Slag om de moddermarkt

Het is oorlog tussen de baggeraars. Beleggers wachten met spanning op het vijandige bod van Boskalis op HBG. Reuzenorders dwingen de baggeraars tot schaalvergroting....

BELEGGERS hebben deze week kunnen kiezen uit twee wereldshows. De eerste was de beursgang van World Online, een wilde rit langs onzekerheid, internet-hysterie en bergen papiergeld. De tweede was de baggersoap.

Die heeft een lagere inzet, maar is wel veel amusanter. Want één grote winst heeft dit ouderwetse moddergevecht al opgeleverd, wie ook de uiteindelijke winnaar wordt: het besef dat er nog tastbare waarden bestaan.

Zware kapitaalgoederen, die alleen voor honderden miljoenen aan harde contanten te koop zijn: de jumbo-hoppers met hun bagger- en laadcapaciteit van dertigduizend kubieke meters.

Echte mensen, niet stukgekneed in de martelkamers van de mediatrainers: de ingenieurs - waar vind je die nog op de beurs? - Jan Veraart (HBG) en Rob van Gelder (Boskalis).

En toch, de geur van de zee en Jan den Hartog ten spijt, zijn zij niet meer dan figuranten. Het echte toneel bevindt zich in Singapore. Hoofdrolspeler is Lim Neo Chian, directeur van Jurong Town Corporation (JTC). Hij moet nieuw land winnen voor de uit zijn voegen barstende stadstaat. Achthonderd miljoen kuub zand moet daarvoor worden opgespoten, een klus die zo'n zes miljard gulden waard is. Nu al heet het 'de baggerorder van de eeuw'.

En net als in een echte soap loopt er een kwelgeest door de coulissen: een slimme Belgische baggeraar met de onvergetelijke naam Jan de Nul.

Singapore, dé opdrachtgever van baggerklussen van dit moment, is een prachtig symbool voor de baggerwereld. De Aziatische republiek is een succesvolle kruising tussen een ultrakapitalistische vrijstaat en een planeconomie à la vadertje Stalin. De Jurong-landaanwinning is een staatszaak, uitgevoerd met particuliere middelen.

De baggeraars mogen te boek staan als de ultieme vrije jongens, zij opereren in een verre van vrije markt. Een wereldmarkt, dat wel. Maar groot is hij niet: tien à twaalf miljard gulden, minder dan de helft van de beurswaarde van World Online. Van die koek is bovendien vijf tot zeven miljard niet beschikbaar. In de VS en China hebben (voormalige) staatsbaggeraars het rijk alleen; buitenlandse bedrijven komen er niet in.

Om de rest vechten de baggerbedrijven op leven en dood. Zes grote partijen hebben die strijd overleefd: twee uit België en vier uit Nederland - de baggermarkt is een Benelux-oligopolie. Door mega-orders als Jurong en het nieuwe vliegveld van Hongkong, dé baggerorder van de vorige eeuw, verdienden zij de afgelopen jaren geld als water, en die stroom zwelt voorlopig alleen maar aan.

Maar dat is ook een probleem. Zulke grote orders zijn alleen te behappen met weer nieuwe, nog grotere schepen. Die kosten twee jaar om te bouwen, en honderden miljoenen guldens per stuk. Deze enorme risico's drijven de overlevers in elkaars armen.

'Jurong is te groot voor Boskalis alleen', legt Hugo Groeneveld uit. Hij is bestuurder van Van Oord ACZ in Gorcum, de kleinste van de vier grote Nederlandse baggeraars. Van Oord zit in een van de twee allianties die de eerste slag wonnen om het Jurong-project.

In de andere combinatie werken de beide kemphanen Boskalis en HBG broederlijk samen met hun Belgische prooi Deme. 'We weten niet beter in de baggerwereld', zegt Groeneveld. 'Zelf doen we in Tunesië een opdracht met Deme, terwijl we in Spanje elkaars grootste concurrenten zijn.'

De beste speler in die grillige markt was de laatste jaren Boskalis. De marktleider bracht op het juiste moment de juiste nieuwe schepen in de vaart. 'Boskalis is heel knap in investeren', zegt Paul Verbraeken, analist van HSBC Investment Bank. Winst en beurswaarde stegen met sprongen.

Maar de beurs beloont dat succes onvoldoende. Die veegt Boskalis op één hoop met veel slechter presterende bouwconcerns zoals HBG. Net als zij verdween Boskalis roemloos uit de Midkap-index voor middelgrote bedrijven. Daarom wil topman Rob van Gelder zijn 'gefocuste', zeer rendabele bedrijf samenvoegen met de veel bredere bouwreus HBG.

'Wij mogen op de beurs dan meer waard zijn dan HBG, wij blijven absoluut gezien een kleine speler', zei hij een week geleden. 'Alleen met zo'n partner maken we een kans op terugkeer in de Midkap.' Volgens Verbraeken koos hij 'een briljant moment' voor zijn aanval op HBG. 'De beurskoers bereikte onlangs een dieptepunt, terwijl de winst zich dit jaar zal herstellen.'

Briljant? Baggeraars zijn misschien wel beter af zonder beursnotering. Familiebedrijven als Van Oord kennen Van Gelders problemen niet. Gaat het goed, dan bouwen ze nieuwe schepen. Gaat het slecht, dan wachten ze af. 'Sparen, investeren, sparen, investeren: ik werk hier al dertig jaar, en zo is het altijd gegaan', zegt Groeneveld. 'Wij werken met taai, geduldig kapitaal. De aandeelhouderswaarde bestaat grotendeels uit de lol die de familieleden aan het baggeren beleven.'

In het Belgische Aalst moet het momenteel gonzen van de voorpret. Jan-Piet en Dirk de Nul, directeuren-eigenaren van het gelijknamige baggerbedrijf, zijn de laatste jaren meesters geweest in het spel van sparen en investeren. Tussen 1996 en 1998 schoot de omzet van 550 naar 900 en weer terug naar 700 miljoen gulden, de winst van bijna 80 naar 180 naar 120 miljoen.

Op de beurs zouden de broers zulke schommelingen nooit kunnen verkopen. Hun meest recente investering evenmin, trouwens. Een werf in het Noordduitse Emden legt momenteel de laatste hand aan hun nieuwe vlaggenschip. De Vasco da Gama wordt de eerste mega-hopper ter wereld. Met zijn 58 duizend ton reduceert hij de jumbo's van Boskalis tot speelgoed voor het kinderbadje.

Het schip is geknipt voor de Jurong-werken. Die achthonderd miljoen kuub zand moet van ver komen, uit Indonesië bijvoorbeeld. Door veel meer zand ineens te vervoeren kunnen de kosten omlaag. Verder is er de nieuwste spierballentechniek aan boord, zoals een pomp die al dat zand desgewenst door een pijp van tien kilometer kan persen.

Jan de Nul behoorde woensdag niet tot de laagste bieders op Jurong. Hij zal daar gek zijn. In mei is de Vasco da Gama klaar, mooi op tijd voor het betere Aziatische baggerwerk. Dan zit de concurrentie te springen om extra capaciteit. Komt Jan de Nul ineens de straat van Singapore binnenzetten met zijn omgevallen wolkenkrabber, waarmee hij 20 tot 25 procent goedkoper kan werken.

Verhuurt hij zijn schip toch gewoon aan de hoogste bieder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden