Rots wordt molensteen voor Darling

De Britse belastingbetaler zit opgescheept met Northern Rock. Hoe gaat de minister van Financiën dit oplossen?..

Gert-Jan van Teeffelen

Een nachtmerrie; een positievere omschrijving is moeilijk denkbaar voor de positie waarin de Britse regering – minister van Financiën Alistair Darling in het bijzonder – is beland.

Wat enkele maanden geleden begon met wat noodkredieten voor een kwakkelende bank, eindigt als de eerste grote nationalisatie in decennia.

De ironie wil dat dit uitgerekend gebeurt in het land waar bijna alles is geprivatiseerd wat geprivatiseerd kan worden, tot complete gevangenissen aan toe.

Nadat vandaag een spoedwet zal worden aangenomen door het parlement, lopen de Britse belastingbetalers een astronomisch risico van 113 miljard pond (150 miljard euro). Ze zijn immers de nieuwe eigenaren van de bank Northern Rock. En niemand weet of het goed zal aflopen.

Hoe heeft het zover kunnen komen? Had de Britse regering geen alternatieven?

Northern Rock is een middelgrote bank met een miljoen spaarders en honderdduizenden hypotheken. De bank uit Newcastle (6.500 werknemers) nam veel risico. Voor het geld om aan zijn verplichtingen te kunnen voldoen, vertrouwde de bank niet op langlopende contracten, maar op de dagprijzen van de grillige internationale geldmarkt.

Dat ging lang goed, omdat geld goedkoop was en in overvloed beschikbaar. Maar toen de rente omhoogschoot door de kredietcrisis, kwam ‘the Rock’ in problemen. Bij de filialen deden zich chaotische taferelen voor nadat klanten massaal hun tegoeden opeisten.

Los van de vraag of het toezicht op Northern Rock heeft gefaald, was vanaf het eerste moment duidelijk dat de regering zich – de woordspeling doet het goed in de Britse media – between a rock and a hard place bevond; het was kiezen tussen diverse kwaden.

Als de overheid Northern Rock ten onder had laten gaan, zou dat een volkswoede hebben veroorzaakt. Zeker in het trotse noordoosten, de thuisbasis van de bank, een regio waarop Labour zwaar leunt tijdens de verkiezingen.

Minstens zo groot was het risico op besmetting: de paniek had kunnen overslaan op andere banken, waardoor het gehele Britse financiële stelsel zou gaan wankelen.

Vandaar dat na enige aarzeling werd gekozen voor het uitschrijven van een blanco cheque: alle spaartegoeden zouden worden gegarandeerd door de staat. De rust keerde terug, en de stap werd alom met instemming ontvangen.

Al snel doemden nieuwe keuzen op. Hoe konden de miljarden euro’s publiek geld worden gered? De verkoop van Northern Rock aan een andere bank of een investeerder lag voor de hand.

Maar zoals dat gaat, cirkelde er spoedig een groep gieren boven de boedel. Want waar problemen zijn én staatsgaranties, daar is iets te verdienen. De bieders hadden gemeen dat ze, in ruil voor een broodmager bod, nog enkele jaren staatssteun wilden genieten.

De voornaamste kritiek op minister Darling is dat hij (geholpen door peperdure adviseurs van Goldman Sachs) er maanden over heeft gedaan om tot de conclusie te komen dat de belastingbetaler zou worden uitgemolken. Intussen verslechterden de economische vooruitzichten, dus de kans op redding, bijna wekelijks.

De Conservatieven beschuldigen de regering ervan terug te keren naar de jaren zeventig, toen tal van bedrijven in staatshanden kwamen, niet zelden met miljardenverliezen tot gevolg. Maar de oppositie draagt nauwelijks alternatieven aan.

Labour moet nu hopen dat Northern Rock ooit kan worden verkocht, met aflossing van alle schulden. In de tussentijd zal de zwarte piet naar Londen gaan als er flink gaat worden gesaneerd bij de bank en als die wanbetalers uit hun huis moet zetten. De gedupeerde aandeelhouders zullen via de rechter genoegdoening eisen.

Enige troost kan komen uit een Amerikaans voorbeeld. In de jaren tachtig nationaliseerde president Reagan, niet bepaald een socialist, Continental Illinois. Jaren later werd deze bank door Bill Clinton met een forse winst weer geprivatiseerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden