Schäuble op de bres voor Spanje en Portugal

Hoe Berlijn de boetes voor Spanje en Portugal blokkeerde, tot frustratie van voorzitter Dijsselbloem

Woensdagochtend, de persberichten liggen klaar en de woordvoerdersbrigade van de Europese Commissie staat op scherp: voor het eerst krijgen twee landen (Spanje en Portugal) een boete wegens schending van het Stabiliteitspact. Historisch!

Beeld ap

Maar enkele uren later veegt - tot ieders verrassing - de Commissie die (toch al symbolische) boetes van tafel. Met dank aan de 'lange arm' - anno 2016 een smartphone - van de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble.

Natuurlijk heeft Commissaris Pierre Moscovici (Economische Zaken en Financiën) onmiddellijk na afloop van de Commissievergadering zijn verkooppraatje gereed. Er is 'geen sprake van' dat het Stabiliteitspact hiermee beentje wordt gelicht. 'Alles past binnen de regels. Het is een geloofwaardig en intelligent besluit', aldus de stralende Fransman. Alsof hij het zelf allemaal heeft bedacht en uitgevoerd. Niets is minder waar.

Het is Schäuble die afgelopen weekend de kentering in gang zet. Ja, natuurlijk is er een probleem. Nog in juni concluderen de Europese ministers van Financiën unaniem (inclusief Schäuble) dat Spanje en Portugal ondanks eerder verleend uitstel te weinig hebben gedaan om hun financieringstekort terug te dringen. Die conclusie zet de deur open naar een boete van 0,2 procent van het bruto binnenlands product. Voor Spanje komt dat neer op een sanctie van 2 miljard euro, voor Portugal 360 miljoen, forse bedragen.

De christendemocraat Schäuble, normaliter een begrotingshavik, voelt daar echter niets voor. Hij wil de demissionaire Spaanse premier Mariano Rajoy - een Europese partijgenoot die wanhopig een regering probeert te vormen - niet voor de voeten lopen met vernederende boetes uit Brussel. Daarbij beseft Schäuble dat het tijdsgewricht - aanslagen in zijn land, toenemende euroscepsis, mogelijke ellende met Italiaanse banken - de acceptatie van Brusselse strafmaatregelen niet makkelijker maakt. In China, waar hij voor de G20 is, overlegt Schäuble zaterdag met Moscovici en de Spaanse minister van Financiën. Nadien belt hij met de Duitse Commissaris Oettinger. Wees niet te hard Günther, houdt Schäuble zijn landgenoot voor.

Symbolische boete

Maandagmiddag, als de kabinetschefs van de Commissarissen het besluit voorbereiden, is duidelijk dat de 0,2-procentsboete het niet gaat halen. Madrid en Lissabon krijgen een veel lichtere straf, maximaal een- of tweetiende van wat mogelijk is. Moscovici, die helemaal geen boete wilde, legt zich er bij neer. Zijn naaste medewerkers geven 'de nederlaag' ruiterlijk toe, met een symbolische boete valt te leven.

Maar niet Schäuble, die belt onverdroten verder: met andere Commissarissen, collega-ministers en tot slot op dinsdagavond met Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker. Pas op!, houdt Schäuble hem voor: 'De ministers zullen een boete niet accepteren!' Juncker vraagt of Berlijn dat ook officieel naar buiten zal brengen. 'Nein', klinkt het aan de andere kant van de lijn. Ook woensdagavond wilde Schäuble niet reageren.

Bij aanvang van de Commissievergadering woensdagochtend pleiten vier Commissarissen voor een symbolische boete: de Let Valdis Dombrovskis (Euro), de Fin Jyrki Katainen (Groei), de Zweedse Cecilia Malmström (Handel) en de Duitser Günther Oettinger (Digitale economie). Als Juncker ze vervolgens vertelt hoe de Duitse vlag erbij hangt, verdampt het verzet. Het besluit helemaal af te zien van de boetes wordt 'met consensus' genomen.

Na afloop zwijgt Moscovici over de hulp uit Berlijn. De Fransman wijst op de grote offers die Spanje en Portugal reeds hebben gebracht, hun nieuwe bezuinigings- en hervormingsbeloften en de opschorting van EU-subsidies als de twee landen hun gedrag niet verbeteren. Bovenal benadrukt Moscovoci dat straffen niet gepast is in tijden dat steeds meer mensen het bestaansrecht van de EU in twijfel trekken. 'We zijn geen technocraten of bureaucraten, dit is een politieke Commissie.'

Precies tegen deze politisering loopt Eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem begin juni te hoop als hij de Commissie verwijt de geloofwaardigheid van het Stabiliteitspact te ondermijnen. Woensdagavond laat Dijsselbloem vanaf zijn vakantieadres weten 'teleurgesteld' te zijn in het Commissiebesluit. De financiënministers hebben tien dagen om het te verwerpen of te veranderen, maar de benodigde meerderheid lijkt niet aanwezig. In 2003 schoven Duitsland en Frankrijk voor het eerst het Stabiliteitspact terzijde. Later noemde bondskanselier Merkel dat 'een historische vergissing'.

Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.