Analyse

Shell weet helft van Noordzee-olievelden te verkopen. Breken betere tijden aan?

Jarenlang wilde niemand investeren in de olie- en gasvelden in de Noordzee. Nu is Shell erin geslaagd de helft van zijn olievelden daar te verkopen voor 3,8 miljard dollar. Breken er toch weer betere tijden aan?

Booreilanden liggen werkloos in de haven bij de Cromarty Firth, een fjord aan de Schotse oostkust.Beeld REUTERS

Is er dan toch nog een opleving mogelijk in de olie- en gasvelden in de Noordzee? Al jarenlang is het kommer en kwel bij de eens zo lucratieve oliebronnen. De olieprijs daalde van ruim boven de 100 dollar per vat tot onder de 30 dollar aan het begin van 2016. Maar dinsdag slaagde Shell erin de helft van zijn olievelden in de Noordzee te verkopen voor 3,8 miljard dollar (ongeveer 3,5 miljard euro).

Niemand investeerde nog in de eens zo gewilde olie- en gasvelden. In de offshore-industrie is het de dood in de pot. De booreilanden liggen werkloos in de havens te wachten. 'De helft van de boorinstallaties ligt nu aan de kant', zegt directeur Peter de Bruijne van Paragon Offshore Nederland, een van de grote exploitanten van booreilanden.

Berucht is de Cromarty Firth, een fjord aan de Schotse oostkust. Je hoeft geen geluk te hebben om daar tien van die gevaartes op één foto te krijgen.

Voor Paragon, een Amerikaans bedrijf met een kantoor in Beverwijk, is het nog beroerder. 'Wij exploiteren zeven boorinstallaties', zegt De Bruijne. Een ligt er stil in IJmuiden, een in Den Helder, een in de Eemshaven en een bij Vlissingen. Een in een Engelse haven. Slechts twee zijn er aan het werk, maar dan nog: 'De tarieven zijn nu gehalveerd in vergelijking met een paar jaar geleden', zegt De Bruijne. Twee installaties die voor half geld werken, dat betekent dat Paragon nog maar 14 procent binnenhaalt van de omzet in hoogtijdagen. Geen wonder dat Paragon al een jaar lang de Chapter 11-status heeft, de Amerikaanse variant van uitstel van betaling.

De Bruijne ziet her en der minieme lichtpuntjes die op het 'onvermijdelijke' herstel wijzen. 'Vorig jaar was er in het hele Nederlandse deel van de Noordzee maar één boorplatform aan het werk. Nu zijn het er drie, en als alles goed gaat, komt in november een vierde in bedrijf.'

Nog geen bonanza

Ook commercieel directeur Jurgen de Prez van Jack-Up Barge, een exploitant van werkplatforms op onder meer de Noordzee, ziet nog geen nieuwe bonanza. 'Eerste tekenen van herstel', dat wel, maar het zijn schamele tekenen: oliemaatschappijen informeren wat vaker naar zijn prijzen. Maar elk teken van herstel geeft de broodnodige hoop: 'Het afgelopen jaar hebben we op de Noordzee geen werk gehad.'

De installaties van De Prez zijn drijvende pontons die op de plaats van bestemming de poten kunnen uitschuiven waardoor ze op de bodem staan. Er kunnen kranen op gemonteerd, er kan ook een 'hotel' op gevestigd worden voor offshorewerkers.

De verkooptransactie die Shell dinsdag bekendmaakte is ook zo'n voorteken van betere tijden, hoopt hij. Dat denkt ook analist Thijs Berkelder van ABN Amro. Een jaar geleden, zegt hij, zou het Shell echt niet zijn gelukt om dit pakket oliebelangen van de hand te doen. 'Toen was de olieprijs zo laag dat niemand er geld mee kon verdienen.' Inmiddels hebben sommige bedrijven hun kosten zo ver weten te drukken dat ze bij de huidige olieprijs van 55 dollar per vat wel degelijk geld kunnen overhouden aan oliewinning op de Noordzee.

De koper van de Shell-velden is het zeven jaar jonge bedrijf Chrysaor, een kleine onderneming met sterke financiers achter zich. Kleine oliemaatschappijen nemen olievelden over van de groten. Eerder al kocht de Noorse maatschappij Det Norske een aantal olievelden van BP. 'Die Noorse maatschappij heeft veel lagere kosten dan BP', zegt Berkelder. 'Ze hebben niet, zoals BP, goudgerande contracten voor hun medewerkers. Ze hebben geen schepen met dure, veeljarige contracten gehuurd, maar huren goedkoop op dagbasis.'

Of de offshore-industrie in de Noordzee ooit nog het niveau haalt dat zij ooit had, is zeer de vraag. De helft van alle winbare olie en gas is al uit de zee gepompt. De toekomst is er vooral een als afbouwgebied. Grote oliebedrijven verkopen hun halflege velden aan kleinere concurrenten.

De industrie begint langzaam maar zeker aan de afbouw: slopen en sluiten. Ook dat is een markt waarop geld te verdienen valt. Peter de Bruijne van Paragon ziet wel toekomst in de afbraak. 'De oliemaatschappijen zullen toch een keer aan de slag moeten met de sloop van hun oude installaties. Er zijn nog een paar duizend oude boorputten in de Noordzee, die moeten allemaal worden opgeruimd.'

Dat kan alleen als er ruimte voor is: er worden wel booreilanden gesloopt, maar tot nu toe mondjesmaat. De organisatie Shipbreaking Platform, die waakt over werk- en leefomstandigheden in de sloperij, telde in 2015 24 boor- en aanverwante platforms die op stranden in Turkije, China en India werden gesloopt. Meer dan de helft daarvan eindigde op het Turkse strand van Aliaga, bij Izmir. Vorig jaar, weet Peter de Bruijne van Paragon, vertrok er weer 'een aantal' naar Turkije. Maar het slopen gaat hem nog lang niet hard genoeg.

Shell verkoopt bezittingen om schulden te verlagen

Shell wilde af van zijn Noordzee-velden om met de opbrengst zijn schulden te kunnen verlagen. Het concern kocht in 2015 de BG Group voor 64 miljard euro. Dat was veruit de grootste overname in de geschiedenis van het Nederlandse bedrijfsleven. Shell zit sindsdien zwaar in de schulden. Het olieconcern had al aangekondigd 30 miljard dollar aan bezittingen te zullen verkopen. Met de nu verkochte velden zit Shell op ongeveer 12 miljard van dat bedrag.

Volgens Thijs Berkelder, analist van ABN Amro, concentreert Shell zich nu meer op aardgas en op een jong olieveld voor de Braziliaanse kust. Daar kunnen nog grote investeringen worden gedaan, want van dat olieveld is pas 2 procent gewonnen. En het water is er dieper dan in de Noordzee, waardoor Shell minder last heeft van de concurrentie van goedkope kleine maatschappijen.

Op de beurs steeg het aandeel Shell na de bekendmaking van de verkoop aanvankelijk, maar het sloot uiteindelijk met een verlies van 0,6 procent. Mogelijk viel de beleggers pas laat een zinnetje op halverwege het persbericht: Shell blijft voor 1 miljard dollar aansprakelijk voor de kosten van sloop van de verkochte installaties. Donderdag presenteert Shell zijn jaarresultaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden