Profiel

Solist in de salon van de macht

Hij had een aantal malen minister kunnen worden, maar bedankte beleefd. Werkgeverslobbyist Niek Jan van Kesteren (62) van VNO-NCW wilde niet aan invloed verliezen. Binnenkort verlaat hij voor het eerst de coulissen van de polder om senator te worden voor het CDA.

Beeld Sanne De Wilde

Hij heeft vrije en permanente toegang tot de salon van de macht, hij beschikt over de mobiele telefoonnummers van ministers en captains of industry, hij stuurt sms'jes tot in de ministerraad, hij stond het afgelopen jaar op nummer 3 van de Volkskrant Top 200 van Invloedrijkste Nederlanders.

Een zeer belangrijke meneer dus. Het grappige is dat zijn naam op een lijst van Bekendste Nederlanders zelfs in een Top Tweeduizend niet zou voorkomen.

De ideale lobbyist

Niek Jan? Niek Jan wie? Van Kesteren, Van Kesteren? Is dat niet dat administratiekantoor in de Rijnstraat? Wat is er met die man?

Het tekent de ideale lobbyist: buiten de kring van ingewijden kent niemand hem. Wytze Russchen, zelf een erkend oliemannetje in het Brusselse labyrint, noteerde dat de lobbyist 'nooit de fout moet maken zichzelf serieus te nemen. Dat mogen anderen doen'. De waarachtige lobbyist heeft geen ego; hij heeft er althans geen last van.

Niek Jan van Kesteren is al zestien jaar algemeen directeur van de werkgeversvereniging VNO-NCW, zo'n 100 duizend bedrijven zijn aangesloten. In Den Haag en directe omgeving wordt de vereniging zonder omwegen erkend als de beste lobbyclub van het land.

CV

1952 Geboren in Katwijk

1970 Studie rechten in Leiden

1976 Journalist bij het Leidsch Dagblad

1979 Afdelingshoofd ministerie van Defensie

1991 Directeur sociale zaken bij werkgeversvereniging NCW

1994 Directeur sociale zaken VNO-NCW

1999-2014 Voorzitter voetbalclub KRV, later FC Rijnvogels. Sinds vorig jaar is hij erevoorzitter.

1999-heden Algemeen directeur VNO-NCW

Hekel aan vergaderen

Van Kesteren werkt er sinds de oprichting, in 1994; daarvoor was hij directeur Sociale Zaken bij een van de twee poten, het NCW, het Nederlands Christelijk Werkgeversverbond. Hij zit, kan men zeggen, al met al een half arbeidzaam leven in de beïnvloeding en stille machtsvorming. Had hij hinder ondervonden van dorst naar roem en adoratie, het was hem al lang opgebroken.

Hij kent ieder dossier en ieders positie. De kracht, de zwakte, de twijfel, de wanhoop, de overmoed. Daarmee gaat hij aan de slag. Hij vindt altijd alles interessant, het is allesbehalve een kruisweg die hij aflegt, of het nu duurzaamheid of pensioenen is, de files of het bankwezen.

Hij heeft een hekel aan vergaderen en grote gezelschappen. Veel beter is de beslotenheid van de werkkamer. Geen notulen, want die staan voor: geen vertrouwen. Hij pusht eens een idee, bekokstooft een compromis, belt rechtstreeks de ministers op hun mobiel. En dan maar zien hoever je komt.

In de coulissen

Een goede deal, vindt Van Kesteren, maak je in het geheim. Het liefst tussen twee mensen. Zo sloot hij in 2008 een akkoord over het ontslagrecht met Wilna Wind, toen cao-coördinator van de FNV. Het CNV werd erbuiten gehouden. Kort voor de afspraak met de FNV rond kwam, nodigde hij Mariëtte Hamer, fractievoorzitter van de PvdA, uit voor een dinertje. Zij had zich in 2007 nog fel gekeerd tegen nieuw ontslagrecht. Zo haalde Van Kesteren al breiend en punnikend zijn deal binnen. Het CNV mocht later aanschuiven bij het voldongen feit.

Hij is geen man die weidse vergezichten opent op de opiniepagina's van de ochtendbladen om 's avonds voor de ontsluiting van het wereldraadsel aan te schuiven in de talkshows van de televisie. Daar zal je hem niet tegenkomen. Heeft hij niets te zoeken. Zijn plek is in de coulissen. Daar regelt hij de dingen en wel zodanig dat we weer eventjes vooruit kunnen. Elke dag heeft tenslotte ook nog eens genoeg aan zichzelf.

Je aanpassen om je macht te consolideren - dat is het credo waarnaar hij leeft als voornaamste lobbyist van de werkgevers van Nederland. Hij volgt daarbij het opereren van een van de hoofdpersonen uit de door hem stukgelezen roman van Tomasi di Lampedusa, de Tijgerkat, Il Gattopardo. Het boek gaat over de ondergang van de Siciliaanse aristocratie in het Risorgimento, de eenwording van Italië onder leiding van Garibaldi, aan het eind van de negentiende eeuw.

Beeld ANP

Einzelgänger

Het is bedwelmende literatuur voor Niek Jan van Kesteren. Dat is het vooral door het optreden van de figuur van Tancredi, pupil van een Italiaanse aristocraat. Die heeft het gesnapt; die heeft in de gaten dat je moet meedeinen op de golven van de verandering om je bootje boven water te houden. Immers, op de rivier van het leven, wendt de pont soms plots zijn steven.

Van Kesteren citeerde uit De Tijgerkat - 'een boek waar alles in staat' - tijdens een lezing die hij hield in Den Haag in 2012; het was een van de zeldzame keren dat hij naar buiten trad. Hij citeerde Tancredi's adagium: 'Als we willen dat alles blijft zoals het is, moet alles anders worden.' Het klinkt als een paradox en vermoedelijk is het ook een paradox, maar het heeft Van Kesteren tot stamgast gemaakt aan de toog van de machtigen in dit land.

Hij had al aantal malen minister kunnen wezen. Nee, dank u, liever niet. Uit een interview dat hij gaf aan RTV Katwijk, de zender van zijn geboorte- en woonplaats, bleek hoever zijn arm reikt: 'Ik vind de invloed die ik nu heb op het regeringsbeleid groter dan als ik minister zou zijn.'

Bovendien, zei hij, houdt hij er niet van om zich te moeten verantwoorden. Dat is ook nog zoiets: de ware lobbyist is ook een solist, een Einzelgänger. Over zichzelf: 'Ik ben het effectiefst als niemand ziet hoe effectief ik ben.'

Senator

Maar nu, nu verlaat Niek Jan van Kesteren, op 62-jarige leeftijd zijn schuilplek. Hij gaat naar de Eerste Kamer, wordt senator in de nieuwe fractie van het CDA. De ongeschreven regel is dat een senator niet het woord voert over eigen belangen. Men kan zich afvragen welke dossiers overblijven voor het Eerste Kamerlid Van Kesteren wiens netwerk zich uitstrekt tot ver voorbij de horizon.

Waarom gaat hij eigenlijk naar de Senaat? Toch enigszins om zichzelf te trakteren, vermoedt een aantal kennissen rondom hem. Hans Hillen, oud-minister van Defensie, is één van hen. Hij zegt: 'Niek Jan houdt binnenkort op bij VNO-NCW, zo'n plek in de Senaat is voor hem een bonbon uit een schaaltje.'

Hillen heeft een interessante kijk op hoe Van Kesteren het voor elkaar heeft gespeeld van VNO-NCW zo'n machtige lobbyclub te maken. VNO en NCW moet je zien als een samengaan van VVD en CDA, zegt hij. Van Kesteren is van oorsprong van het NCW. Hij heeft steeds aangestuurd op een fusie met VNO. Hillen: 'Het VNO kende een zelfverzekerde en arrogante cultuur, het NCW zocht altijd naar compromissen. Niek Jan heeft VNO-NCW gemodelleerd naar de stijl van het NCW. Het is een CDA-machine, gericht op het polderen als vast stramien.'

Het verhaal wil dat Van Kesteren de vakbeweging te hulp schiet als hij denkt dat het nodig is om de stabiliteit in de arbeidsverhoudingen en breder in de economie veilig te stellen.

Voetbalclub

Meer dan tien jaar was Niek Jan van Kesteren voorzitter van de Katwijkse voetbalclub FC Rijnvogels. Hij is al 55 jaar lid. Als voorzitter volgde hij zijn vader op, die 47 jaar voorzitter was. Rijnvogels is de fusieclub tussen Katwijkse Rijn Vogels en Met Vereende Krachten Voorwaarts. Zoals hij VNO-NCW smeedde, zo bracht hij in 2004 de twee voetbalverenigingen bij elkaar: eendracht maakt macht. En zoals hij VNO-NCW belangrijk maakte, bewerkstelligde hij dat Rijnvogels van kommervolle vierdeklasser promoveerde tot aan de hoofdklasse. Inmiddels staan de reclameborden als een schutting, vier hoog rondom het hoofdveld. Dat krijg je als je een netwerk hebt.

