columnpeter de waard

Shell speelt met zijn superwinst Sinterklaas onder aandeelhouders

null Beeld
Peter de Waard

Het is tenminste een geslaagde slogan: ‘Room de overwinsten van de energiebedrijven af’. Maar in de praktijk komt er weinig van terecht. Sinds het begin van de oorlog in Oekraïne pleiten vooral linkse politici voor een extra belasting van een kwart tot eenderde op de winststijgingen die olieconcerns en andere energiebedrijven hebben gemaakt dankzij de energiecrisis. Het zijn tenslotte mazzelwinsten die ze in de schoot kregen geworpen door deze oorlog.

De opbrengsten zouden onder meer ten goede moeten komen aan de gezinnen die door de stijging van de gasprijzen in energie-armoede zijn geraakt. Of ze zouden moeten worden benut voor de ‘noodzakelijke’ investeringen in wapentuig.

Donderdag maakte Shell bekend dat de winst in het afgelopen kwartaal – de maandjes april, mei en juni – is gestegen tot een duizelingwekkende 11,5 miljard dollar – 11,2 miljard euro. In het eerste kwartaal hield Shell al 9,1 miljard dollar over. Tot nu toe wordt altijd gezegd dat Shell die extra winsten nodig heeft om te investeren in verduurzaming – zeg de aanleg van windparken.

Maar het geld wordt vooral gebruikt om aandeelhouders te fêteren. Bovenop het aandeleninkoopprogramma van 8,5 miljard dollar dat dit jaar al is uitgevoerd wordt nog eens voor 6 miljard dollar aan aandelen ingekocht. Dat is 14,5 miljard dollar die niet wordt geïnvesteerd in projecten die in de toekomst geld zouden kunnen genereren. Shell speelt ermee Sinterklaas onder de kapitaalverstrekkers.

Aandeleninkoopprogramma’s zijn sowieso al een uitwas van het neoliberale kapitalisme, waarbij de korte termijn prevaleert boven de lange. En dat het ook nog gebeurt met winsten die te danken zijn aan een oorlog is helemaal van de gekke. In veel landen wordt daarom gewerkt aan een belasting op de overwinst. PvdA-Europarlementariër Paul Tang pleitte onlangs voor een een overwinstbelasting van 29 procent in Nederland, gelijk aan het tarief van de loterijbelasting (‘je zou kunnen zeggen dat energiebedrijven de lotto hebben gewonnen’), maar dat mag van hem ook nog meer worden.

Het zou heel mooi zijn als de belasting in de hele EU zou gelden. De Italiaanse Eurocommissaris voor Energiezaken Paolo Gentiloni is daar voor. Maar er liggen heel veel landen dwars. Die huldigen het principe niet of vinden het moeilijk een regeling te bedenken die een multinational niet kan ontwijken. In 2019 liet president-directeur Marjan van Loon van Shell Nederland zich nog ontglippen dat die dochter hier geen belasting betaalde, omdat de winst kon worden verrekend met allerlei verliesposten. Inmiddels heeft Shell ook nog het hoofdkantoor van de hele groep verplaatst naar Londen, waardoor het nog moeilijker zal zijn winstbelasting in Nederland te innen.

In het tweede kwartaal van 2021 was de winst 5,5 miljard dollar, zodat sprake is van een overwinst van 6 miljard dollar. Daarvan zou Shell dan 2 miljard dollar aan extra belasting moeten betalen, als het aan een deel van de politiek ligt.

Maar zelfs als dat een meerderheid wordt, zit het nog lang niet in de schatkist.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden