Schillen scheiden in de stad: Amsterdam lukt het wél

Groente- en fruitafval wordt verwerkt tot biogas en compost

Groente- en fruitafval is weinig geschikt om gescheiden in te zamelen in hoogbouw. Het stinkt al snel. Toch proberen grote steden het. Op het Java-eiland in Amsterdam is het een succes, dankzij kleine wegwerpzakjes.

Bewoners van het Java-eiland in Amsterdam krijgen gratis zakken compost Foto Freek van den Bergh / de Volkskrant

'Doe mij maar vier zakken, want ik heb een tuin', zegt een wat oudere man met een bakfiets. Veel mensen nemen genoegen met een of twee zakken. 'Ik ga mijn balkon mooi maken', zegt een vrouw. En daar komt hartenbreker Vesper met zijn vader Dave. Twee zakken worden er op het karretje van het kind geladen. 'Goed voor het milieu', zegt Dave, duim omhoog. Vesper kart bloedserieus naar huis.

De zakken gratis compost gaan op het Java-eiland in Amsterdam deze zonnige lentezaterdag grif van de hand. Op het vlak bij het Centraal Station gelegen stadseiland met veel hoogbouw is iets speciaals aan de hand. Al bijna vier maanden houden vele van de 1.650 huishoudens hun groente- en fruitafval apart in een handzaam bakje. Daarin zit een afbreekbaar wegwerpzakje dat bewoners eens in de twee of drie dagen met een speciaal pasje in elf containers op het eiland kunnen weggooien.

Afvalverwerker De Meerlanden leegt de containers twee keer per week en vergist de stadse schillen tot onder meer biogas waar huisvuilauto's op rijden. En dan blijft er nog genoeg materiaal over om er compost van te maken.

De resultaten liegen er niet om. Volgens de gemeente Amsterdam leverden de deelnemers in krap vier maanden 15 duizend kilogram groente- en fruitafval in, waarvan 6.000 kilogram compost is gemaakt. 'Vandaag geven we daarvan 2.500 kilogram terug aan de deelnemers', zegt projectleider Esther Somers van de gemeente Amsterdam.

Zeep van koffiedrab

De fanatiekelingen op het Java-eiland kunnen nog een stapje verder gaan. Bij koffiehuis Java-Blend kunnen zij hun koffiedrab inleveren. 'Daar maakt de Amsterdamse ondernemer Robert Willem Dol zeep van', zegt Esther Somers enthousiast. 'Later dit jaar krijgen de bewoners allemaal een stukje koffiezeep.'

Dat koffiedrab reinigt en ontvet, weet iedereen die weleens een ketting op zijn fiets heeft gelegd en met een beetje waterig koffiedrab het smeer van zijn handen scrubt. Het ingezamelde koffiedik wordt gedroogd, ontdaan van bacteriën en in een zeepfabriekje gemengd en geperst. De gemeente onderzoekt of ook de ambtelijke koffiedrab in zeep kan worden omgezet.

Kleinschaligheid

Gescheiden inzameling van organisch afval in hoogbouw in grote steden is tot nog toe vrijwel nergens een succes. De compost raakt vervuild, er is weinig discipline, mensen klagen over ruimtegebrek en het stinkt, vooral in de zomer. Over dat laatste kunnen de deelnemers op Java-eiland nog niet oordelen, maar opvallend is dat niemand over stank klaagt. 'Het emmertje kan gewoon in de vaatwasser', zegt een deelnemer tevreden.

Kleinschaligheid lijkt het antwoord op schillenscheiding in de grote stad. 'Het is een goed idee om met kleine emmertjes en zakjes te werken', zegt een buurtbewoner. 'Je kunt het zakje het best na twee dagen al in de container gooien', legt Somers uit, 'want daarna begint de afbraak al.' Iemand moppert wel dat het enige multitasking vergt om het zakje uit het emmertje te krijgen en dan het pasje voor de display te houden en het zakje op tijd in de container te krijgen. 'Kan die klep niet wat langer openstaan', vraagt een vrouw. Somers neemt het mee.

Amsterdam begint een nieuw beleid. Niet langer, zoals 25 jaar geleden, voorschrijven 'gij zult schillen scheiden', maar als een buurt of straat enthousiast is, voorziet de gemeente Amsterdam de middelen voor de inzameling. 'Amsterdam maakt er wat van', heet de nieuwe slogan waarmee de stad de lokale 'circulaire economie' wil vormgeven. 'De motivatie moet van de mensen zelf komen en we willen aansluiten bij initiatieven uit de buurt, zoals buurtmoestuinen. Daar gaat compostering prima mee samen', zegt Stef le Fèvre van het projectteam afval van de gemeente Amsterdam.

Toch zal later dit jaar ook een nascheidingsinstallatie bruikbaar spul uit het restafval vissen voordat het de afvaloven in gaat. 'We geloven in een combinatie van voorscheiding en nascheiding', zegt Le Fèvre. 'Met nascheiding kun je wel biogas maken uit organisch materiaal, maar composteren levert te vervuild materiaal, dus dit initiatief is mooier.'

Wormenhotel

Verderop in IJburg wordt later op de dag een wormenhotel geopend. 'In de houten bak kunnen bewoners hun gft-schillen gooien. Tijgerwormen eten het op en poepen compost uit. Kartonnen snippers en eierdozen mogen er ook bij', zegt Jasmijn van den Berg, projectcoördinator buurtcompostering in Amsterdam. Vijf tot tien enthousiaste bewoners zijn voldoende voor een subsidieaanvraag bij de gemeente.

Er staan nu al elf van dergelijke hotels in Amsterdam, dit jaar komen er 25 bij. Van den Berg heeft zoveel aanvragen dat er een wachtlijst is voor vijftien wormenhotels. 'Bewoners zien in het hotel dat hun afval voedsel is voor de wormen die er binnen een half jaar weer compost voor eigen gebruik teruggeven', zegt Van den Berg. Onder in de bak sijpelt water uit de compostunit in een lade. 'Als je dat water tien keer verdunt, heb je ook nog zelf gemaakte Pokon voor je planten.'

Het hotel in IJburg, waar er nog twee zullen verschijnen, is in elkaar getimmerd door mensen met een handicap. 'Voor de volgende 25 hotels werken we aan een ontwerp dat door mensen van onze eigen sociale werkplaats Pantar in elkaar wordt gezet, hopelijk met hout uit eigen stad', aldus Van den Berg. Een ander doel dat meelift is dat de buurtcompostering onderling contact en sociale cohesie tussen buurtbewoners bevordert.

Ook in steden als Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Almere worden proeven gedaan met schilleninzameling in hoogbouw. 'We onderzoeken of het werkt, en vooral waarom het werkt of niet', zegt projectcoördinator Gijs Langeveld. 'We testen inzamelmiddelen, beloningssystemen en sociale normen zoals 'als iedereen meedoet, waarom ik niet'. Groente en fruit is de moeilijkste afvalstroom voor hoogbouw, dus we kunnen hier veel leren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.