Senegalese vis verdwijnt in noordelijke richting

Hoe acceptabel is het dat Europese vissers het leven van hun Afrikaanse collega's onmogelijk maken? Deze vraag staat vanavond centraal tijdens een door Novib georganiseerd debat in de Rode Hoed te Amsterdam....

JOHN WANDERS

IN GROTE DELEN van Afrika is vis een essentieel onderdeel van het voedselpakket. Veel inwoners van het continent zijn er bij gebrek aan betaalbaar vlees, voor hun dagelijkse portie dierlijke eiwitten van afhankelijk. Des te spijtiger dat het adagium 'geef een man een vis en je voedt hem een dag, leer hem vissen en hij kan zich een leven lang voeden' steeds minder aansluit op de werkelijkheid.

Als er één sector is die wordt geconfronteerd met de grenzen aan de groei, dan is het de visserij. In 1950 bedroeg de visvangst in de wereld 20 miljoen ton. Sinds er jaarlijks zo'n 100 miljoen ton gevangen wordt - en dat gaat nu al een jaar of zeven zo - is de rek eruit. De zee wordt een beetje moe van al dat gehengel. Wie daaraan twijfelt, moet zijn visboer maar eens vragen wat de visprijzen de laatste tien, twintig jaar gedaan hebben.

Geconfronteerd met de overbevissing in Europese wateren, koersten Franse, Spaanse en Portugese vissers naar zuidelijker wateren. Het uit 1982 daterende VN-verdrag inzake het recht van de zee bepaalt dat een land zeggenschap heeft over een exclusieve economische zone van 200 mijl uit zijn kustlijn. Maar in ruil voor een financiële vergoeding van de Europese Unie behielden Europese vissers ook nadien het recht te vissen binnen de 200 mijlszone van landen als Angola, Gambia, Ivoorkust, Guinnee Bissau, Madagaskar, Mauretanië en Senegal.

Zonder de visserij-akkoorden met deze Afrikaanse landen zouden veel Spaanse, Portugese en Franse vissers het loodje leggen. Europa heeft dus alleen al met het oog op beperking van de sociale uitgaven baat bij de regeling.

'De Europese Unie heeft hiermee het probleem van de overbevissing, dat in de Europese wateren tot strenge maatregelen voor vangstbeperking leidde, naar het zuiden geexporteerd', oordeelt Harry de Vries, werkzaam bij de ontwikkelingsorganisatie Novib. 'Er wordt roofbouw gepleegd op de visvoorraden van veel Afrikaanse landen.'

Maar de overheden van deze landen hechten aan de regeling omdat de Europese vergoeding hun schatkist spekt. In tegenstelling tot de meeste hulpfondsen, kan dit geld naar eigen inzicht worden besteed.

Voor de 260 duizend werknemers in de vis- en visverwerkingsindustrie van Senegal, dat van de EU een compensatie kreeg van 40 miljoen gulden voor twee jaar, wegen de voordelen van de regeling niet op tegen de nadelen. 'Vis is Senegals belangrijkste exportprodukt', zegt De Vries, die namens Novib in Brussel een lobby voert voor de rechten van de vissers van Senegal.

De industriële vissersvloot van Senegal, voornamelijk kleine kotters, ligt wegens onderhoudsproblemen op apegapen en het zijn daarom primair de 60 duizend ambachtelijke vissers die lijden onder de activiteiten van hun in technologisch opzicht superieure Europese collega's. In hun bootjes (De Vries: 'Het zijn uitgeholde boomstammen') hebben ze geen schijn van kans tegen de trawlers van de Zuid-Europese lange-afstandsvloot.

De Vries: 'De kern van het probleem is dat de visstand terugloopt. De duurdere soort vis, van belang voor de export, is voor de Senegalese visser steeds moeilijker te krijgen. Hij moet langer en verder de zee op. In die kleine bootjes is dat gevaarlijk. Er zijn verhalen over aanvaringen, met dodelijke afloop. Ook gebeurt het dat de trawlers hun netten stukvaren.'

De onderhandelingen over een nieuw visserij-akkoord met Senegal zijn gaande. De Europese vissers, die tot nog toe jacht maakten op de duurdere vissoorten, willen nu ook de goedkopere soorten als sardinella en makreel gaan vangen in hun sleepnetten. Als ze daarvoor toestemming krijgen van de Senegalese overheid, betekent dit niet alleen een enorme klap voor de lokale vissers, maar ook een aanslag op de voedselzekerheid van de Senegalese bevolking, zegt De Vries.

'Want het zijn deze vissoorten die in Senegal zelf worden geconsumeerd. De Europeanen nemen al hun visvangsten mee naar het noorden. Wat blijft er over voor de inwoners van Senegal?'

John Wanders

Dit is het eerste artikel in een reeks van vier naar aanleiding van de Wereldvoedselconferentie die binnenkort in Rome wordt gehouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden