’s Ochtends in de rij voor een paar crackers

Masao Noguchi (47) steekt een filterloze sigaret op, ongeveer het enige product dat in Japan nog steeds goedkoper is dan in Europa....

Noguchi staat bij arbeidsbureau Hello Work, in Shinjuku, een zakendistrict in Tokio. Veel werklozen komen hier dagelijks en hebben inmiddels een band met elkaar. Noguchi wordt voortdurend begroet.

Hij is een van de vele Japanners die de afgelopen maanden hun banen in rook zagen opgaan toen de grote exportbedrijven hun producten niet meer konden slijten. Het gevolg van de ineengestorte vraag uit Amerika en de veel duurdere yen.

Voorheen verdiende Noguchi tussen de 2.400 en 3.200 euro per maand. Nu heeft hij niets. Hij haalt zijn schouders op. ‘Mijn vader is een Hibakusha, een slachtoffer van de atoombom die in 1945 op Nagasaki viel. Hij krijgt een kleine uitkering van de overheid en stuurt me af en toe wat geld. Ik leef sober. De reiskosten buiten beschouwing gelaten, heb ik dagelijks 4 à 8 euro te besteden. ’s Ochtends sta ik in de rij voor crackers die het stadsdeel Shinjuku uitdeelt aan daklozen. ’s Avonds eet ik een kom noedelsoep. Mijn bezittingen zijn verder de kleren die ik draag en de tas met belangrijke papieren.’

In het land waar een baan voor het leven ooit de maatstaf was, bestaat inmiddels eenderde van de beroepsbevolking uit flexwerkers zoals Noguchi. Ze werken veertig uur per week maar hebben een tijdelijke aanstelling. Ze zijn de extra smeerolie om het productieproces soepel te laten verlopen maar worden meedogenloos opzij geschoven als het slechter gaat.

Volgens de laatste ramingen staan er in Japan eind maart 125 duizend contractanten op straat. Letterlijk.

‘Tot oktober vorig jaar werkte ik in de Casiofabriek waar halfgeleiders werden geproduceerd. Mijn contract werd niet verlengd en zoals bijna alle fabrieksarbeiders moest ik ook het bedrijfshostel verlaten waar ik een kamer huurde’, vertelt Noguchi. ‘Ik heb geen gezin. Dus logeer ik nu tijdelijk bij een vriend en kom ik dagelijks naar Tokio om te zoeken naar werk. Maar er is niets. Zo slecht als het nu gaat, heb ik het nog nooit meegemaakt. Bovendien zit mijn leeftijd niet mee. Ik word al snel beschouwd als te oud.’

Omdat zijn logeeradres buiten de stad ligt, is Noguchi vier uur per dag kwijt aan reizen. ‘Maar ik blijf hier komen. Want bij Hello Work ontmoet ik tenminste gelijkgestemden en in Tokio is de kans op werk groter. En wie weet vind ik opeens een topbaan! Als je niet positief blijft denken, word je al snel een Hikkikomori.’

Dat is de Japanse term voor individuen die zich terugtrekken uit de maatschappij, zich opsluiten binnenshuis en alleen nog maar geïnteresseerd zijn in computerspelletjes of surfen op internet.

Omdat zijn laatste contract maar een half jaar duurde, komt Noguchi niet in aanmerking voor een uitkering. Voorlopig heeft hij onderdak, maar over twee maanden moet hij weer verkassen. En dan? ‘Ha! Dat weten alleen de Kami (Japanse goden, red.)!’

Noguchi vertelt dat de gemeente Tokio sinds oktober een loket heeft geopend waar contractanten zonder werk en woning renteloze leningen kunnen aanvragen die binnen vijf jaar moeten worden afgelost. In totaal mogen ze 3.200 euro lenen voor de huur van een appartement en de borgsom die vaak wordt gevraagd. En 1.600 euro om hun leven te ‘stabiliseren’.

‘Ik ben er al zo vaak geweest. Maar telkens wimpelen de loketmedewerkers mijn aanvraag af. Dan zeggen ze dat ik nog maar wat langer bij mijn vriend moet logeren en eerst een nieuwe baan moet vinden.’

Is hij boos? ‘Ik ben eraan gewend dat de overheid niets doet voor mensen zoals ik. Bij jullie in Europa hebben vakbonden veel meer macht en is men van oudsher bereid ook voor minderbedeelden te zorgen. Die traditie hebben we niet in Japan. We zijn ook niet gewend voor onszelf op te komen. Japanners zullen zelden of nooit hun tanden laten zien.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden