Soeharto breekt met alles in zijn systeem

Door in te stemmen met een pakket drastische economische hervormingen heeft de Indonesische president Soeharto een diepe knieval gemaakt voor het Internationaal Monetair Fonds....

Van onze medewerker

JAKARTA

De bouw van een nationaal vliegtuig, onder leiding van minister van Onderzoek en Technologie Habibie, en van een nationale automobiel, een onderneming van Soeharto's zoon Tommy, zijn ten dode opgeschreven. Voor beide projecten wordt de financiering stopgezet. En alle fiscale voordelen komen te vervallen. Twaalf grote infrastructurele werken - zoals krachtcentrales en tolwegen - waar Soeharto's kinderen en bevriende tycoons grote belangen in hebben, zijn van de baan.

De monopolies op de im- en export van papier, cement, kruidnagelen en triplex worden afgeschaft. En ook dat treft vooral Soeharto's naaste vrienden en verwanten. De distributie van landbouwproducten verdwijnt uit het takenpakket van de staat.

De subsidies op brandstoffen en energie worden geleidelijk afgeschaft, al is hiervoor geen duidelijk tijdpad afgesproken. Soeharto heeft altijd gewaakt voor een te scherpe stijging van de energieprijzen, omdat dit vooral de onderkant van de samenleving raakt en tot onrust kan leiden. Om dezelfde reden stond de distributie van landbouwproducten eveneens onder overheidstoezicht. Nu deze wordt overgelaten aan de krachten van de vrije markt, zijn prijsstijgingen niet meer te voorkomen.

De belangrijke subsidies op petroleum (dat in Indonesië wordt gebruikt om op te koken) en bepaalde soorten diesel (voor het goedkope openbaar vervoer) blijven echter buiten schot, evenals de distributie en de prijsbepaling van rijst, verreweg het belangrijkste basisvoedsel in Indonesië. Maar dat is niet meer dan een pleister op een hele grote wond erkende gisteren ook de president-directeur van het IMF, Michel Camdessus.

Camdessus sprak zijn medeleven uit met de armen, die onevenredig hard worden getroffen door de maatregelen. Maar volgens hem is dat niet te vermijden, omdat de energiesubsidies door de val van de rupiah een onverantwoorde hoogte hebben bereikt.

Het staat de Indonesische regering vrij nog meer maatregelen te nemen om de positie van de armen te beschermen, maar dan moeten de middelen daarvoor wel worden onttrokken aan andere posten op de begroting.

Naast al deze maatregelen moet ook de vorige week ingediende begroting terug naar de rekentafel. Het IMF vindt de ramingen veel te optimistisch.

Dat Soeharto deze vernedering accepteert, bewijst dat hij weet dat het zijn laatste kans is om zich het vege lijf te redden. Want dat klap hard aankomt in het presidentieel paleis staat wel vast. Voor de oer-Javaan die Soeharto is, betekent gezichtsverlies bijna het ergste wat er bestaat.

De vraag is echter of de president bereikt waarop hij hoopt. De allereerste reacties op het IMF-pakket getuigen vooral van scepsis over de uitvoering ervan. De regering heeft in het verleden al zoveel beloofd. Soeharto krabbelde na afloop van de ondertekening van het akkoord met het IMF ook al meteen iets terug. Volgens hem gaan de bouw van het vliegtuig en de auto gewoon door, alleen zonder geld van de staat. En Tommy beweerde met groot bravoure hetzelfde. Vader en zoon zeiden er niet bij hoe ze zich dit voorstellen. Maar het doet het ergste vrezen.

Mocht Soeharto zich echter tegen alle twijfels in keurig aan de overeenkomst met het IMF houden, dan nog blijft zijn positie wankel. De kritiek op de oude generaal heeft de afgelopen weken ongekende vormen aangenomen. En de twijfels over zijn gezondheid blijven onveranderd bestaan, evenals de onduidelijkheid over zijn opvolging.

Die politieke component van de Indonesische crisis vormt geen onderdeel van het IMF-akkoord. Maar er moet wel een oplossing komen, wil Indonesië het vertrouwen van het (internationale) zakenleven terugwinnen. Bovendien dragen de straffe maatregelen van het IMF een groot gevaar voor sociale onrust in zich. De toch al zwaar door de crisis getroffen armen in Indonesië begrijpen niets van de positieve effecten op de lange termijn. Zij meten de maatregelen af aan de prijs die ze moeten betalen voor hun eerste levensbehoeften. En dat die prijs omhoog gaat staat vast.

Gerrit de Boer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden