Revolutie in pensioen voor 1,1 miljoen ambtenaren

Beroerde resultaten dwingen het grootste pensioenfonds ABP tot een revolutie. Bijna twee miljoen mensen moeten inleveren. Vijf vragen over het ambtenarenpensioen....

Hoe groot zijn de problemen?

Tussen 2000 en 2002 zakte het vermogen van ABP in van 150,3 miljard naar 135,6 miljard euro. Ondertussen steeg het bedrag dat het fonds nu en later moet uitkeren aan oudedags- en nabestaandenpensioenen van 112 naar 130 miljard euro. De riante dekkingsgraad - de verhouding tussen verplichtingen en vermogen - zakte van 134 procent in 2000 naar 104 procent nu. Een gealarmeerde toezichthouder PVK eist 114,4 procent binnen acht jaar. Bezuinigen is het parool. Het ABP moet een gat van 14 miljard euro vullen om het pensioen veilig te stellen van 1,1 miljoen ambtenaren en onderwijzers en 650 duizend gepensioneerden.

Komt dit doordat ABP zomaar in aandelen is gestapt?

Nee. Nog altijd zit 51 procent van het vermogen in beleggingen met een vaste rente, zoals obligaties. 32 Procent van het vermogen zit in aandelen. 'De extreem lage rente was een grotere boosdoener dan de sluipende beurscrash', zegt financieel topman Dick Sluimers van het ABP. 'Sterker, als we niet in aandelen waren gestapt, zou de dekkingsgraad nu nog lager zijn geweest.' Eveneens belangrijker was de forse salarisstijging bij de overheid. Tot dusver krijgen ambtenaren een pensioen gebaseerd op het laatst verdiende loon. Bij elke loonstijging moeten de verplichtingen over alle voorgaande jaren worden aangevuld; loonstijgingen drijven zo de pensioenverplichting enorm op.

Wat heeft ABP bedacht?

De pijn wordt verdeeld. Zolang de dekkingsgraad onder de 114 procent is, betalen actieve opbouwers meer premie dan nu. Gepensioneerden en opbouwers krijgen ook minder compensatie voor inflatie. Die zogeheten indexatie kan worden ingehaald als de dekkingsgraad de 114 procent ooit weer overstijgt. Om uit de kosten te komen zou de pensioenpremie volgend jaar moeten stijgen naar 22,4 procent van het zogeheten pensioengevend salaris.

Maar omdat de overheid als ambtenarenwerkgever geen trek heeft in zulke hoge pensioenlasten, is het met de bonden overeengekomen dat het ABP-pensioen wordt versoberd: er komt een middelloonstelsel. In plaats van een pensioen dat aansluit bij het laatst verdiende loon, gaat het pensioen aansluiten bij het gemiddeld verdiende loon over de hele loopbaan. Hierdoor stijgt de premie in 2004 van 15,2 procent naar 19 procent. Hiervan betaalt de werkgever driekwart en de werknemer een kwart. Resultaat: de werknemer levert 0,6 procent op zijn salaris in. De kosten voor de werkgever stijgen 1,7 procent. Verslechtert de dekkingsgraad, dan stijgt de premie verder. Verbetert hij, dan daalt de premie niet. 'Ook niet bij een dekkingsgraad van 140 procent', zegt ABP-bestuurder John Neervens. 'Dit kóst pensioen nu eenmaal.'

Is middelloon gunstig?

Hij is eerlijker, zegt men, en maakt de kosten beheersbaarder. Steile carrièremakers drijven in het huidige eindloonstelsel op hun minder fortuinlijke collega's. Die laatsten betalen fors mee aan de zogeheten backservice: de pensioenverplichtingen moeten na elke loonsprong worden opgehoogd. Voor carrièremakers is dit stelsel dus slecht nieuws. Overigens houden alle pensioenopbouwers hun tot dusver opgebouwde rechten onder het eindloonstelsel. Er komt een 'knip' in de aanspraken. Alle vanaf 2004 op te bouwen rechten, gaan onder het middelloonstelsel vallen. Flexibele carrières (demotie van ouderen) schaden hierdoor de pensioenuitkering niet langer. Dit is een trendbreuk, die perspectieven opent voor verdere versobering en flexibilisering van pensioenen.

Is de oplossing definitief?

Nee. De PVK moet nog akkoord gaan. Ook leggen de bonden het middelloonstelsel nog voor aan de achterban. Reageert deze furieus en gaat het middelloon alsnog van tafel, 'dan stijgt de premie naar 22,4 procent' dreigt Sluimers.

Sheila Sitalsing

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden