Analyse

Rutte dempt de vreugde op zijn eigen feestje

Premier Rutte zette dinsdag de muziek zacht op het feestje dat het kabinet voor zichzelf had georganiseerd. Er mocht iets gevierd worden maar het moest er vooral niet te uitbundig uitzien. Daarvoor zijn er te veel onvoorspelbare gevaren die de economische voorspoed bedreigen. En daarvoor is Rutte II bovendien te afhankelijk van andere partijen, als het komend jaar tenminste nog werk wil maken van de resterende ambities.

Raoul du Pré
null Beeld anp
Beeld anp

Elke zweem van zelfgenoegzaamheid moest daarom worden vermeden. Zo stond het in de uitgelekte marsorders voor alle bewindslieden: 'We moeten nuchter blijven.' Rutte zelf wisselde de twee smaken van zijn boodschap de hele dag zorgvuldig af, zin voor zin. 'Het gaat beter, maar we zijn er nog niet. We komen stap voor stap uit de crisis, maar er is nog veel werk te verzetten.' En minister Dijsselbloem van Financiën: 'De koopkracht neemt toe. Dat zorgt voor vertrouwen. Maar de economie zal echt nog moeten aansterken.'

Niettemin: met een groeiende economie, de stijgende koopkracht en - eindelijk - ook banengroei beleefde Rutte zijn eenvoudigste Prinsjesdag sinds zijn aantreden in 2010. Naast de 5 miljard euro die wordt ingezet voor lastenverlichting, heeft het kabinet opeens zelfs ruimte over om de scherpe kantjes van enkele bezuinigingen van de afgelopen jaren af te vijlen. Er wordt nu opeens ook weer geïnvesteerd in de zorg, in defensie, in de kinderopvang - tot voor kort stuk voor stuk voorname bezuinigingsposten.

Bezuinigingsposten bovendien die het voor veel oppositiepartijen steeds moeilijker maakten om het kabinet al te duidelijk te blijven steunen. En die oppositie is nog wel een tijdje nodig als Rutte zich de komende maanden tenminste wil wapenen tegen het verwijt dat zijn coalitie de tijd van daadkrachtig en effectief regeren achter zich heeft. In de troonrede keek koning Willem-Alexander vooral terug op het werk van de afgelopen jaren, maar was het vergeefs zoeken naar een brede visie voor de komende tijd.

Zeer onzeker

De vorig jaar aangekondigde grootse belastinghervorming strandde al voor de zomer in de eerste onderhandelingen met de oppositie. Tevreden hoorde Rutte dinsdag dat in elk geval het CDA geen nee gaat zeggen tegen de 5 miljard lastenverlichting die van die hervorming is overgebleven. Het kabinet rekent erop dat voldoende andere partijen volgen, zodat de begroting zelf in elk geval geen gevaar loopt in de Eerste Kamer. Of dat perspectief ook geldt voor andere plannen, zoals de dinsdag aangekondigde verdere aanpassing van het pensioenstelsel, is nog zeer onzeker.

Het kabinet schat daarnaast in dat ook de buitenlandse instabiliteit de groei in Nederland kan verstoren. Rutte noemde de afkoelende Chinese economie met name, maar ook de oorlogen in Oekraïne, Irak en Syrië. 'We hebben ons af te vragen welke invloed dat heeft op onze economie en op de grote vluchtelingenstromen.' Minister Dijsselbloem is er sowieso niet gerust op. 'We kunnen niet tevreden zijn met een verwachte gemiddelde economische groei van 1 à 1,5 procent structureel per jaar.'

Een impliciete waarschuwing

Rutte wimpelde dinsdag alle verwijten over gebrek aan daadkracht resoluut weg: 'Kijk nou wat we allemaal overhoop hebben gehaald!' Maar toch werd Prinsjesdag 2015 ook de dag waarop hij voor het eerst sinds het aantreden van Rutte II opeens openlijk zinspeelde op een voortijdig einde, inclusief een impliciete waarschuwing aan de PvdA. 'Het is geen doel op zichzelf om de rit uit te zitten', beklemtoonde hij desgevraagd in gesprek met journalisten. Hij heeft zich gestoord aan het beeld dat is ontstaan dat hij koste wat kost de eerste premier sinds Wim Kok wil worden die weer eens een kabinet naar de eindstreep loodst - een ideaal dat PvdA-leider Samsom wél hoog heeft zitten.

'Ik ben niet van het somberen, maar ik zie wel dat het in de afgelopen jaren een aantal keer heel spannend was tussen VVD en PvdA', aldus de premier, verwijzend naar de crisis over de zorgwet en de botsing over bed,- bad- en brood voor uitgeprocedeerde asielzoekers. 'Dat kan weer gebeuren. Ik wil gewoon goed beleid voeren voor Nederland. En zolang dat kan met deze combinatie doen we dat. Maar stel dat je een keer op iets komt dat je zegt: jongens, dit is zo fundamenteel, we lopen vast, het gaat niet meer... dan moet je het ook op een nette manier eerder kunnen afronden. Dan ga je naar de kiezer.'Zijn eigen VVD-fractie in de Kamer, waar het keurslijf van de coalitie bijna met de dag meer begint te knellen, moet het als muziek in de oren hebben geklonken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden