Rotterdam neemt afscheid van iconische Berge Stahl

De Rotterdamse haven neemt afscheid van zijn officieuze vlaggenschip, de Berge Stahl (343 meter). Wordt het gevaarte op een strand gesloopt volgens de 'zwaartekrachtmethode'?

De Berge Stahl in Rotterdam. Beeld Hollandse Hoogte

Als de allergrootste schepen de Rotterdamse haven binnenvaren, wordt niets aan het toeval overgelaten. Twee ervaren loodsen worden 60 kilometer buiten de kust per helikopter aan boord gebracht om de kapitein te helpen manoeuvreren. Vier sleepboten duwen en trekken het schip met zijn kostbare lading veilig naar de kade.

Heel wat ruwer gaat het er meestal aan toe als zo'n vrachtmonster is afgeschreven. Met grote snelheid wordt zo'n schip in Pakistan, Bangladesh of India op het strand geparkeerd, zo ver mogelijk over de vloedlijn. Daarna wordt het het tot schroot verwerkt - een gevaarlijke klus voor mens en milieu. 'Beaching' heet die omstreden praktijk.

In Rotterdam is de vrees dat ook de Berge Stahl dit lot te wachten staat. Het schip voer jaarlijks negen tot tien keer uit Ponta da Madeira (Noord-Brazilië) naar Ertsoverslagbedrijf Europoort (EECV). Grote kans dat in uw Europese auto of wasmachine staal zit dat als ijzererts door de Berge Stahl is bezorgd. Zondag voer het het gevaarte van 343 bij 63,5 meter voor de 249ste en laatste keer bij Hoek van Holland de haven in. In 25 jaar bracht het schip 90 miljoen ton ijzererts - een absoluut record.

'Het was een speciaal schip, zeker vanwege zijn diepgang', zegt loodsdienstleider Sander Poutsma. Toen de Berge Stahl zondagmiddag bij hoog tij arriveerde, lag 22,50 meter van de romp onder water. 'Bij vertrek ligt hij tien meter hoger.' Over de toekomst maakt Poutsma zich weinig illusies. 'Die zal wel naar de sloper gaan.' Ook aan de ertskade bij EECV is weinig tijd voor emoties. 'Weg met dat ding! Tijd voor een nieuwe', klinkt het in de controlekamer. 'Nee grapje. Maar het is een scheepje van 30 jaar oud. Die is gewoon op.'

Icoon voor Rotterdam

Jaarlijks worden wereldwijd rond de duizend zeeschepen afgedankt en gesloopt. Toch voelt het einde van de Berge Stahl anders voor Rotterdam. 'Dit was ons officieuze vlaggenschip', zegt woordvoerder Tie Schellekens van het Havenbedrijf. 'Het was een icoon om te laten zien hoe diep onze haven is. Inclusief lading ligt er een flat van zeven etages onder water.'

De Berge Stahl werd in 1986 gebouwd door het Zuid-Koreaanse Hyundai. Tv-ploegen waren altijd welkom aan boord - Schellekens regelde bezoekjes voor de BBC, de ZDF, Discovery Channel en het jeugdprogramma Klokhuis. 'Iedereen werd altijd gastvrij onthaald.'

Wat gebeurt er met het rode gevaarte nu staalbedrijf ThyssenKrupp het vervoerscontract heeft beëindigd? Rederij Berge Bulk, gevestigd in Singapore, geeft geen antwoord op specifieke vragen. 'We zijn heel trots en zien de Berge Stahl als onze vlaggenschip', zegt woordvoerster Rachel Wong. 'We moeten nog een besluit nemen over de toekomst.'

Niet meer de grootste

Het grootste bulkschip was de Berge Stahl al niet meer. In mei 2011 is de Vale Brasil in de vaart genomen. Met een capaciteit van 400.000 ton is dat type schip een maat groter. Ook Berge Bulk uit Singapore heeft inmiddels grotere ertsschepen, zoals de Berge Neblina (360 meter) die in november 2013 in Rotterdam arriveerde. Maar de trend is eerder een maatje kleiner - omdat die wereldwijd in meer havens kunnen aanleggen. De Newcastle Max-klasse is tot 300 meter lang en heeft een diepgang van 18 meter.

Experts verwachten dat sloop de enige optie is. 'De meeste zeeschepen eindigen op de stranden van India, Pakistan en Bangladesh', zegt Tom Peter Blankestijn. Hij is eigenaar van Sea2Cradle, een Rotterdam bedrijf dat wereldwijd bemiddelt bij duurzame ontmanteling. 'Beaching is goedkoop, want staal, aluminium en koper leveren in Azië meer op dan hier. Maar recyclen op het strand is gevaarlijk voor arbeiders en milieu. Die oude schepen zitten vol met kwik, asbest en pcb's.'

Verantwoord ontmantelen is duur. 'Reder Berge Bulk heeft wat dat betreft een slechte reputatie', zegt Blankestijn. Tussen 2014 en 2016 eindigden de Berge-schepen Matterhorn (314 meter), Phoenix (333 m.), Prosperity (312 m.) en Vik (331 m.) in India, Bangladesh en Pakistan, zo blijkt uit de database HIS Maritime and Trade World Register of Ships.

Berge Bulk kreeg nog tussen de 5,5 en de 19 miljoen dollar voor de afgeschreven schepen, blijkt uit de internationale scheepsdatabase. 'Ze gingen duidelijk voor de hoogste prijs', aldus Blankestijn. De Prosperity en de Vik in 2015 zijn ontmanteld op Gadani Beach in Pakistan. In november kwamen daar zeker twintig arbeiders op het strand om het leven en vielen 150 gewonden nadat de brandstoftank van een olietanker ontplofte. Blankestijn: 'Op Gadani Beach gebeurt nul aan afvalverwerking en de arbeidsomstandigheden zijn erbarmelijk.'

Zwaartekrachtmethode

Bij gebrek aan kades op het strand is het lastig om gevaarlijke stoffen aan boord veilig te verwijderen. Het ontmantelen gebeurt volgens de 'zwaartekrachtmethode', zoals Blankestijn het eufemistisch noemt: de romp wordt aan stukken gezaagd; vervolgens vallen platen van tientallen tonnen zwaar op het strand. 'Dat zijn ongeleide projectielen. Vorkheftrucks kun je amper gebruiken, dus jonge knapen slepen met zware kettingen dat staal weg. Dat is niet meer van deze tijd.'

Er zijn wel regels over het veilig recyclen, in 2009 opgesteld door de IMO, het maritieme agentschap van de Verenigde Naties. Maar die zijn nog niet bindend, omdat nog onvoldoende landen en rederijen zich er achter hebben geschaard. 'De afspraken betekenen overigens geen verbod op beaching', zegt woordvoerster Natasha Brown vanuit Londen. 'Maar ze regelen wel dat het veiliger en verantwoordelijk moet gebeuren.'

De Berge Stahl vertrekt vrijdag uit Rotterdam richting China. Meer wil de rederij voorlopig niet kwijt. Rachel Wong vanuit Singapore: 'De Berge Stahl heeft het leven van vele mensen geraakt, zowel op zee en op het land, en het zal een huzarenstukje zijn om dat gat op te vullen door een ander vaartuig. Eén ding staat vast: we blijven ijzererts naar Rotterdam transporteren.'

Hoe kun je een zeeschip veilig recyclen? Hoe en wel en niet moet volgens de Verenigde Naties:

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden