Schiphol groeit en het aantal vluchten neemt toe. Gevolg: onhandelbare, vaak dronken reizigers

In de lucht is de klant steeds vaker een lastpak

Dreigende taal, soms een handgemeen, al dan niet onder invloed van alcohol. De groei in het reizen per vliegtuig leidt ook tot een toegenomen beroep op het snelrecht bij wangedrag.

Cabinepersoneel wordt steeds vaker geconfronteerd met wangedrag, waardoor het niet zelden hardhandig moet ingrijpen om de veiligheid te kunnen garanderen Foto raymond rutting

Onruststokende passagiers op Schiphol of aan boord van een vliegtuig krijgen steeds vaker te maken met een lik-op-stukbeleid van het Openbaar Ministerie. In 2017 kregen meer dan 90 vervelende passagiers meteen een boete of een dagvaarding, tegenover nog geen 70 snelrechtzaken in 2015.

Onhandelbare, vaak dronken reizigers ontregelen het werk van het cabinepersoneel, zegt woordvoerder Ilse de Heer van het Openbaar Ministerie Noord-Holland, dat verantwoordelijk is voor Schiphol. 'Het gaat om de veiligheid van zowel de passagiers als de bemanning.' Een van de voordelen van het snelrecht is dat buitenlandse lastpakken snel gestraft kunnen worden, voordat ze uit het vizier van de Nederlandse justitie verdwijnen, zegt De Heer.

Als voorbeeld geeft ze de misdragingen van een Noors echtpaar op een KLM-vlucht naar Panama in januari. De man sloeg dreigende taal uit, terwijl de vrouw de purser een klap in het gezicht gaf en aan de haren trok. Dankzij het snelrecht stond de Noorse vrouw twaalf dagen later al voor de Nederlandse rechter.

985 passagiers misdroegen zich in 2017 tot en met november op Schiphol of tijdens de vlucht. Dat is net zo vaak als in heel 2016.

Nieuwe maatregelen

Tot en met november 2017 misdroegen 985 passagiers zich op Schiphol of tijdens de vlucht, blijkt uit de voorlopige cijfers van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Dat is net zo vaak als in heel 2016 - en dan komen de cijfers uit december daar nog bij. In 2015 kreeg de ILT nog 'maar' 723 meldingen van misdragingen door vliegtuigpassagiers.

'Schiphol groeit, het aantal vluchten neemt toe', geeft FNV Luchtvaart-bestuurder Birte Nelen als mogelijke verklaring voor het groeiende aantal meldingen over lastpakken aan boord. 'Inderdaad is er vaak alcohol in het spel.' Misdragingen aan boord tijdens de vlucht brengen allerlei veiligheidsrisico's met zich mee, zegt Nelen. 'Je wil niet dat passagiers problemen veroorzaken terwijl je kilometers hoog door de lucht vliegt.'

In het Algemeen Dagblad pleitte landelijk officier voor luchtvaartzaken Frances Schlingemann maandag namens het Openbaar Ministerie voor nieuwe maatregelen. Het OM zou graag zien dat vliegreizigers bij het afrekenen van alcohol in een bar op Schiphol hun instapkaart moeten tonen. Als een klant zich in de bar al misdraagt, dan kan de bemanning van diens vliegtuig tijdig worden geïnformeerd.

Schiphol is geen voorstander van zo'n maatregel. 'Het is enorm vervelend als mensen zich misdragen aan boord', reageert de luchthaven in een verklaring. 'Tegelijkertijd moeten we dit wel in de juiste proporties blijven zien, hoe vervelend de incidenten ook zijn.' Volgens Schiphol reizen er jaarlijks 'tientallen miljoenen reizigers via Schiphol die heel verantwoord met alcohol omgaan' en komen er zelden ernstige incidenten voor.

Starnakel dronken vliegpassagiers zijn een internationaal probleem. In juli 2017 smeekten de autoriteiten van de Balearen, de eilandengroep waar de 'feestbestemmingen' Mallorca en Ibiza toe behoren, de Europese Commissie tevergeefs alcohollimieten op vluchten in te stellen.

Speciale trainingen

Dat verzoek volgde op een reeks met alcohol overgoten incidenten op vluchten naar de eilanden. Zo liep een vrijgezellenfeest op een Ryanair-vlucht van Manchester naar Mallorca volledig uit de hand, toen de passagiers na het drinken van flessen wijn en Jägermeister met elkaar op de vuist gingen.

Een gezagvoerder heeft het recht in te grijpen als de veiligheid in het geding is. In de lucht gelden andere regels dan op de grond. Het komt erop neer dat de piloot alle redelijke maatregelen mag nemen voor een veilige vlucht. 'Dit kan variëren van iemand weigeren op de vlucht tot iemand in de boeien slaan', zegt Jerry van den Berg, die met Be Secure International vliegtuigbemanningen traint in de omgang met lastpakken.


Trainen om agressie te vermijden

Nu het aantal incidenten met onhandelbare passagiers aan boord van vliegtuigen toeneemt, is het belangrijk dat Nederlands cabinepersoneel zich goed kan verweren tegen agressievelingen aan boord. Luchtvaartmaatschappijen geven stewards en stewardessen hiervoor speciale trainingen. De inhoud en frequentie verschillen per vliegmaatschappij, maar de gouden stelregel is: probeer conflicten te vermijden.

'We zetten heel erg in op preventie', zegt Mark van Dieren, directeur van REACT, een bedrijf dat agressietrainingen geeft aan cabinepersoneel in opleiding. 'Mensen worden steeds mondiger en piloten zien veel passagiers, ook in het vliegtuig, alcohol tot zich nemen. Daardoor krijgt cabinepersoneel eerder te maken met wangedrag. In sommige vliegtuigen is geen airmarshal (een gewapende veiligheidsagent, red.) aanwezig, dus dan moet het personeel de boel zien te sussen.'

Agressie herkennen

Tijdens de trainingen wordt geleerd de verschillende vormen van agressie te herkennen en hierop te reageren. Dat die agressie zich afspeelt in een kleine, afgesloten ruimte maakt adequaat reageren des te lastiger. Cabinepersoneel kan een agressieveling niet zomaar laten verwijderen en moet dus meer sussen. 'De bemanning wil niet dat het uitloopt op een vechtpartij, die een tussentijdse landing of terugvliegen noodzakelijk maakt.'

De gezagvoerder is eindverantwoordelijks, maar in de praktijk grijpt vaak het cabinepersoneel in bij een dreigende situatie. Dit gebeurt in de eerste plaats met woorden, maar soms is fysiek optreden nodig. 'Het personeel wordt getraind in zelfverdedigingstechnieken', zegt veiligheidsinstructeur Jerry van den Berg, die enige tijd als steward voor KLM werkte.

Zelf maakte hij in zijn KLM-tijd eens mee dat een dronken Russische passagier bij het instappen een Amerikaanse passagier sloeg. 'Toen ik erbij kwam, escaleerde het. Ik heb de Rus over de stoel getrokken en op de grond gelegd.' Omdat de vlucht nog niet vertrokken was, kon de marechaussee hem inrekenen. 'In zo'n situatie duren minuten heel lang.'

Zelfverdediging

Cabinepersoneel dat de reguliere trainingen van luchtvaartmaatschappijen niet afdoende vindt, kan vanaf april terecht bij Shimi Beck. Hij gaat speciaal voor stewardessen en vrouwelijke pursers workshops geven in Krav Maga, een door de Israëlische geheime dienst ontwikkelde contactsport. Daarbij is in principe alles toegestaan, zoals wurgtechnieken en het steken van vingers in het oog.

Sinds de aankondiging van afgelopen vrijdag heeft Beck al zeventig aanmeldingen binnen. 'Ik wil deelnemers niet leren iemand uit te schakelen, maar ervoor zorgen dat ze steviger in hun schoenen staan. Zelfverdediging en zelfvertrouwen staan voorop.'

Mark van Dieren van REACT noemt het 'tricky' dat stewardessen zich aanmelden voor een workshop Krav Maga. 'Wij richten ons in de trainingen juist op een klantvriendelijke benadering, gericht op deëscalatie.'

Ook agressietrainer Jerry van den Berg is geen voorstander van trainingen in vechtsport. 'Daarvoor moet je een aantal uur per week trainen. Die tijd heeft cabinepersoneel niet.'