Rekenkamer: waar blijft noodsteun?

Er is weinig zicht op waar de miljardensteun aan noodlijdende eurolanden terechtkomt, zegt de Algemene Rekenkamer. Volgens Dijsselbloem is er voldoende toezicht.

Eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem en de Griekse minister van Financiën Euklidis Tsakalotos in Brussel, afgelopen augustus.Beeld AFP

Het is niet duidelijk of de 440 miljard euro noodsteun aan probleemlanden goed wordt besteed. De afgelopen vijf jaar kregen de eurolanden Griekenland, Spanje, Portugal, Ierland en Cyprus miljarden overgemaakt. Volgens de Algemene Rekenkamer is er 'weinig zicht' op waar dat geld terechtkomt. Ook onderzoeken de eurolanden niet of de steunlanden het geld effectief besteden. Tegelijk is de democratische controle beperkt.

De Rekenkamer stelt dit in een donderdag verschenen onderzoek Noodsteun voor eurolanden tijdens crisis. Minister Dijsselbloem van Financiën kan zich niet vinden in de conclusies en aanbevelingen van de controleur van de Rijksfinanciën. Op één kwestie na: hij gaat op aanraden van de Rekenkamer in Brussel aandringen op betere evaluaties van afgeronde steunprogramma's.

Lopende miljardensteun echter - het overgrote deel van de 440 miljard - wordt volgens Dijsselbloem 'voldoende gemonitord'. Elke keer als weer een deel van de noodlening wordt overgemaakt, kijken de drie geldschieters IMF, ECB en Europese Commissie of voldoende voortgang is geboekt. 'Continue monitoring', noemt Dijsselbloem dat.

Niet voor specifieke projecten bedoeld

De Europese noodfondsen, zoals het ESM, stellen probleemlanden die geen toegang meer hebben tot de kapitaalmarkt toch in staat tot goedkoop lenen, maximaal 850 miljard euro. De garantie die daar tegenover staat, bestaat enerzijds uit de miljarden die de overige eurolanden in het fonds hebben gestort en anderzijds uit hun garantstelling. Zo heeft Nederland 8 miljard daadwerkelijk gestort en staat het garant voor 90 miljard.

Griekenland heeft tot nu toe 256 miljard geleend en Ierland, Portugal en Spanje samen 179 miljard. Waaraan bijvoorbeeld Griekenland die noodsteun feitelijk heeft besteed, is onbekend, zegt de Rekenkamer. Alleen is duidelijk dat 18 miljard euro is uitgekeerd aan de Griekse banken. Voor het overige kan de Rekenkamer niet achterhalen waaraan de miljarden worden besteed en of dat rechtmatig en doelmatig gebeurt.

Wat Dijsselbloem betreft is dat nogal logisch. Hij wijst erop dat de noodsteun niet voor specifieke projecten is bedoeld, maar om de begroting te stutten. 'In Nederland is er ook geen een-op-eenrelatie te leggen tussen alle inkomsten van de staat en de uitgaven', schrijft de minister aan de Rekenkamer. Dat niemand de precieze eindbestemming van het noodgeld kent, 'is eigen aan dergelijke steunprogramma's'.

Besluitvormingsprocessen

De Rekenkamer levert stevige kritiek op het gezelschap waarvan Dijsselbloem voorzitter is: de Eurogroep. In dat clubje van de ministers van Financiën van de 19 eurolanden worden beslissingen genomen over 'vele honderden miljarden euro's belastinggeld van de inwoners van de eurolanden', zegt Kees Vendrik van Rekenkamer.

Maar op die 'informele' Eurogroep en al die miljarden ontbreekt democratische controle, zegt Vendrik. De Eurogroep is bijvoorbeeld geen verantwoording verschuldigd aan het Europees Parlement, schrijft de Rekenkamer. 'Deze constructie wringt in toenemende mate.'

Ook daarmee is Dijsselbloem het niet eens. 'Het Nederlandse parlement wordt altijd vooraf geïnformeerd' over wat de Eurogroep van plan is te bespreken en besluiten, stelt de bewindsman. Ook bespreken minister en parlement samen wat de Nederlandse inzet wordt. 'Het parlement is goed betrokken bij de besluitvormingsprocessen in de Eurogroep.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden