Sinds 1927 schadevrij

Automobilisten van 70 jaar en ouder moeten medisch gekeurd worden, willen zij hun rijbewijs verlengen. Die grens wordt zo goed als zeker met tien jaar verlaagd in 2003....

door Ineke Jungschleger

DE VERSE tompoezen bij de koffie heeft de 100-jarige gastvrouw al voor half elf in het centrum van Duivendrecht gehaald. Met haar auto. Mary Gerritsen-in 't Zand gebruikt haar Suzuki Alto om boodschappen te doen en te gaan bridgen. De oude school waar de bridgeclub bij elkaar komt is op loopafstand, ze kan hem uit het raam van haar flat aanwijzen. 'Maar ik loop 's avond liever niet alleen over straat. Met de auto stap ik voor de deur uit.'

In november, vijf maanden voor haar 100ste verjaardag, werd na de vereiste medische keuring haar rijbewijs weer voor een jaar verlengd. Volgens het Centraal Bureau Rijbewijzen is in 1999 maar één verlengd rijbewijs aangevraagd door iemand die geboren is in 1900. Mary Gerritsen moet dus de enige Nederlandse 100-jarige automobilist op de weg zijn.

'Jammer genoeg word ik nooit aangehouden. Het lijkt me zo leuk om mijn papieren tevoorschijn te halen en dat die agent dan ziet dat alles in orde is.' Ze grinnikt als ze zich voorstelt wat voor gezicht de agent zal trekken als hij de geboortedatum op haar glanzend nieuwe rijbewijs ziet. Er is nooit reden om de kleine vrouw in de witte Suzuki aan te houden, want ze rijdt al sinds 1927 schadevrij. De weinige keren dat zij nog op de snelweg rijdt, naar een vriendin die een kleine dertig kilometer ten zuiden van Duivendrecht woont, valt ze niet op want ze trekt snel op naar honderd kilometer en heeft er geen moeite mee die snelheid aan te houden.

Ze kent het verschijnsel van de witharige automobilist die, met de neus bijna tegen de voorruit, een langzaam rijdende file veroorzaakt. Die mensen hebben misschien niet genoeg gereden om dat vanzelfsprekende gevoel te hebben dat je de auto beheerst, oppert zij. 'Ik heb er geen probleem mee. Het gaat vanzelf.'

Toch gaat ze ervan uit dat dit het laatste jaar is dat ze rijdt. Ze moet nu elk jaar gekeurd worden. 'Je bent er een hoop geld aan kwijt. Om te beginnen de papieren voor de aanvraag, dat is al zestig of zeventig gulden. Dan de keuring door een dokter, niet je eigen huisdokter maar een andere arts, 75 gulden. De oogarts naar wie hij me verwijst vraagt het dubbele. Ik denk niet dat ik dat in november allemaal weer doe.

'Ik merk dat mijn ogen achteruitgaan. Overdag gaat het nog goed, maar 's avonds zie ik de witte streep op de weg niet meer. Nou is dat voor dat kleine eindje van de bridgeclub naar huis niet erg, want die weg ken ik uit mijn hoofd, en voor de rest rij ik 's avonds niet meer. Het zal me tegenvallen, volgend jaar, maar als ik te slecht ga zien, voel ik me niet meer veilig.'

Ze troost zich met de gedachte dat in Duivendrecht, onder de rook van Amsterdam, de regiotaxi goedkoop is. 'Voor vijf gulden komt zo'n busje je ophalen. Lekker winkelen in Amstelveen en na drie uur halen ze je weer op. Soms moet je wel een grote omweg maken om alle andere mensen weg te brengen, maar ja, dan zie je ook weer eens wat.'

DE OPGAVE van het CBR telt ook slechts één persoon uit 1901 met een rijbewijs dat in 1999 met een jaar is verlengd. Of hij of zij - het lijstje bevat geen namen en andere persoonlijke gegevens - volgend jaar nog zal rijden, hangt behalve van het levenslot ook af van de medische keuring. Er zijn slechts zes mensen van boven de 95 met een geldig rijbewijs in Nederland. Boven de 85 zijn nog 3482 mensen gerechtigd een auto te besturen.

Vanaf het 70ste jaar is de medische keuring verplicht. Een keer in de vijf jaar en vaker wanneer er kwalen zijn die zich progressief ontwikkelen. Een verminderd gezichtsvermogen is het meest voorkomende euvel. 'We sturen heel wat 70-jarigen naar de oogarts die uit zichzelf niet op dat idee waren gekomen', zegt J. Fontijn, woorvoerder van het CBR. 'Met de juiste bril rijden ze vaak nog jaren.'

3 Procent van de ruim 88 duizend 70-jarige automobilisten moest vorig jaar na de medische keuring het rijbewijs voorgoed afgeven. Negenduizend bestuurders kregen beperkingen opgelegd: een rijbewijs dat korter dan vijf jaar geldig is of een 'geografisch rijbewijs'. Dat laatste geeft ouderen die lichte problemen hebben met geheugen en oriëntatie de mogelijkheid alleen nog in vertrouwd gebied te rijden.

Met de toename van het aantal Nederlanders boven de 70 jaar, stijgt ook het aantal mensen dat de afkeuring van de verlenging van het rijbewijs bestrijdt. In 1999 vroegen 416 mensen een herkeuring aan. Dat is ruim twee keer zo veel als in 1997. Een kwart werd bij de herkeuring alsnog goedgekeurd. Soms wordt bij de herkeuring een rijtest afgenomen. 'Dat gebeurt zelden', zegt Fontijn. 'Meestal is het een kwestie van een andere specialist die net even anders kijkt en zegt: Laten we het voor een jaar proberen.'

Mensen onder de 70 kunnen een vrijwillige keuring aanvragen, waarvan de uitslag tot niets verplicht. Fontijn: 'Mensen doen dat als ze gehandicapt worden, bijvoorbeeld na een ongeluk. Om er achter te komen of het zin heeft om de kosten te maken voor een aangepaste auto.'

Het is zo goed als zeker dat de verplichte keuringsleeftijd in 2003 op 60 jaar wordt gesteld. In de lidstaten van de Europese Unie verschillen de wetten op het gebied van verkeersveiligheid. Harmonisatie is onontbeerlijk voor het vrije verkeer van personen en goederen. Moeten we in Europa voor de verplichte keuring van oudere automobilisten naar 45 jaar, zoals in Spanje? Of moeten we, in plaats van de keuring, artsen verplichten de namen van patiënten door te geven die een risico voor de verkeersveiligheid zijn, zoals in Zweden? De Europese rijexameninstituten hebben hierover vorig jaar een compromis bereikt en de Europese Commissie geadviseerd de keuringsleeftijd op 60 jaar te stellen.

Ongetwijfeld zullen mensen dan op het idee komen de keuring te weigeren omdat ze het 'leeftijdsdiscriminatie' vinden. De rechtbank in Zwolle heeft op 31 augustus 1998 geoordeeld dat de medische keuring bij het 70ste jaar geen leeftijdsdiscriminatie is. Namens een 70-jarige uit Almere die de keuring weigerde, betoogden de Algemene Bond voor Ouderen (ANBO) en de Stichting Ombudsman dat objectieve bewijzen ontbreken waarmee valt aan te tonen waarom niet iedere bestuurder regelmatig een medische keuring moet ondergaan. Jongeren zijn naar de mening van deze organisaties veel gevaarlijker.

Volgens de rechter is bewezen dat het klimmen der jaren 'bij een niet te verwaarlozen aantal mensen leidt tot gebreken die een risicofactor voor de verkeersveiligheid vormen'. De medische keuring is een probaat middel om zulke ouderdomsgebreken op te sporen en de leeftijdsgrens van 70 jaar is 'niet onredelijk of willekeurig'.

Jongeren veroorzaken ongelukken door onbesuisd gedrag, vaak onder invloed van alcohol. Ouderen kunnen een gevaar op de weg worden doordat hun reactiesnelheid afneemt. Door ervaring en rust zijn ze vaak lange tijd in staat dat te compenseren. Maar iemand met een beginnende dementie is zich vaak niet bewust van zijn geestelijke achteruitgang. De testen die de artsen daarvoor gebruiken, zijn niet eenduidig. Daarom ontwierp psychologe dr F. Withaar samen met het CBR een vragenlijst, speciaal voor de rijbewijskeuring van ouderen. Zij promoveerde in maart op een onderzoek over het opsporen van verminderde rijvaardigheid onder ouderen.

GEZONDE, vitale 100-jarigen als Mary Gerritsen zullen voorlopig zeldzaam blijven, maar zeker is dat het aantal hoogbejaarden voor wie de auto een vanzelfsprekend onderdeel van het leven is, snel toeneemt. 'Als jong getrouwde vrouw had ik de auto op de dagen dat mijn man hem niet nodig had', zegt zij. 'Je hield op met werken als je trouwde, dat hoorde zo. Ik werkte als steno-typiste op het hoofdkantoor van Singer, de naaimachinefabriek. Daar leerde ik mijn man kennen.' Als pasgetrouwd stel vestigden ze zich in Leeuwarden, waar Gerritsen bedrijfsleider was van een Singer-winkel. Later bracht hij het tot directeur van Singer Nederland. 'In Leeuwarden hadden we een T-Fordje. Dat stond een groot deel van de tijd voor de deur. Ik ging er stiekem in rijden. Rijscholen had je toen nog niet en het rijexamen stelde niet veel voor.

Op een ochtend vroeg ik mijn man of ik de auto kon hebben. ''Dan moet je eerst je rijbewijs halen'', zei hij. Ik zei: ''Kijk eens wat ik hier heb.'' Ik had het al gehaald.' Dat is inmiddels 73 jaar geleden. ''Vrouw Gerritsen kan rieden'', zeiden ze in Leeuwarden. Het was toen nog iets bijzonders.'

Ze gebruikte de T-Ford om naar de tennisbaan te rijden. 'En om bij vriendinnen te gaan koffiedrinken. Wat moest je anders, buiten je huishouden? Kinderen hadden we niet.' Haar eerste eigen auto kreeg zij van haar man voor haar 65ste verjaardag. Een witte Ford met een zwart dak. In hetzelfde jaar stierf haar man. De witte Suzuki - wit is haar favoriete kleur voor auto's - kreeg ze alweer vele jaren geleden van haar pleegzoon. 'Hij stond op mijn verjaardag voor de deur, met een rood lint erom.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden