Roger van Boxtel: 'Er staat nu een NS waarbij gerommel minder snel voorkomt'

NS-topman blikt terug op een fraai 2017

Al het geklaag over de NS, Roger van Boxtel zit er niet mee. 'Het bewijst slechts dat we ertoe doen.' Met een fraai rapport over 2017 op zak kijkt hij tevreden terug. En er is ambitie: de NS duikt weer de regio in. 'Onder meer de concessie Dordrecht-Geldermalsen komt vrij.'

Roger van Boxtel: 'De NS-afdelingen die zich met de hsl bezighouden weten elkaar sneller te vinden. Kort gezegd: de focus op de hsl is terug.' Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

Het helpt dat de president-directeur van de Nederlandse Spoorwegen iets blijmoedigs over zich heeft. Gaat zijn personeel gebukt onder de zoveelste publieke klaagzang want wat zijn die treinen overvol en wat vallen ze toch vaak uit dan is daar altijd nog Roger van Boxtel.

Accepteer die litanie nu maar, luidt zijn boodschap, want dat betekent 'dat we ertoe doen'. Klagen hoort bij Nederlanders, filosofeert de baas van het spoorbedrijf. Dat is een natuurwet. Wij zijn van 'het zompige veen', van 'de natte klei' en van die 'altijd dikke wolken boven ons'.

Zelf heeft Van Boxtel niets te mopperen. Eind 2017 kan hij betere rapportcijfers overleggen dan de buitenwereld had verwacht. Nog nooit waren de klanten van de NS zo tevreden als dit jaar. Nieuwe en opgeknapte treinen zijn probleemloos in de dienstregeling opgenomen. De treinen tussen Eindhoven en Amsterdam rijden sinds deze maand iedere 10 minuten.

Nog een pluspunt: de rechter oordeelde vorige week in het strafproces over gesjoemel met een aanbesteding van het openbaar vervoer in Limburg dat het gedrag van de NS niet strafbaar was. Wat het spoorbedrijf wel aan de affaire overhield is een megaboete van 41 miljoen euro van de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Een boete die de NS aanvecht.

91,6 procent punctualiteit

Wie dit jaar met de NS reisde, was in 91,6 procent van de gevallen op tijd. Dat is een verbetering ten opzichte van 2016. Toen lag het gemiddelde percentage reizigers dat op tijd was nog op 90,6procent.

Reizigers die in de spits de trein namen, konden in 95 procent van de gevallen zitten tijdens hun hele reis, inclusief overstappen. Het is de eerste keer dat de NS de zitplaatskans op die manier meet.

In de werkkamer van Roger van Boxtel (63) op het Utrechtse hoofdkantoor staat een wonderlijk attribuut, een bezem. Ruim twee jaar is hij nu de baas bij het spoorbedrijf, opvolger van de vanwege de Limburgse affaire weggestuurde Timo Huges, en de bezem is er flink doorheen gehaald.

Die bezem in zijn werkkamer zou hij 'opeten', zei hij onlangs tegen het AD, als de NS de door Den Haag geëiste punctualiteitcijfers dit jaar niet zou halen. Zijn maag blijft gespaard: de norm is gehaald. Zelfs de prestaties op de hogesnelheidslijn (hsl) zijn wezenlijk verbeterd. Opmerkelijk, want in de eerste helft van dit jaar vielen ze 'ronduit tegen' (aldus toenmalig staatssecretaris Sharon Dijksma) en reden er minder treinen op tijd dan Den Haag had geëist.

Lees verder onder de foto.

'Er was in 2017 een betere samenwerking tussen NS en ProRail, noodzakelijk voor het snel kunnen verhelpen van problemen op het spoor.' Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

Wat deed u het afgelopen half jaar anders dan in de eerste helft van 2017?

'De machinisten die nu op de hsl rijden doen dat meer dan 50 procent van hun werktijd. Daarvoor reed het gros van de machinisten meer op het hoofdrailnet dan op de hsl. Machinisten die vast op de hsl rijden zijn geroutineerder en maken minder fouten. Verder was er een betere samenwerking tussen NS en ProRail, noodzakelijk voor het snel kunnen verhelpen van problemen op het spoor. En ook de verschillende NS-afdelingen die zich met de hsl bezighouden weten elkaar sneller te vinden. Kort gezegd: de focus op de hsl is terug.'

Machinisten die vaker op de hsl rijden, NS-afdelingen die beter met elkaar overleggen: dat klinkt heel logisch. Waarom zijn die maatregelen nu pas genomen?

'Achteraf is het een koe in z'n kont kijken. Dit bedrijf komt uit een moeilijke periode, moest met het Fyra-echec en de kwestie in Limburg een paar trauma's verwerken. Dit was echt een ingewikkelde operatie. Vergeet ook niet dat de hsl ooit is ontworpen voor andere treinen dan de treinen die er nu op rijden. De Fyra voldeed niet, waardoor we nu zonder hogesnelheidstreinen op de hsl rijden. Die treinen moeten eerst omschakelen naar andere stroom- en veiligheidssystemen en dat veroorzaakt soms storingen. We hebben al 79 treinen besteld die wel aan het eisenpakket voldoen, maar die worden pas in 2021 geleverd. Gegeven die omstandigheden kunnen we tevreden zijn met onze prestaties in 2017.'

In 2017 had 96,7 procent van de hsl-reizigers een zitplaats. Daarmee voldoet de NS voor het eerst in drie jaar aan de eis die de overheid aan het aantal zitplaatsen stelt. Maar u leverde die prestatie op papier, dankzij een nieuwe rekenmethode. In werkelijkheid hebben hsl-reizigers nog evenveel kans op een zitplaats als daarvoor.

'Een heel flauw verwijt. De nieuwe rekenmethode geeft een getrouwer beeld en is in goed overleg met het ministerie afgesproken. Wat is daar mis mee? Nu wordt weer de suggestie gewekt dat NS de boel aan het bedonderen is, maar dat is helemaal niet het geval.'

Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

CV Roger van Boxtel

Roger van Boxtel (Tilburg, 1954) studeerde Nederlands recht aan de Universiteit van Amsterdam.

In 1994 bekleedde hij zijn eerste politieke ambt: Van Boxtel werd Tweede Kamerlid voor D66 en zou dat tot 1998 blijven.
In dat jaar werd hij minister voor Grote Steden- en Integratiebeleid in het tweede kabinet-Kok.

Nadien was Van Boxtel nog Eerste Kamerlid en directeur van zorgverzekeraar Menzis.

Vorige week sprak de rechter uw voorganger als NS-topman, Timo Huges, vrij van strafbaar handelen bij een aanbesteding van het openbaar vervoer in Limburg. Ook andere bestuurders en de NS zelf werden vrijgesproken van omkoping en valsheid in geschrifte.

'Dat luchtte zeker op. Deze personen hadden anders te boek gestaan als criminelen en NS als crimineel bedrijf. Dus ik ben blij, al blijft staan dat NS bepaalde dingen destijds niet goed heeft gedaan.'

Het gesjoemel met de aanbesteding had grote gevolgen voor de NS. Minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem sloeg destijds met zijn vuist op tafel en eiste cultuurverandering. 'De NS heeft een zwak ontwikkeld normbesef', zei hij. Wat heeft u daaraan gedaan?

'Heel veel. We formeerden een nieuwe raad van bestuur en namen alle aanbevelingen van een extern onderzoeksbureau over. Tegenwoordig krijgen NS-werknemers cursussen over hoe om te gaan met mededingingsrisico's. En er zijn protocollen voor de interne controle.'

Staat er nu een NS waarvan u zegt: hier komt zulk gerommel voortaan minder snel voor?

'Ja, dat denk ik wel. Al kun je zoiets nooit honderd procent garanderen.'

Nu de NS weer blaakt van het zelfvertrouwen gaat het spoorbedrijf weer meebieden op de exploitatie van regionale spoorlijnen, kondigt Van Boxtel aan. Dat mocht ruim twee jaar niet, maar gaat nu 'absoluut' gebeuren.

Aan de muur in zijn werkkamer hangt een kaart met alle regionale spoorlijnen waarop nu nog concurrerende vervoerbedrijven rijden. 'De vervoersconcessies voor Dordrecht-Geldermalsen en Amersfoort-Wageningen lopen de komende jaren af', weet Van Boxtel. Hij maakte al een rondgang langs provinciale bestuurders om duidelijk te maken dat de NS de regio weer in wil duiken.

Bedrijven als Arriva klagen over oneerlijke concurrentie. De NS krijgt als staatsbedrijf het hoofdrailnet en de hsl wordt onderhands gegund.

'Arriva heeft een punt in het ideologische debat over marktwerking, maar daar gaat het niet om. Alleen bij telefonie is marktwerking een onverdeeld succes geweest. De prijs van telefoonabonnementen is daardoor gedaald. Op alle andere terreinen kun je vraagtekens bij volledige marktwerking zetten.

'NS is een fantastisch presterend, oer-Nederlands bedrijf. Ik vind het bizar dat Kamerleden iedere dag naar de microfoon hollen om voor Akzo, Unilever of PostNL overnames uit het buitenland tegen te houden, maar bij NS denken: laat dat bedrijf nog maar een paar lijnen inleveren. Met welk doel? Waarom nog meer versnippering? Onze concurrenten houden ons scherp, maar bij hen verdwijnt iedere verdiende euro wel naar het buitenland.'

Begin dit jaar riep u de overheid op om miljarden in mobiliteit te investeren. Op het spoor dreigt een infarct, waarschuwde u. Welnu: het kabinet investeert 2 miljard euro extra in infrastructuur, maar daarvan gaat ruim de helft naar meer asfalt.

'Ik had het liever anders verdeeld, ja. Maar ik zeur niet: als wij niet hadden gelobbyd, was er helemaal geen extra geld naar infrastructuur gegaan. Investeringen voor de lange termijn doen we in Nederland alleen bij hoge nood. Politiek gezien is dat niet interessant, want het resultaat is vaak pas zichtbaar als de politici die het geld vrijmaakten alweer uit beeld zijn.

'Dat bedoel ik niet cynisch, maar die investeringen op de lange termijn zijn echt nodig. De economie bloeit en Nederland doet het internationaal gezien ontzettend goed, maar onze infrastructuur blijft achter. Frankrijk investeert nu 35miljard euro in nieuwe metrolijnen in de buitenwijken van Parijs. Doen wij nu niks, dan leggen we het af tegen zulke landen.'

Terwijl het kabinet zichzelf 'het groenste kabinet ooit' noemt, gaat de btw op treinkaartjes van 6 naar 9 procent. Wat vindt u van die maatregel?

'Niet handig en niet heel erg doordacht. De btw-verhoging op treinkaartjes druist in tegen alle groene plannen uit het regeerakkoord, want reizen met de trein is veel duurzamer dan met de auto. Ik weet dat ook niet alle partijen in het nieuwe kabinet hier even gelukkig mee zijn.'

Lees verder onder de foto.

'Het burgemeesterschap speelt niet. Ik heb het echt even uit mijn hoofd gezet.' Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

Er is een vacature voor de burgemeesterspost in Amsterdam. In 2010 had u naar verluidt interesse. Toen viel de keuze op Eberhard van der Laan. Gaat u er nu weer voor?

'Nee, en ik heb al eerder laten weten dat ik niet geïnteresseerd ben in de post.'

Sluit u uit dat u de volgende burgemeester van Amsterdam wordt?

'Ik heb bijgetekend tot medio 2019 en blijf hier met liefde, want NS is een prachtig bedrijf. Volgens mij moet je niet ergens gaan werken als je eigenlijk op een andere baan aast.'

Heeft u bij de vacature nog gedacht: shit, ik heb net bijgetekend bij de NS?

'Een heel eerlijk antwoord: het burgemeesterschap in Amsterdam was ooit mijn droombaan. Ik ben geen geboren, maar wel een getogen Amsterdammer en ik ben in hart en nieren Ajacied.

'Eén keer probeerde ik het, in 2010. Toen nam ik het op tegen mijn goede maatje Eberhard en redde ik het niet. Nu ben ik 63 en zet ik me met ziel en zaligheid in voor NS. Het burgemeesterschap speelt niet. Ik heb het echt even uit mijn hoofd gezet.'


Dit schreven we in 2017 zoal over de NS

Voormalig president-directeur NS vrijgesproken
De rechtszaak over de aanbestedingsfraude door de NS is voor het Openbaar Ministerie (OM) op een faliekante mislukking uitgedraaid. De rechtbank in Den Bosch sprak oud-NS-topman Timo Huges vrij van alle beschuldigingen, waaronder omkoping en valsheid in geschrifte. Ook vijf andere verdachten in deze zaak en NS zelf gaan vrijuit.

Timo Huges: gebeten hond van NS en justitie (+)
De mantra van de voormalige president-directeur van NS Timo Huges was: 'De reiziger hoort op 1, 2 én 3 te staan.' Hoe kortstondig hij ook aan het roer stond van de NS, bij de vakbonden en reizigersorganisaties zijn ook nu nog - ondanks het optreden van het Openbaar Ministerie - amper lelijke woorden op te vangen over Huges.

De hsl is gered: gewoon de boel even anders berekenen
Met een nieuwe rekenmethode heeft de NS het gemiddelde aantal zitplaatsen in de treinen op de Hogesnelheidslijn (HSL) drastisch weten te verhogen. Althans, op papier.

Sprinter sloeg station Uitgeest dit jaar maar liefst 535 keer over
Er zijn tal van attracties in Uitgeest. Maar wie dat wil doen, kan beter niet de stoptrein pakken. De dienstdoende sprinter negeert namelijk geregeld het Noord-Hollandse dorp, dat aan het einde van een boemellijn ligt.

Stopcontacten, dimlicht en een snelheid tot 200 km/u: dit zijn onze treinen voor de komende 30 jaar
De reizigers die bij de onthulling mochten zijn hadden er zelfs een applausje voor over: het ontwerp van de nieuwe intercitytrein van de NS. Nu maar hopen dat er niets tussen komt en hij in 2021 echt gaat rijden.

Staking machinisten loopt volledig uit de hand
Het liep allemaal wat uit de hand op 6 juli tijdens de avondspits, zegt Dick van der Meulen. Zijn Amsterdams Machinisten Kollectief (AMK) wilde vreedzaam tegen de NS protesteren. Tegen de slechte arbeidsomstandigheden van machinisten en conducteurs, maar zeker ook tegen het kille klimaat binnen het vervoersbedrijf. Maar uiteindelijk greep de NS keihard in.

NS neemt drastische maatregelen na personeelsprotest
De NS neemt drastische maatregelen tegen de machinisten en conducteurs die het spoor rond Amsterdam Centraal afgelopen zomer hevig ontregelden. Eén machinist wordt ontslagen, terwijl 26 machinisten en conducteurs een officiële waarschuwing hebben kregen.

Presentatie van de Intercity Nieuwe Generatie in oktober. Foto anp

Spoorboekloos rijden
Na jaren van uitstel is was het in september eindelijk zo ver: de start van het 'spoorboekloos rijden'. Tussen Amsterdam en Eindhoven rijden iedere woensdag zes intercity-treinen per uur in plaats van de gebruikelijke vier. En dat ging eigenlijk wel goed, tijdens de eerste ochtendspits.

'Beste reiziger': dit is waarom de NS sinds november 'genderneutraal' omroept
Bij de NS zal het 'dames en heren' vanaf november niet meer door het station schallen. Een Rotterdamse stationsomroeper legt uit waarom hij de NS-directie ertoe opriep met een videoboodschap.

Klapperbord keert terug
Op de centrale stations van de vier grote steden keert volgend jaar het grote klapperbord terug, waarop van grote afstand en in één oogopslag de vertrektijden voor het komende half uur te zien zijn. De NS is gezwicht voor klachten van reizigers.

'Buitenland is jaloers op het Nederlandse spoor'
Nederlanders mogen dan veel klagen over de trein, in het buitenland met jaloezie naar het Nederlandse spoorwegennet gekeken. 'Dat er straks iedere tien minuten een trein van Eindhoven naar Amsterdam vertrekt, is waanzinnig', zegt de Australische hoogleraar Graham Currie.

Hoogste boete ooit
De Autoriteit Consument & Markt (ACM) legt de NS in juni de hoogste boete op die het ooit aan een bedrijf uitdeelde: ruim 40 miljoen euro. Dit vanwege vermeend machtsmisbruik bij de aanbesteding van het regionaal vervoer in Limburg. Hoe heeft het zo ver kunnen komen?

Boete voor hsl
Als de Intercity Direct al reed, waren er te weinig vrije zitplekken. En dan kwam de trein vaak ook nog eens te laat. Ondanks een verbeterprogramma loopt het nog steeds niet met de hogesnelheidslijn, constateerde toenmalig staatssecretaris Dijksma in april. Dit ging er allemaal mis.

Dit verliezen we zoal in de trein
Er worden meer spullen achtergelaten in de trein, en daarom heeft de NS het magazijn voor gevonden voorwerpen uitgebreid. We namen een kijkje in het depot.

'NS dreigt tweede KLM te worden'
De NS is bezig een tweede KLM te worden. In navolging van de nationale luchtvaartmaatschappij lijkt ook de nationale spoorvervoerder doende zichzelf te ontmantelen en in de uitverkoop te gooien, waarschuwt de Ondernemingsraad (OR) en van de vakbonden.

Het klapperbord op Utrecht Centraal was jarenlang een vast ontmoetingspunt voor reizigers. Foto An-Sofie Kesteleyn