van slagen? ConsumentenClaim moet aantonen dat de spoorwegen in gebreke blijven, stelt Bauw: 'Daar zullen ze nog een flinke kluif aan hebben.' De vraag is volgens de hoogleraar ook of de klagende reiziger zichzelf niet in de voet schiet. 'Die miljoenen die ze kwijtraken aan schadevergoeding kan de NS niet in nieuwe treinen steken.' Dat bedoelen de NS ook met Amerikaanse toestanden, stelt woordvoerder Erik Kroeze: 'Je kunt je afvragen of ConsumentenClaim echt een oplossing wil tegen de drukte, of alleen maar geld wil zien.'

Lees ook: Half miljoen consumenten claimen samen 1,6 miljard

Consumenten bundelen hun krachten om schadeclaims in te dienen bij banken, verzekeraars, de NS en Volkswagen. De tientallen claimstichtingen hebben inmiddels minimaal een 500 duizend Nederlandse klanten achter zich. Samen hebben zij al voor zeker 1,6 miljard euro aan schadeclaims ingediend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden