Nieuws Haven wacht af

Rotterdam bibbert voor de Brexit

De Rotterdamse haven, de douane, de voedselinspecteurs en de ferrymaatschappijen bereiden zich intensief voor op de Brexit, die al over 199 dagen is. Maar hun werk heeft geen zin als het bedrijfsleven rustig blijft afwachten tot het zover is.

Vrachtwagens gaan bij Hoek van Holland aan boord van een schip van Stena Line. Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

‘We pakken de Brexit net zo aan als de millenniumbug. We moeten rekening houden met het ergste.’ President-directeur Allard Castelein van Havenbedrijf Rotterdam draaide deze zomer niet om de hete brij heen. Goederen die nu nog moeiteloos van en naar Engeland varen, worden vanaf 29 maart 2019 onderworpen aan strenge grenscontroles.

Controle met honden aan boord van het schip voor vertrek. Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

Het rampscenario: chaos, frustratie en inkomstenderving in de grootste haven van Europa. Zo kan alleen al de export van snijbloemen door vertragingen bij de douane 400 miljoen euro in waarde dalen. Uit een extern rapport met de titel ‘Gaan we het schip in?’ uit februari blijkt dat de exportwaarde via de haven hoe dan ook tussen de 2,6 en 4,4 procent in waarde zal dalen. Denk aan handelstarieven, kosten voor voedselinspecties en douaneformaliteiten.

199 dagen

Met nog 199 dagen te gaan zijn ze er bij de grootste haven van Europa nog steeds niet gerust op. Een ‘harde’ Brexit of een ‘zachte’ met een overgangsperiode, het maakt eigenlijk niet uit − het bedrijfsleven moet zich grondig wapenen. Toch wordt er laconiek gereageerd: minder dan één op de vijf ondernemers is zich actief aan het voorbereiden, zo bleek begin september uit een onderzoek in opdracht van het kabinet, terwijl 78 procent van de ondernemers gokt dat het allemaal zo’n vaart niet zal lopen voor het eigen bedrijf. ‘Wij realisereerden ons ook pas een jaar ná het Brexit-referendum: dit is serious business’, bekent Mark Dijk, manager externe zaken van het Havenbedrijf. ‘De douane had het wél meteen door.’

In totaal drijven 35 duizend Nederlandse bedrijven handel met het Verenigd Koninkrijk. Dankzij het vrije verkeer van goederen binnen de EU en de douane-unie hebben zij nog geen enkele ervaring met het (digitale) papierwerk dat nodig is als je naar een ‘derde’ land exporteert. ‘Vooral bij de ferryterminals gaat er veel veranderen’, zegt Dijk. ‘We werken samen met de terminals aan de ict en zoeken met de gemeente naar extra parkeerplaatsen voor vrachtauto’s.’

Rotterdamse haventerminals. Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit krijgt er intussen 140 voltijdbanen bij, de douane werft 900 nieuwe mensen. Roel van ’t Veld, Brexit-coördinator van de douane: ‘Maar al onze voorbereidingen zijn zinloos als het bedrijfsleven zich niet ook voorbereidt.’

Dat potje marmelade komt niet zo snel meer Europa in

Stel, je exporteert kant-en-klaarmaaltijden naar Engeland. Of je verkoopt klassieke, Engelse sinaasappelmarmelade op het vasteland. Dan hoef je nu slechts twee dingen te regelen voor het overzeese transport: een contract met een afnemer en de facturen om per kwartaal de btw af te handelen. Verder kraait er geen haan naar je handel − de douane controleert alleen steekproefsgewijs op sigaretten, omdat daarop accijns wordt geheven.

Maar na de Brexit zijn er voor die kant-en-klaarmaaltijden of voor dat potje marmelade opeens negen formaliteiten nodig, waarschuwt Roel van ’t Veld, Brexit-coördinator van de douane. ‘Zo moet je je productielocatie officieel laten registreren, een uitvoeraangifte en een fytosanitair certificaat regelen. Als je de goederen tijdelijk ergens opslaat, moet dat ook zwart op wit staan.’

Denk nou als ondernemer niet dat je van alle papierwerk verlost bent als de importtarieven op 0 procent worden gehouden. ‘Dan komen nog steeds al die extra formaliteiten erbij’, zegt Van ’t Veld. ‘En in plaats van een btw-teruggave heb je voortaan een douaneverklaring nodig.’ De procedures worden hetzelfde voor im- en export naar pakweg Canada of Argentinë.

De douane zelf gaat per jaar 10.500 extra schepen controleren − voornamelijk de ferry’s van bedrijven als P&O en Stena Line die nu nog gewoon van Rotterdam naar de Britse havens varen. Van ’t Veld: ‘En ook gewone passagiers krijgen de vraag: heeft u iets aan te geven?’

Een schip van Stena Line bij Hoek van Holland. Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

Gezocht: dierenarts om diepvriespizza te checken

Eerst het goede nieuws: vorige week zijn 26 nieuwe dierenartsen aangetreden bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). De vacatures werden vervuld in Oost- en Zuid-Europa. Dan het slechte nieuws: vóór de Brexit moeten er nog eens 74 dierenartsen worden gevonden. In totaal heeft de NVWA 140 vacatures door de Brexit.

Niet dat die dierenartsen levende dieren gaan keuren in de Rotterdamse haven. Daar zijn namelijk geen speciale voorzieningen voor. ‘Die zouden door bedrijven moeten worden opgezet die het commercieel interessant vinden. Onze experts komen daar dan controleren’, zegt Liesbeth Kooijman, hoofd importkeuring van de NVWA. Uit Groot-Brittannië komen vooral paarden voor wedstrijden en een enkele nieuwe dierentuinbewoner. Die moeten na de Brexit via Schiphol vliegen, want alleen daar is een inspectielocatie.

Toch krijgen de veterinaire experts het na de Brexit druk genoeg in Rotterdam. Kooijman: ‘Ze moeten alles controleren dat levend dier is of was. Denk niet alleen aan vlees en vis, maar ook aan zuivel, kaas en diepvriespizza’s met vlees. Of huiden en gelatine, gemaakt van botten.’

De NVWA gaat na de Brexit voor het eerst rond de terminals controleren van bedrijven als Stena Line en P&O Ferries. En met exporteurs die nog nooit iets hebben uitgevoerd buiten de EU − denk ook aan bloemen, planten, groente en fruit. Kooijman: ‘We krijgen te maken met bedrijven die geen enkele ervaring hebben met onze im- en exportprocedures. We hopen op het beste, maar houden rekening met het ergste.’

In anderhalve minuut aan boord lukt niet meer

Als een vrachtwagen aan boord gaat bij Stena Line in Hoek van Holland of Rotterdam Europoort, zijn alle formaliteiten in anderhalve minuut gepiept. Tomaten en aardbeien die ’s middags in Nederland inschepen, liggen nog diezelfde avond of uiterlijk de volgende ochtend in de Britse supermarktschappen. Per dag werkt Stena Line vlotjes negen kilometer aan cargo en passagiers weg. De laatste vrachtwagens rijden pas een kwartiertje voor afvaart aan boord − niemand die daar nerveus van wordt.

Hoe lang duurt het inchecken na de Brexit? ‘Geen idee’, zegt Annika Hult, handelsdirecteur van Stena Line Noordzee. Wat ze wél weet: aan de grens tussen Noorwegen en Zweden kosten de grensformaliteiten 20 minuten, tussen Zwitserland en Frankrijk 20 minuten tot twee uur, aan de Turks-Bulgaarse grens 24 uur. ‘Dat willen we allemaal niet’, zegt Hult. ‘Als daardoor een tomaat een dag later in de winkel ligt, gaan de kwaliteit en de prijs achteruit.’

Er is bovendien geen ruimte op het terrein van Stena Line om vrachtwagens langer te laten wachten of om extra formaliteiten af te handelen. En van kilometers lange files op de openbare weg wordt al helemaal niemand vrolijk. ‘Onze klanten moeten zich dus voorbereiden, en de klanten van onze klanten ook’, zegt Hult. ‘De meeste formaliteiten kunnen ze vooraf digitaal afhandelen. Wij hopen meer op een virtuele grens met elektronische systemen dan op een harde, fysieke grens met kantoren, slagbomen en zo meer. Maar dan moet iedereen in de keten zich daar wel volledig op instellen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.