'Regionaal vliegveld is vooral folklore'

De Raad van State heeft de baanverlenging van vliegveld Eelde verboden. Dat roept nieuwe vragen op over de toekomst van de regionale vliegvelden in Nederland....

Het negatieve oordeel van de Raad van State deze week over de baanverlenging van vliegveld Eelde haalt voorlopig een streep door de plannen om in de noordelijke provincies meer en zwaardere vliegtuigen aan te trekken. Eelde hoopte met de baanverlenging meer non-stop vluchten voor toeristen te verzorgen en meer bedrijven te lokken. Daarmee zou de regionale economie een impuls krijgen.

Tot nog toe lijdt Eelde jaarlijks ruim een miljoen euro verlies, een exploitatietekort dat werd aangezuiverd door het rijk en door provinciale en gemeentelijke aandeelhouders. 'Ons businessplan voorzag in een break-evenpoint in 2015', zegt luchthavendirecteur Jeroen Meulendijks. 'Door deze uitspraak zal het langer duren om uit de rode cijfers te geraken.'

Ook andere regionale vliegvelden als Lelystad en Maastricht leiden allerminst een florissant bestaan. De tijd dringt, want vanaf volgend jaar moeten zij hun eigen broek ophouden. De rijksoverheid trekt zich terug.

Aan optimistische businessplannen met vliegvelden als factor voor bedrijfsvestiging is geen gebrek. Luchtvaarteconoom Jaap de Wit van de Universiteit van Amsterdam vindt de plannen echter vooral een stoomcursus 'jezelf rijk rekenen'. 'De hitserigheid waarmee men voor baanverlenging pleit is prima, mits een uniforme kosten-batenanalyse is uitgevoerd. Dat is niet het geval. Realistische prognoses ontbreken', zegt De Wit, tot 2002 hoofd van de afdeling luchtvaarteconomie van de Rijksluchtvaartdienst (RLD). 'Nederland is een klein land met een relatief grote mainport Schiphol. Hun onderlinge afstand is te gering. Uitbreiding van de regionale luchtvaart gaat ten koste van Schiphol en van elkaar.'

De vuistregel is dat elke luchthaven met minder dan 500 duizend in-en uitgaande passagiers te kleinschalig is. Eelde heeft er nu 180 duizend, mikt op 300 duizend en is dus altijd te klein, aldus De Wit. 'De kosten van voorzieningen als terminals, bagagehandeling en beveiliging zijn te hoog, waardoor ze per definitie financiële bijstand behoeven.'

De econoom spreekt van 'regionale folklore' en een 'prestigeobject'. 'Ik heb ze zien komen en gaan', blikt De Wit terug op zijn RLD-tijd, 'commissarissen van de Koningin die bloedserieus met minister en staatssecretaris kwamen praten over de uitbreiding en baanverlening van hun regionaal vliegveld.' Vreemd, vindt De Wit. 'Het is een merkwaardige uitvergroting van zaken, niets meer dan het kaliber een nieuwe, derde afslagop de rondweg van Assen. Een regionaal vliegveld is sexy. Het is leuk, het heeft uitstraling, maar het onttrekt zich aan een economische afweging.' Volgens De Wit sluipen in de berekening van de uitstralingseffecten als hotels, toerisme en bedrijfsterreinen al gauw dubbeltellingen. 'Veel van deze effecten kunnen ook optreden zonder luchthaven. Dat zie je zelfs bij Schiphol.'

Ook de low cost carriers zullen de kracht van de regionale economie niet vergroten, meent De Wit. Prijsvechters als Basiq Air, Ryanair en EasyJet bieden vluchten aan tegen spotprijzen door op goedkopere, secundaire luchthavens te vliegen, maar ze brengen netto weinig geld in het laatje.

Prijsvechters roepen niet alleen nieuwe vraag op, maar snoepen veel klanten weg van conventionele maatschappijen. Allemaal verdringing, aldus De Wit. 'Akkoord, de toerist kan dichterbij huis vertrekken. Dat is gemak, maar een serieus economisch effect kun je dat niet noemen.' Prijsvechters zijn bovendien een onbetrouwbare bondgenoot voor de regio omdat ze makkelijk het ene vliegveld voor een andere thuishavenlaten vallen. Deze week maakte Ryanair bekend te stoppen met vluchten tussen Maastricht en London Stansted. De tegenvallende passagiersaantallen worden mede toegeschreven aan de zuigende werking van vliegveld Eindhoven.

Eelde gelooft niettemin in een toekomst met zwarte cijfers. 'Een stagiair heeft zojuist het Duitse achterland in kaart gebracht', meldt directeur Meulendijks monter. Ook aandeelhouder provincie Drenthe blijft in Eelde geloven. Roland Wondolleck, voorzitter van de Vereniging van Nederlandse luchthavens, denkt dat de regionale velden harder zullen groeien dan Schiphol wanneer de economie weer aantrekt. 'Dan worden de Doornroosjes uit hun slaap gekust, vooral vanwege de Europese trend om steeds meer van regionaal veld naar regionaal veld te vliegen.' Wondolleck, tevens directeur van vliegveld Zestienhoven, gelooft dat er ook nieuwe klanten worden aangeboord. 'De mobiliteit neemt alleen maar toe.' Tot die tijd de eigen broek ophouden, wordt een hele klus. 'We moeten vaart maken, maar ik heb de hoop dat het lukt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden