Russische kerk onder vuur wegens handel in tabak en olie

De Russisch-orthodoxe kerk verspreidt niet alleen Gods woord in Rusland, maar handelt ook in olie, sigaretten en mogelijk zelfs spiritualiën....

Van onze correspondent

Bert Lanting

MOSKOU

Dit jaar voert de kerk 10 duizend ton aan tabakswaren in. Dat komt neer op 8 miljard sigaretten. Daarmee heeft de kerk maar liefst 10 procent van de totale sigarettenimport in handen.

De sigaretten worden ingevoerd als 'humanitaire hulp' en vervolgens doorgeleverd aan distributiebedrijven, waarvan één in handen is van de kerk zelf. Doordat de rookwaren als humanitaire hulp de grens over gaan, hoeft er geen importbelasting over te worden betaald. Op die manier kunnen de sigaretten tegen scherpe prijzen op de markt worden gebracht.

Het lucratieve 'kerkepad' werd volgens de Moscow Times ontdekt door een Nederlandse sigarettenfabrikant. Deze onderneming zou de overheid hebben verzocht sigaretten die zij niet op de Europese markt kwijt kon, bij wijze van 'humanitaire hulp' aan de kerk te leveren. De overheid verleende het Moskouse patriarchaat daarop toestemming om maar liefst 50 duizend ton aan tabakswaar in te voeren. Uiteindelijk voerde de kerk daarvan eenvijfde in.

Behalve in de tabak zit de kerk ook in de olie. Volgens de Moscow Times heeft het Moskouse patriarchaat 40 procent van de aandelen in handen van de olie-exportmaatschappij MES, die tot de middelgrote olie-exporteurs gerekend wordt. De maatschappij, die een bisschop in de directie heeft, voerde vorig jaar 6 miljoen ton olie uit, zo'n 7 procent van de totale olie-export.

Niet bekend

Maar het staat wel vast dat de olie- en sigarettenhandel veruit de grootste inkomstenbron vormt. Verwacht wordt dat de olie-maatschappij MES dit jaar een omzet zal hebben van 3,5 miljard gulden. Omdat het een 'kerkelijke' onderneming is, hoeft er geen belasting betaald te worden over de winst.

De leiding van de kerk bezweert dat de inkomsten uit de commerciële activiteiten worden besteed aan het bijspijkeren van de algemene begroting en aan de restauratie van kerken en kloosters. Maar ieder toezicht op de besteding ontbreekt, dus wie zegt of er geen stoere jeeps voor de prelaten voor worden gekocht, vroeg het blad Moskovskie Novosti zich af.

De curieuze commerciële activiteiten van de kerk kwamen aan het licht toen het liberale parlementslid en priester Gleb Jakoenin een document in handen kreeg waaruit bleek dat de kerk de staat twaalf miljoen dollar aan tabaksaccijnzen had betaald. Jakoenin, zelf twee jaar geleden uit zijn priesterambt gezet we gens zijn politieke bezigheden, wilde dat het ministerie van Justitie het Moskouse patriarchaat ontbond. De commerciële activiteiten zouden in strijd zijn met de wet op niet-commerciële organisaties.

Ook binnen de kerk werd tegen de sigarettenhandel geprotesteerd. Een groep gelovigen eiste in een open brief aan de patriarch het ontslag van het hoofd van de Afdeling buitenlandse betrekkingen, metropoliet Kirill van Smolensk en Kaliningrad.

Om verdere negatieve publiciteit te voorkomen besloot het hoofd van de Russisch-orthodoxe kerk dat het tijd werd paal en perk te stellen aan de kerkelijke tabakshandel. In een brief aan premier Tsjernomyrdin vroeg Aleksi II hem de belastingvrijstelling voor tabak en drank die door de kerk wordt ingevoerd, meteen in te trekken.

Uit het feit dat de patriarch in zijn brief ook gewag maakte van drank, wordt afgeleid dat de kerk mogelijk ook wodka geïmporteerd heeft. Dat wordt echter hardnekkig tegengesproken door kerkelijke woordvoerders, die overigens ook steeds ontkenden dat de kerk sigaretten importeerde.

De anti-commercie-lobby binnen de kerk is bang dat het patriarchaat ongewild betrokken raakt bij allerlei schimmige affaires, net zoals het Nationale Sportfonds (NFS) en organisaties voor invaliden en Afghanistan-veteranen. Die verdiende tot voor kort eveneens schatten met de belastingvrije invoer van sigaretten en drank.

Die 'liefdadige' organisaties worden regelmatig geteisterd door criminele afrekeningen, waarbij al verscheidene doden zijn gevallen. Deze zomer overleefde ex-voorzitter Fjodorov van het Nationale Sportfonds - dat met een maandelijkse omzet van ruim tweehonderd miljoen gulden veruit de grootste importeur was - ternauwernood een moordaanslag. Onlangs is hij weer in het bestuur van het NFS opgenomen nadat hij beloofd had zo'n honderd miljoen dollar die 'kwijt' zijn geraakt, terug te vinden.

Volgens een insider die door de Moskovskie Novosti werd aangehaald, heeft de kerk ook korte tijd last gehad van de mafia, maar is er geen bloed gevloeid. 'Er is toch iets van respect voor de kerk in de mensen overgebleven', constateerde hij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden