Schandaal Swissleaks lijkt opgewarmde kliek

Autoriteiten beschikken al een paar jaar over uitgelekte rekeninggegevens van het Zwitserse filiaal van de Britse bank HSBC. Waarom is het dan nu een schandaal? Vier vragen.

Yvonne Hofs
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Een rapport met de uitgelekte rekeninggegevens van 106.458 klanten van de bank HSBC veroorzaakte gisteren nogal wat opwinding. Uit de gegevens blijkt dat het Zwitserse filiaal van de Britse bank nogal wat dubieuze klanten had en deze personen en bedrijven hielp op grote schaal belasting te ontduiken. Het schandaal Swissleaks is geboren, maar de onthullingen zijn niet echt nieuw.

Waarover gaat Swissleaks?

Een onbekende klokkenluider heeft het internationale samenwerkingsverband van onderzoeksjournalisten ICIJ de gegevens toegespeeld die de Franse politie al in 2009 buitmaakte. De Fransen stuitten bij een doorzoeking van de woning van ene Hervé Falciani op de rekeninggegevens van circa 130 duizend HSBC-klanten. Falciani werkte tot 2008 als computertechnicus voor HSBC in Zwitserland (in Genève) en stal deze gegevens vermoedelijk in 2006 en 2007. De data gaan in sommige gevallen terug tot het jaar 1988. Omdat het een in Zwitserland gevestigde bank betrof, werden alle namen op de lijst aangemerkt als potentiële belastingontduikers. De Franse regering speelde de gegevens van klanten uit andere Europese landen daarom in 2010 door aan de autoriteiten in die landen.

Wat hebben de opsporingsdiensten met die informatie gedaan?

Het dagblad Trouw, dat lid is van het ICIJ-collectief en dus ook over de gegevens beschikt, schreef gisteren dat de Nederlandse Belastingdienst in september 2010 een lijst met in Nederland gevestigde HSBC-klanten kreeg van de Fransen. Volgens Trouw heeft de fiscus op basis van de gegevens ruim 2 miljoen euro aan boetes en naheffingen opgelegd. Lang niet alle namen op de lijst zijn belastingontduikers. Het bezit van een buitenlandse bankrekening is niet illegaal, zolang de rekeninghouder de tegoeden erop maar aangeeft bij de fiscus.

Hoeveel belastingontduikers zijn er dan gepakt?

Dat is niet bekend. Veel klanten van HSBC komen uit landen waar belastingontduiking eerder regel dan uitzondering is. In Griekenland leidde de HSBC-lijst tot een groot politiek schandaal. De Grieken ontvingen een lijst met 1.991 Griekse HSBC-klanten. De toenmalige regering deed echter niets met de namenlijst en liet die in 2011 op mysterieuze wijze verdwijnen. Toen een Griekse journalist de lijst wist te achterhalen, bleek dat er veel machtige en rijke Grieken op stonden, onder wie een aantal politici. De Griekse regering wilde deze mensen blijkbaar de hand boven het hoofd houden.

Zijn deze belastingontduikers en HSBC strafrechtelijk vervolgd?

Zoals meestal het geval is bij witteboordencriminaliteit is het aantal vervolgingen minimaal. Frankrijk heeft vervolging ingesteld tegen 103 belastingontduikers op de lijst, maar Groot-Brittannië maar tegen één. HSBC bank doet wat alle banken doen in zo'n situatie: vervolging afkopen door boetes te betalen die zeer hoog lijken, maar slechts een kleine deuk in hun jaarwinst slaan.

HSBC wordt al sinds 2003 van misdrijven verdacht, onthulde journalist Matt Taibbi in 2013 in Rolling Stone. De bank deed (en doet misschien nog steeds) zaken met terroristen, handelaren in bloeddiamanten en drugskartels. De Amerikaanse justitie durft de bank niet te vervolgen, omdat (aldus een topman van Justitie destijds): 'Dit het voortbestaan van de bank in gevaar zou brengen en daardoor het hele bankwezen gedestabiliseerd zou kunnen raken.'

Vertaling: grote banken zijn niet alleen too big to fail, maar ook too big to jail. HSBC betaalde in 2012 een boete van 1,9 miljard dollar - wat toen overeenkwam met de winst over ongeveer vijf weken - en dat was dat.

Naar aanleiding van de nieuwe media-aandacht rond deze zaak (het Swissleaks-schandaal) kondigden Britse parlementariërs gisteravond aan alsnog een onderzoek naar het faciliteren van belastingontduiking door HSBC in te zullen stellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden