Schilderstalent? Op de wachtlijst

Jongeren krijgen met moeite werk-ervaringsplekken in de bouw. Daardoor dreigt op termijn een tekort aan ambachtslieden.

Leermeester Frans van Oss kijkt toe terwijl schildersleerling Anthony van der Putten een kozijn verft. Beeld Guus Dubbelman

Twee keer tikt Anthony van der Putten (19) zijn kwast tegen de binnenkant van de verfpot. Een handigheid die hij deze week opstak van zijn leermeester Frans van Oss. De schildersleerling glundert als hij het vertelt. 'Ik veegde mijn kwast altijd af aan de rand van de pot. Maar als je twee keer tikt, blijft er precies genoeg verf aan de kwast hangen.'

Van der Putten heeft een leerwerkplek gevonden bij onderhoudsbedrijf Gebroeders van der Plas en daarmee heeft hij geluk. Mbo'ers hebben sinds het uitbreken van de economische crisis moeite om een leerbaan te vinden. Via de beroepsbegeleidende leerweg (bbl) werken studenten vier dagen bij een leerbedrijf en krijgen daar salaris. Ze gaan gemiddeld één dag in de week naar school.

Vooral in de bouw kunnen studenten moeilijk een werkplek bemachtigen, blijkt uit de barometer van Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB). Ook in de laboratoria, transport, zorg en mode is het lastig een leerbaan te vinden. Tussen 2009 en 2014 liep het aantal studenten met een leerbaan terug van 164.581 tot 102.661.

Keten van problemen

Het tekort aan leerwerkplekken veroorzaakt een keten van problemen. Scholieren met schildersambitie komen op een wachtlijst. En schildersbedrijven lopen gevaar over een jaar of vijf te weinig opgeleide werknemers te kunnen vinden, waarschuwen opleidingsinstituten en werkgeversorganisaties .

Bouwbedrijven hebben samen fondsen opgezet om leerbanen te financieren. 'Maar door de economische crisis vielen bouwprojecten stil en renovaties werden uitgesteld. Bedrijven hadden weinig werk en daardoor ook geen geld om jongeren op te leiden', zegt Marc van der Meer, bijzonder hoogleraar Onderwijsarbeidsmarkt in Tilburg.

Het dalende aantal leerbanen heeft gevolgen voor de arbeidsmarkt op lange termijn, zegt Andries de Grip van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) van Universiteit Maastricht. 'Bedrijven gaan het merken als de economie weer aantrekt. Dan staan er niet genoeg geschoolde vakmensen klaar om de vacatures op te vullen.'

Geen stage te vinden

Omdat ze geen leerbaan kunnen vinden, wijken veel mbo'ers uit naar opleidingen waar ze vooral theoretische kennis opdoen. Via de beroepsopleidende leerweg gaan mbo'ers vier dagen naar school, ze lopen één dag stage en krijgen een stagevergoeding. 'Maar veel studenten in de bouw kunnen ook geen stage vinden', zegt Van der Meer. 'Bovendien leren veel studenten beter in de praktijk', zegt De Grip.

Okke Spruijt, directeur van werkgeversorganisatie OnderhoudNL voorziet problemen. 'De gevolgen gaan we pas over drie tot vijf jaar zien. Dan komen we erachter dat we eerder te weinig leerlingen hebben opgeleid. Bedrijven moeten denken in de aantallen die er over vijf jaar nodig zijn.'

De 19-jarige schildersleerling Danny van den Berg maakt zich grote zorgen. Hij heeft gebeld en gemaild, maar geen enkel schildersbedrijf heeft plek. In plaats daarvan staat hij tussen een rij rode oefendeuren in de Bossche vestiging van Schilder^sCOOL. De deuren hebben brievenbussen en kozijnen om de realiteit zo goed mogelijk na te bootsen. Als studenten geen leerbaan hebben gevonden, krijgen ze zo toch voldoende oefening.

'Eigenlijk is dat helemaal niks', zegt Van den Berg, die een zwart Nike-petje op zijn hoofd heeft staan. 'Als ik niet snel een bedrijf vind, denk ik ermee te stoppen.' Zuchtend doopt hij zijn kwast in een pot met lak.

De opleidingen moeten drie- tot vierhonderd jonge schilders weigeren aan de poort. Volgens Schilder^sCOOL is het werkelijke aantal hoger. 'Het aantal aanmeldingen is drie tot vier keer zo groot als het aantal leerlingen dat we kunnen toelaten', zegt Petra Kanters van het opleidingsinstituut. Student-schilders krijgen een cao-salaris.

De schildersbranche staat symbool voor de rest van de bouw, zegt De Grip van Universiteit Maastricht. Bedrijven doen hun best op de korte termijn te overleven, en een student-leerling kost de eerste jaren alleen maar geld. Hij gaat zich in de toekomst pas terugverdienen.

Hoogleraar Van der Meer vindt dat opleidingen de jongeren breder moeten opleiden. Een leerling-schilder moet in zijn ogen bijvoorbeeld ook als stukadoor kunnen werken. 'Dan is hij minder kwetsbaar.' In de bouw vinden mbo'ers moeilijk een leerbaan, maar in andere sectoren gaat dat wel goed. In de scheepvaart en textielindustrie zijn er bijvoorbeeld voldoende kansen.

Uitzendkrachten
Gebroeders van der Plas uit Rosmalen neemt wel leerlingen aan. Directeur John van Balkum heeft zeven leerlingen, onder wie Van der Putten, die voor hem schilderen. Van Balkum heeft het liefst vaste mensen in dienst, terwijl veel schildersbedrijven kiezen voor uitzendkrachten. Met name in de zomerperiode waarin volop wordt geschilderd, trekken zij massaal uitzendkrachten aan.

'Op sommige steigers staat iedere dag weer een andere schilder. Dat merk je aan de kwaliteit', zegt Van Balkum daarover. Hij zegt voor resultaat op de lange termijn te kiezen. 'Ik kies niet voor een Pool, maar voor een investering die zich pas later terugbetaalt. Wij zijn geen doorloophuis.'
Schilder^sCOOL, de grootste opleider met dertien vestigingen, probeert meer leerbedrijven te werven. 'Als we niets doen, gaat het mis', zegt John Broeders, directeur van de Brabantse vestigingen. Broeders en zijn collega's trekken langs bedrijven om te vragen of er plek is voor een van zijn studenten.

De jonge Van der Putten staat op de trap met een kwast tussen zijn vingers. Het kozijn moet wit in plaats van rood worden geverfd. 'Ik heb geluk gehad', beseft hij. Zijn leermeester is tevreden: 'Hij kan goed schilderen', zegt de schilder terwijl hij naar het werk van zijn leerling wijst. 'Iemand zal mij toch moeten opvolgen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.