Het klassieke polderen

Daar schuilt een vermoeden van waarheid in. Een illustratie: de FNV is op sterven na dood als Ton Heerts in juni 2012 aantreedt als nieuwe voorzitter. Na een slopende interne strijd tussen radicale en gematigde krachten ligt de organisatie op apegapen. Aan de werkgevers de keus om het met een welgemikte dolkstoot af te maken, of zaken te doen. Van Kesteren en voorzitter Wientjes sturen aan op een sociaal akkoord dat in april 2013 tot stand komt en dat leidt tot een terugkeer van de vakbeweging in het centrum van de macht.

Heerts: 'Het gaat me te ver dat hij vakbeweging overeind heeft gehouden. Maar wij hebben veel gemeen. We zijn, denk ik, allebei intrinsiek gemotiveerd om het Rijnlandse model overeind te houden, het model van de gedeelde verantwoordelijkheid. Dat zijn misschien zware woorden, maar ze zijn wel gemeend. Nee, het is geen handigheid van hem; gemaakte mensen houden die gemeenschappelijkheid niet zo lang vol.'

Het klassieke polderen doet intussen in geen enkel opzicht afbreuk aan het zelfvertrouwen van Van Kesteren. Tegen de televisieomroep van zijn woonplaats Katwijk: 'De macht in Nederland ligt bij de werkgevers. En dat hoort ook zo.' In een interview met de Vereniging Milieu-Offensief: 'In grote lijnen zien wij 70 procent van onze opvattingen wel terug. Het zou voor Nederland beter zijn als wij meer onze zin kregen. Dat is echt zo. Wat goed is voor ondernemers is goed voor het land.'

Hij is opgevoed met dit idee. Vooral door zijn grootvader die aannemer was. 'Je moet de dingen simpel blijven zien. Dat is mijn kracht. Ik zie de dingen simpel. En ik kan ze simpel vertellen.'

Niek Jan van Kesteren viert het kampioenschap van 'zijn' voetbalclub FC Rijnvogels in 2014. Hij was daarvan tot vorig jaar voorzitter. Inmiddels is hij tot erevoorzitter benoemd. Beeld Piet van Kampen

Zelf regelen

Naast het credo van Tancredi zijn er wetten van Van Kesteren te onderkennen. Een kleine greep, tot slot:

'Altijd het volle pond willen hebben, is niet slim', zei hij in 2006 tegen het Financieele Dagblad. 'Calculeer dat ieder wat krijgt van het gelijk. Doe je dat niet, dan bouw je rancune op en tegenwerking.'

Wees principieel pragmatisch en steun als werkgeverslobby elk kabinet. Voorop staat dat je altijd een positie moet zien te verkrijgen dicht bij de macht. Wie binnen is, komt altijd verder dan wie bozig buiten blijft staan.

'De eer van het werk moet uitgaan naar de minister', zei hij tegen RTV Katwijk. 'Als duidelijk zou worden dat hij het doet omdat ík het graag wil, dan is dat geen aanbeveling en doet hij het niet.'

Wees aimabel. Probeer te bereiken dat iedereen welgemutst de onderhandelingstafel verlaat, niemand zich geflest voelt, al is de werkelijkheid een andere. Tegen Vrij Nederland: 'De kunst van dit vak is niet dat je altijd gelijk moet willen hebben, maar dat je de ander ertoe ziet te brengen te doen wat jij wilt.'

Het is beter te luisteren en goed te kijken hoe je onderhandelingspartner reageert dan zelf veel te praten. Tegen de Volkskrant: 'Je ontdekt zo wat mensen belangrijk vinden en welke toon je tegen ze moet aanslaan.'

Regel de dingen zelf. En regel het vooraf. Wees erbij voordat een wetsvoorstel bij de Raad van State ligt of zelfs maar in de ministerraad. Handel gedachtig de opvatting van de erudiete, in 2011 overleden zakenman Morris Tabaksblatt: 'Je moet er toch niet aan denken dat dit land wordt geregeerd door ambtenaren.'

Steun voor Wilders

'Wilders is doorgeslagen. Dat is slecht voor het imago van Nederland in de wereld', verklaart Niek Jan van Kesteren begin 2010 in Vrij Nederland. Acht maanden later is hij met VNO-directeur Beleid, Cees Oudshoorn en voorzitter Bernard Wientjes in Katwijk bijeen en besluiten ze Wilders toe te laten tot het systeem, tot de macht. VNO-NCW zal het eerste kabinet-Rutte van VVD en CDA, met de PVV als gedoogpartner, steunen. 'Dan heb je invloed op wat er in het regeerakkoord komt. Nou, dat is leuk', verklaart Van Kesteren. Cynisch? Ach, de ware lobbyist heeft, in zijn eigen woorden, 'de wendbaarheid van een zeehond'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden