ANALYSEwoningmarkt

Reistijd belangrijkste factor in jacht op een koopwoning

In de grote steden is het werk, maar zijn de woningen schaars. Wie bereid is over de horizon te kijken, maakt meer kans op het vinden van een koopwoning. De dapperste forens krijgt de mooiste woning.

Beeld de Volkskrant Infographics

Denk niet meer in locatie, maar in reistijd. Met verbeterde digitale hulpmiddelen wordt de huizenjacht makkelijker en worden verrassende vergezichten geopend. Tik je werkadres in en de reistijd naar huis die je maximaal kunt verdragen. Dat levert mogelijk een onverwachte nieuwe woonplaats op.

Neem bijvoorbeeld een reistijd van 60 minuten en kies voor reizen per trein en fiets. Een rechter van de Hoge Raad in Den Haag kan dan wonen in de nieuwbouw van Lelystad. Een curator van Museum Arnhem kan terecht in een historische houten woning in Zaandam. Een violist van het orkest van André Rieu kan vanuit de oefenruimte in Maastricht de thuisreis maken naar een uitbreidingswijk van Eindhoven.

Afstand en reistijd tussen werkplaats en woning worden steeds belangrijker factoren in de moeilijke jacht op een koopwoning. De aanhoudende krapte op de woningmarkt zal de komende jaren leiden tot een verdere stijging van de afstand en reistijd tussen werken en wonen, voorspelt het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) in een rapport over woon-werkverkeer. Met andere woorden: nu koophuizen op veel plekken duur en schaars zijn geworden, nemen mensen in hun woningkeuze steeds meer reistijd voor lief. In de steden is het meeste werk te vinden, je vindt er voor de gemiddelde Nederlandse woningprijs van 326 duizend euro doorgaans niet meer dan een appartement.

Wie bereid is om te forensen, ziet voor hetzelfde bedrag het aantal kamers van zijn koopwoning meestal snel toenemen, net als de kans op een tuin of garage. Het laatste decennium nam de gemiddelde reisafstand al toe, ook door andere factoren dan de krappe woningmarkt. Denk aan de toegenomen mogelijkheid tot thuiswerken: in ruil voor meer reistijd en reiskosten lonkt landelijke rust en een eigen werkkamer.

Komst EMS vanwege Brexit

De Metropoolregio Amsterdam (MRA) behoort tot de partijen die een digitaal hulpmiddel hebben opgezet voor het vinden van een woning, in dit geval buiten de hoofdstad. Het begon drie jaar geleden in Londen, met de ambtenaren van het Europees Geneesmiddelen Agentschap (EMA). Dat instituut zou vanwege de Brexit verhuizen naar Amsterdam. Voor de huisvesting werd een kantoortoren gebouwd aan de Zuidas, maar waar moesten die 650 medewerkers wonen?

Het gemeentelijk bureau IN Amsterdam, dat hulp biedt aan ‘internationals’ die in de regio komen werken, wilde helpen met het vinden van woonlocaties. ‘Medewerkers in Londen dachten vaak: we gaan werken in Amsterdam, dus we zoeken ook een woning in Amsterdam’, vertelt projectmanager Conchita van der Sande. ‘Maar wij wisten al: er zijn meer mogelijkheden dan Amsterdam en mensen beseffen vaak niet hoe dichtbij andere steden zijn. We lieten dus zien hoe klein Amsterdam is, vergeleken bij Londen. En vervolgens hoe klein de afstand is van Amsterdam naar andere mogelijke woonplaatsen, zoals Haarlem, Alkmaar of Hilversum.’

Ze begonnen met een kaart waarop de reistijden naar die andere steden zijn aangegeven. ‘Voor veel medewerkers was dat al een eyeopener’, zegt Van der Sande. Maar het kon beter, met een online tool die de reistijden nog veel preciezer kon laten zien en die werd opgezet met het Britse bedrijf TravelTime. Waar kun je terecht als je op maximaal 30 minuten reisafstand wilt wonen? En waar als je 60 minuten reizen geen probleem vindt? En wat is het verschil in eindbestemming als je openbaar vervoer en auto met elkaar vergelijkt?

Iedereen kan die zoektocht nu uitproberen op de digitale woongregiowijzer mapitout.iamsterdam.com, met elk adres in Nederland als startpunt. Wie handig is met Google Maps en het opzoeken van reisinformatie kon natuurlijk sowieso al zijn eigen forenzendroom samenstellen. Maar specifieke zoekmogelijkheden maken het allemaal een stuk makkelijker, zeker als de reistijden nog nauwkeuriger in kaart worden gebracht. Ook huizensite Funda voegde vorig jaar de mogelijkheid toe om te zoeken op reistijd, al is die zoekfunctie nu tijdelijk buiten gebruik.

Een verrassende uitkomst, zegt hoogleraar demografie Clara Mulder, die het Amsterdamse zoekprogramma uitprobeert op haar werkplek, de Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen die is gevestigd op Landleven 1 in Groningen. ‘Ik zie plekken oplichten waarvan ik nooit het idee had dat ik ze met fiets en openbaar vervoer binnen een half uur zou kunnen bereiken. Zij heeft haar werkadres in Groningen ingetikt. ‘Zelfs het dorpje Tynaarlo is zo gezien bereikbaar.’

Een woonwijk in aanbouw, Geldrop.Beeld Hollandse Hoogte / Rob Engelaar

Pendeltolerantie

In de zoektocht naar een woonplaats is onze blik doorgaans vrij beperkt, aldus Mulder. ‘Mensen hebben de neiging om vooral te kijken naar de plekken die ze al kennen. Of ze laten een gebied links liggen omdat ze er ooit iets negatiefs over hebben gehoord. Verbetering van de zoekmogelijkheden kan echt een zetje geven om toch nog meer plaatsen te overwegen.’

Mensen hebben een bepaalde ‘pendeltolerantie’, weet de demograaf. In de meeste landen, ook in Nederland, ligt die rond de drie kwartier voor een enkele reis. Een kwartier geldt als ideaal, meer dan 45 minuten als ineffectief en hinderlijk. Als men die langere reistijd toch accepteert, dan komt dat omdat een woning van de gewenste kwaliteit anders niet haalbaar is. Dat zie je dus in Londen, waar de huizenprijzen nog veel hoger zijn dan in Amsterdam. Dan moet je wel.’

De Amsterdamse zoekmachine biedt ook inspiratie voor uitbreiding van het openbaar vervoer. Mulder: ‘De bevolking blijft groeien, net als de vraag naar huizen. Dus zal ook het woon-werkverkeer blijven toenemen, mede door de krappe woningmarkt. In beslissingen over woningbouw zal de beschikbaarheid van openbaar vervoer een belangrijke rol moeten spelen, als je het autoverkeer niet verder wil laten toenemen. Dat geldt ook voor de elektrische fiets en de speed pedelec. Die worden steeds belangrijker. Reistijd met de elektrische fiets zou de eerste toevoeging moeten zijn voor zo’n app.’

Een kleine twee weken geleden nam het EMA haar nieuwe hoofdkwartier in Amsterdam in gebruik. Van de 622 medewerkers, die tot en met eind december naar Nederland waren verhuisd, is de helft buiten Amsterdam gaan wonen. Of dat komt door de digitale ondersteuning is niet bekend, maar de site is wel al meer dan vijfduizend keer bezocht. Het meest geliefde alternatief voor de hoofdstad blijkt Den Haag, waar meer dan 80 medewerkers gingen wonen. Haarlem is een goede tweede met zo’n veertig EMA-inwonenden. Ook meer dan 50 medewerkers gingen naar Leiden, Amstelveen en Bergen NH. De aanwezigheid van internationale scholen speelde daarbij vaak een doorslaggevende rol: de eerste extra zoekfunctie op mapitout.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden