Schimmel is sluipmoordenaar in huizen met houten fundering

'Kopers letten op de buurt en balkon, maar vragen niet naar de staat van de fundering'

De grondwaterstand in steden is al jaren structureel laag. Dat speelt de schimmel in de kaart die de koppen van de houten funderingspalen wegvreet. Herstel is een dure affaire. Er zijn oplossingen voorhanden.

De grondwaterstand wordt gemeten. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De winter verliep droog en het voorjaar ook. Het waterpeil in de bodem staat laag. Een wisselvallige periode met soms hevige buien kan de daling van het grondwaterpeil niet goedmaken. Behalve de voor de hand liggende risico's op bosbranden, uitdroging van veendijken en schade aan de natuur is er ook een onzichtbaar probleem. 'Houten funderingspalen staan steeds langer en tot op grotere diepte droog', zegt Peter den Nijs van adviesbureau Wareco in Amstelveen. Wareco ziet het op de duizenden meetpunten die ze beheren voor bijna honderd gemeenten.

Het gevolg: houtrot door schimmels. Stukje bij beetje vreten schimmels de palen weg, die daardoor hun draagkracht verliezen. Komen de palen in een periode met overvloedige regenval weer geheel onder water te staan, dan stopt de vraatzucht van de schimmels subiet. Maar pas op, zegt Den Nijs, er is sprake van een cumulatief effect. 'Elke maand dat een paal daarna weer droog staat, telt mee. Passeert de teller de 180 maanden, dan is funderingsherstel onvermijdelijk.' Hij ziet al een tiental jaren een structureel lagere grondwaterstand. 'Zomers beginnen eerder, buien zijn korter en heftiger waardoor de bodem, zeker in de stad, het water niet goed opneemt.'

Veel huiseigenaren zijn zich niet bewust van deze sluipmoordenaar. Volgens het Kenniscentrum Aanpak Funderingsproblematiek (KCAF) in Nieuwegein gaat het om minstens 400 duizend panden, die mogelijk 600 duizend woningen bevatten. 'Het betreft vooral woningen in West-Nederland die vóór 1970 zijn gebouwd. Vanaf dat jaar bestaan de heipalen vaker uit beton of staal, gevuld met beton', zegt Dick de Jong, directeur van KCAF, een onafhankelijk instituut, ondersteund door twee ministeries en steden als Rotterdam, Zaanstad en Dordrecht.

Herstel van een aangetaste fundering kost al gauw 60 duizend euro per woning. In Amsterdam gaat het onder meer gezien de krappe manoeuvreerruimte vaak om 90 duizend euro. 'Om de dragende muren te onderstutten, moet de vloer eruit en moten de leidingen aangepast', aldus De Jong. Gaat het om een rij van particuliere woningen, is het zaak dat elke eigenaar meedoet. Dat is geen sinecure, weet De Jong. 'Sommigen zijn koppig, anderen stoppen liever geen geld in de grond en veel mensen kunnen het domweg niet betalen.'

Op initiatief van het KCAF en het ministerie van Binnenlandse Zaken start in september het Fonds Duurzaam Funderingsherstel met voorlopig 100 miljoen euro in kas. Gedupeerde eigenaren kunnen daar tegen een rente van ongeveer 3,5 procent een lening krijgen die ze in dertig jaar moeten terug betalen.

Momfer de Mol

In Dordrecht is een rij van dertig woningen aangepakt door een graafmachine als Momfer de Mol een gang te laten graven. 'Als de palen zijn hersteld, levert e uitgegraven ruimte een kelder of souterrain op', zegt Dick de Jong van KCAF. 'Kosten 15 duizend euro extra per woning. Winst 30 duizend euro aan waardevermeerdering van de woning.'

'Kinderlijk eenvoudige oplossing'

Want al heeft een bewoner geen invloed op de grondwaterstand of een zakkende veenbodem, de huiseigenaar is wel verantwoordelijk voor de fundering. Maar hij is ook afhankelijk van de gemeente, die volgens de Waterwet het grondwaterpeil in de stad beheert. Op haar beurt is de gemeente afhankelijk van het waterschap die verantwoordelijk is voor het oppervlaktewater rond de steden en in het landelijk gebied.

Volgens Peter den Nijs van Wareco bestaat er een 'kinderlijk eenvoudige oplossing'. Wareco stelt voor om de lage grondwaterstand in de stad te verhogen door met een infiltratiebuis water uit de omgeving aan te voeren. (zie hierboven) 'Het vergt wel samenwerking tussen waterschappen, gemeenten en eigenaren.'

Bij de Unie van Waterschappen (UvW) en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) is het probleem geen hot issue. 'Maar het is een idee om de marges die we hanteren rond de waterpeilen zo te sturen dat het palenrot-proof is', reageert Pierre de Vries, projectleider waterbeleid bij de UvW.

Ondanks de grote financiële impact, speelt de palenrot amper een rol bij de verkoop van huizen. 'Kopers kijken naar de buurt en letten op tuin en balkon, maar vragen niet naar de staat van de fundering. Makelaars en taxateurs weten er niets van', zegt De Jong van KCAF.

Zijn organisatie heeft een cursus gegeven aan duizend makelaars en taxateurs. 'Ze stonden met hun oren te klapperen. Ik hoop dat de fundering net als asbest en langzaamaan ook het energielabel een rol gaat spelen op de woningmarkt. Een wettelijke paragraaf in de koopakte zou ook helpen.'

Een buis met gaatjes

Parallel aan de rioolbuizen en telecomleidingen zou nog een ander buizenstelsel in de stad kunnen lopen. Relatief dunne buizen met gaatjes die in verbinding staan met watergangen, sloten, vaarten en grachten in of in de nabije omgeving van de stad. 'In een periode van droogte voeren ze water aan om het grondwater op peil te houden, ofwel infiltratie', zegt Maarten Kuiper van adviesbureau Wareco. 'En het mooie is dat in een periode van heftige buien en wateroverlast de buizen het omgekeerde kunstje flikken. Dan zijn het drainagebuizen die water afvoeren. Het zijn communicerende vaten, dus pompenergie kost het niet.' Op acht locaties in Nederland is dit systeem uitgeprobeerd. In de wijk Land van Valk in Dordrecht zelfs al twintig jaar geleden. 'Het functioneert prima.' Uiteraard kost dit 'actief grondwaterpeilbeheer' een paar centen, 45 euro per meter. 'Maar de kosten vallen mee als het tegelijk wordt aangelegd met het riool, dat 1.000 euro per meter kost, of met rioolrenovatie', zegt Kuiper. 'Om nog maar te zwijgen van de vermeden schade in geval van funderingsherstel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.