Recyclebedrijf moet knokken om afgedankte magnetron en krultang

Wecycle moet 80 miljoen kilo meer inzamelen in 2019

Onze elektronische afdankertjes belanden vaker tussen het huisvuil dan bij erkende recyclingbedrijven. Dat moet vanaf 2019 drastisch anders, maar er is nog weinig reden om daar optimistisch over te zijn.

Een kraan van Sims Recycling Solutions in Eindhoven pakt afval op om het vervolgens op een lopende band te leggen Beeld Marcel van den Bergh

Wat is het geheim van Texel? Het grootste van de Waddeneilanden blijkt van alle Nederlandse gemeenten relatief het meeste elektronisch afval te recyclen. De Texelaren brachten vorig jaar per hoofd van de bevolking 10,1 kilogram aan afgedankte koelkasten, wasmachines, tv's, computers, magnetrons, haardrogers, boormachines en spaarlampen naar de gemeentelijke milieustraat.

Het landelijk gemiddelde lag op 4,7 kilogram, blijkt uit cijfers van Wecycle, de grootste inzamelaar van elektronisch afval in Nederland. Wecycle moet er namens fabrikanten en importeurs voor zorgen dat zo veel mogelijk e-waste een goede herbestemming krijgt. Wecyle haalt ruwweg vijf van de zes apparaten op die in Nederland worden afgedankt.

De gemiddelde Nederlander dankte vorig jaar iets meer dan 18 kilo elektronica af. Ruim 13 kilo daarvan verdween in het niets en kwam dus niet bij een erkend recyclingbedrijf terecht. Die verdwijntruc wordt binnenkort een probleem. In 2016 lukte het Nederland nog net aan de Europese recyclingnorm te voldoen. Volgens die norm moet 45 procent van wat er in een jaar aan apparatuur en gadgets wordt verkocht, voor recycling worden ingezameld. Voor Nederland was dat vorig jaar 155 miljoen van de 337 miljoen kilo.

Maar de lat komt in 2019 flink hoger te liggen. Dan moeten we volgens Europese afspraken 65 procent van het elektronisch afval zodanig verwerken dat Moeder Natuur er geen last van heeft.

'Alleen al Wecycle moet dan 80 miljoen kilo meer inzamelen dan we nu al doen', zegt directeur Jan Vlak. Het probleem is niet dat er te weinig afvalpunten zijn waar Nederlanders hun kapotte scheerapparaat heen kunnen brengen voor recycling. Er zijn ruim tienduizend locaties. Zo staan er inleverbakken bij meer dan 3.600 woonwinkels, bouwmarkten, groothandels, tuincentra en supermarkten. Wecycle vergaart ook het elektronisch afval in 80 procent van de Nederlandse gemeenten, bij winkels die oude apparatuur innemen, bij installatiebedrijven en kringloopcentra.

Waar de oude koelkast of computer die nooit bij de erkende recycler terechtkomt uiteindelijk belandt, blijft mistig. 'Volgens schattingen verdwijnt zo'n 30 miljoen kilogram kleinere elektronica in de vuilnisbak', zegt Vlak. Verder zijn er nog consumenten die een oude koelkast of wasmachine niet meegeven aan de leverancier van hun nieuwe apparaat, maar aan de straat zetten bij het grofvuil. Daar slaat de illegale handel zijn slag. 'Het kan zijn dat deze handelaren hun afval tegen een vergoeding alsnog bij een erkende afvalverwerker afleveren, maar dat weten we niet.'

Een steekproef door Hoffmann Bedrijfsrecherche in 2016 laat zien dat er weinig reden is voor optimisme. In 89 afgedankte wasmachines en elf koelkasten bracht Hoffmann gps-trackers aan. Vervolgens boden ze hun apparaten anoniem aan op 110 adressen in het hele land waar ze oude metalen innemen - in alle gevallen bij bedrijven die niet erkend zijn als recyclingbedrijf.

Slechts tien handelaren weigerden het witgoed dat de rechercheurs clandestien aanboden. 'Anders krijg ik een boete van 750 euro', citeert het vakblad Retour een schrootkoper. Honderd van zijn collega's hadden minder scrupules. Een kwart van de ingeleverde apparaten verdween de grens over, vooral naar de buurlanden België en Duitsland, maar ook naar Portugal, Marokko en Turkije. Slechts drie van de honderd met gps uitgeruste apparaten kwam terecht bij een gecertificeerd verwerker. Van een kwart bleef de eindbestemming onzeker.

Om het grijze circuit in Nederland tegen te gaan zouden gemeenten wel wat harder mogen optreden, stelt Vlak. 'In grote steden worden koelkasten op de centrale afvalpunten afgegeven zonder compressor. Die is er dan al af gesloopt door handelaren die het koper eruit halen. Soms staan ze consumenten die afval willen inleveren al bij de ingang op te wachten.' Erkende recyclecentra vangen de koelvloeistof op die in de koelkast zit. Een illegale sloper neemt die moeite niet. Daardoor belanden schadelijke chemicaliën in het milieu.

Om de inzamelopbrengst te vergroten wil Wecycle het de consument nog gemakkelijker maken van zijn oude spullen af te komen. Vlak: 'We gaan dit najaar een service beginnen waarbij bezorgers die bijvoorbeeld een wasmachine of een tv afleveren, vragen of er ze nog kleine, afgedankte apparaten kunnen meenemen.' Dat moet het probleem oplossen dat het moment van aankoop van iets nieuws meestal niet samenvalt met het moment dat de consument afscheid neemt van het oude. 'Bij koelkasten en wasmachines krijgt de bezorger de oude in negen van de tien gevallen meteen mee. Maar een kapot koffiezetapparaat doen mensen meestal pas weg als de nieuwe al een tijdje staat.'

Met twee nieuwe websites, watismijnapparaatwaard.nl en watismijnlampwaard.nl, hoopt Wecycle het recyclebewustzijn te verbeteren. De sites sommen alternatieven op voor het weggooien van oude apparaten, zoals repareren of verkopen op Marktplaats.

En de consument betalen voor zijn oude spullen? Vlak: 'Het probleem is dat de verantwoorde verwerking van afval gewoon geld kost. Als ik een complete koelkast illegaal in de metaalshredder gooi, vang ik 140 euro voor elke ton schroot. Maar het inzamelen, het scheiden van afval en het scheiden van stoffen en onderdelen, dat zijn allemaal kosten.' Wecycle was er vorig jaar 34 miljoen euro aan kwijt. 'We draaien quitte in de recycling. Als de olie- en metaalprijzen meewerken.'

Kerstverlichting is apparatuur

Uit een peiling van LightRec, een verbond van vijfhonderd lampenmakers en -importeurs, blijkt dat eenderde van de consumenten zijn lampen in de vuilniszak doet. Een kwart weet niet eens dat ze lampen behoren in te leveren. Verwonderlijk is dat niet: in recyclingtermen zijn niet alle lampen gelijk. Gloei- en halogeenlampen mogen bijvoorbeeld in de vuilnisbak, maar spaarlampen, tl-buizen en ledlampen moeten worden ingeleverd. Kerstlampjes en andere lichtgevende decoratie hoort strikt genomen in de bak voor kleine elektrische apparaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.