Russen komen ook zonder onze hulp de winter wel door

Het beeld dat Rusland aan de rand van de afgrond staat, behoeft enige bijstelling, menen Charles Hoedt en Annelies Kuiper....

RUN OP laatste producten is begonnen. Winkels in Moskou leeg. Russisch platteland strijdt om bestaan. Rijen na tien jaar weer terug. Markteconomie dreigt afgeschaft te worden. Melk en koffie niet meer te krijgen in Moskou. Banken hebben roebels noch dollars. Pinnen onmogelijk. Journalist Sint Petersburg voorspelt militaire coup. Tijden van 1917 weer nabij. Westen denkt al aan actie: 'Help de Russen de winter door.'

Met dit beeld kwamen Nederlanders afgelopen weken naar Rusland toe, om bijna tot hun teleurstellling te ontdekken dat de winkelschappen vol lagen, mensen in chique kleding over straat liepen en dat met enige creativiteit zelfs in Moskou nog roebels te vinden waren. 'Is hier wel een crisis?', vroeg een Nederlandse violiste die met het Amsterdamse Sweelinck Orkest een serie concerten gaf in Sint Petersburg.

Natuurlijk is er in Rusland een crisis. En heus niet alleen in het Kremlin. De toestand is voor veel gewone mensen ronduit belabberd. We zien dat een oude vrouw een verkoopster vraagt of ze iets eetbaars tussen het afval mag uitzoeken. Vier studenten journalistiek in Moskou vertellen hoe ze hun 1500 dollar spaargeld zijn kwijt geraakt, omdat de SBS Agrobank in handen van de staat is gekomen. Van dit geld wilden ze een camera kopen voor het maken van eigen documentaires.

Een van de vaders van de studenten heeft een maand lang aan het Baikalmeer in Siberië op crackers en heet water geleefd, omdat er in de winkels niets meer te krijgen was. In Koltsjoegino, een provinciestad tweehonderd kilometer buiten Moskou, zijn de vierduizend werknemers van de plaatselijke metaalfabriek twee weken geleden met vakantie gestuurd. Hun loon wordt tegenwoordig uitbetaald in suiker en poedersuiker. De nu werkloze arbeiders gebruiken die om compote te maken en eigen wodka te stoken.

Door deze voorbeelden lijkt het of Rusland aan de rand van de afgrond staat. Volgens sommige Oost-Europadeskundigen zelfs aan de vooravond van een nieuwe revolutie. Maar het gros van de bevolking leeft al tien jaar in deze zeer moeilijke omstandigheden. Russen zijn het inmiddels gewend. Elke dag brengt hen een nieuwe 'crisis'.

'Balen, maar het is gewoon zo', reageert een kunstacademiestudent uit Sint Petersburg schouderophalend. En zo denken de meeste Russen erover; het leven gaat door. De crisis raakt de mensen niet zo erg als wordt geschetst of gedacht.

Geeft de Nederlandse pers een te eenzijdig beeld van Rusland? De tv-beelden van lange, chaotische rijen voor de banken en lege winkels in Moskou zijn in ieder geval een overdreven voorstelling van de werkelijkheid. In Moskou zijn de schappen niet leeg en kan met enige moeite geld worden verkregen. Van grote paniek is geen sprake.

De situatie in andere steden is niet slechter. In Sint Petersburg bijvoorbeeld, de tweede stad van Rusland, geven vrijwel alle bankautomaten geld en in wisselkantoren kan men volop dollars in roebels wisselen of andersom. Ook voedsel is er voldoende.

De prijzen van de producten liggen in Sint Petersburg veel lager dan die in de hoofdstad. Brood kan je nog voor twee roebels kopen, in Moskou voor het dubbele. De metro van Sint Petersburg kost ook nog steeds anderhalve roebel, net als voor de crisis, terwijl een metromunt in Moskou drie roebel kost. (Een roebel is op dit moment ongeveer 15 cent waard.)

In Moskou is de politieke, economische en sociale situatie anders dan in andere steden. Waarschijnlijk vertekent dat het beeld. De meeste buitenlandse bedrijven, die door de crisis hun investeringen dreigen te staken, zijn in de hoofdstad gevestigd. Ook de meeste - internationale - media berichten vanuit Moskou.

Maar al ligt het machtscentrum in de hoofdstad; Moskou is natuurlijk nog lang geen Rusland. De meeste Russen zijn zelfvoorzienend. Buiten de grote steden is het land een geldloze maatschappij, die op ruilhandel draait. Volgens het Instituut van Sociaal-Economische Bevolkingsproblemen leeft ongeveer 80 procent van de plattelands- en 4 procent van de stedelijke bevolking buiten het nationale financiële systeem. In Rusland verbouwt meer dan de helft van de inwoners hun eigen aardappelen, augurken en tomaten, zo zegt ook het Russische Marktonderzoek Bureau.

Deze cijfers geven precies de manier weer waarop de mensen hier (over)leven. In het eerder genoemde provinciestadje Koltsjoegino ruilen ze hun verbouwde goederen tegen brood, olie en andere produkten. Een oud vrouwtje met een mager geitje krijgt haar pensioen van driehonderd roebel al drie maanden niet uitgekeerd. 'Ik heb het geld ook niet echt nodig. Ik ruil mijn melk tegen andere etenswaren, net als iedereen hier.' Sommige bewoners hebben nog nooit een dollar gezien.

In westerse ogen is deze manier van overleven vast een onbegrijpelijke. Onbegrip dat het beeld van de Russische crisis, voorgeschoteld door de media, alleen nog maar versterkt. Per e-mail vroegen vrienden: 'Moeten we voedselpakketten opsturen?' Alsjeblieft, laat ze voorlopig nog maar even thuis. Rusland verhongert niet. Heus.

Charles Hoedt en Annelies Kuiper zijn studenten Oost-Europakunde aan de Universiteit van Amsterdam en werkzaam als freelance-journalisten in respectievelijk Sint Petersburg en Moskou.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden