Scheurt ons sociaal vangnet als opmars van zzp'ers niet stopt?

De Europese Commissie waarschuwt voor het risico van een te groot aandeel slecht verzekerde zzp'ers binnen de arbeidsmarkt. Maar hoe groot is de kans dat het op termijn fout gaat?

Beeld Hollandse Hoogte / Jaco Klamer

Ons sociale vangnet dreigt te scheuren als de opmars van zzp'ers niet stopt. Daarvoor waarschuwde de Europese Commissie het Nederlandse kabinet maandag. Kortwiek de belastingprivileges van zzp'ers en zorg dat ze zich goedkoper kunnen verzekeren tegen ziekte en werkloosheid, luidt het advies van de Commissie.

Onder Nederlandse economen is 'zzp' al langer een van de meest gebezigde drieletterwoorden. Nederland is de laatste jaren Europees kampioen flexibilisering. Ruim een miljoen Nederlanders zijn zzp'er, oftewel bijna één op de acht werkenden, blijkt uit cijfers van het CBS. Rond de eeuwwisseling was de verhouding nog één op de zestien. Hoewel genoeg andere landen van oudsher meer eenpitters herbergen - Griekenland, Italië en Polen met name - groeide het aandeel zzp'ers de laatste jaren nergens zo uitbundig als in Nederland, blijkt uit Eurostatcijfers. En ook de groei van het aantal tijdelijke krachten behoorde tot de hoogste van Europa.

Nauwelijks verzekerd

Het grote probleem met zzp'ers is dat ze vaak niet of nauwelijks verzekerd zijn voor arbeidsongeschiktheid, werkloosheid en hun oude dag. 'Dit kan op de lange termijn de houdbaarheid van het sociale stelsel deren', schrijft de Commissie.

Is dat zo? De zelfstandigenaftrek en andere belastingvoordelen van zzp'ers zetten in elk geval wel de solidariteit met de rest van werkend Nederland onder spanning, constateert Koen Caminada, hoogleraar Empirische analyse van sociale en fiscale regelgeving aan de Universiteit Leiden. 'Zelfstandigen betalen over hun eerste 22 duizend euro aan inkomsten geen belasting. Vooral zzp'ers met lage inkomens dragen daardoor nauwelijks bij aan de sociale bescherming waar ze zelf wel gebruik van kunnen maken, zoals de bijstand.'

Europese Commissie: kabinet moet sterke toename zzp'ers aan banden leggen

Het nieuwe kabinet moet de sterke toename van het aantal zzp'ers aan banden leggen. De groei van deze groep zelfstandigen die vaak niet of slecht zijn verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid en werkloosheid, onvoldoende pensioen opbouwt en weinig verdient, vormt een bedreiging voor de houdbaarheid van de sociale zekerheid.

Verzorgingsstaat

Zzp'ers zijn niet alleen een probleem voor de verzorgingsstaat, de verzorgingsstaat is voor een deel van de zzp'ers ook een probleem. Dat komt doordat zzp'ers een extreem bont gezelschap vormen, van de florerende advocaat of medisch specialist tot de schijnzelfstandige pakjesbezorger of betonvlechter - en alles wat daar tussenin zit. Die laatste groep zzp'ers is de dupe van onze huidige verzorgingsstaat, zegt Monique Kremer van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. 'We hebben ze niet goed ingesloten in ons sociale stelsel, bijvoorbeeld doordat ze niet zoals werknemers automatisch verzekerd zijn tegen arbeidsongeschiktheid, wat tot 2004 wel het geval was. Een particuliere verzekering tegen arbeidsongeschiktheid is voor veel zzp'ers onbetaalbaar.'

Tegelijkertijd bestaat een groot deel van de zzp'ers juist uit hoogopgeleide, succesvolle ondernemers met een relatief kleine kans op ziekte en andere rampspoed. Qua solidariteit is het spijtig dat veel mensen uit deze groep zich niet verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid en daarmee ook niet meebetalen aan de bescherming van minder fortuinlijke Nederlanders. 'Dit heeft iets wonderlijks. Want werknemers mogen niet uit het systeem stappen, zij kunnen niet zeggen: ik doe niet mee aan arbeidsongeschiktheidsverzekeringen.'

Beeld de Volkskrant

Relativering

Enige relativering is ook wel op zijn plek, vindt Kremer. Het aantal Nederlanders dat enkel en alleen leeft van het zzp-bestaan beslaat slechts de helft van de vaak genoemde 1 miljoen zzp'ers. De rest van de zzp'ers bestaat uit mensen die het ondernemerschap bijvoorbeeld combineren met een betaalde baan - een baan waarvoor ze wel gewoon verzekerd zijn voor arbeidsongeschiktheid, werkloosheid en hun oude dag.

En ons pensioenstelsel zal niet zo snel ten onder gaan aan zzp'ers, verwacht professor Caminada. 'Als morgen iedereen zzp'er wordt, is het een ander verhaal. Maar voorlopig zit 90 procent van de werkenden nog bij een pensioenfonds. Dat is internationaal gezien geweldig hoog.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden