Rathenau Instituut: overheid gaat te naïef om met bedrijven als Airbnb en Uber

De Nederlandse overheid is naïef optimistisch over de deeleconomie en geeft bedrijven als Airbnb en Uber daarom veel te veel ruimte. Omdat de overheid innovatie wil stimuleren, legt ze zulke bedrijven te weinig regels op. Deelplatforms als Airbnb zijn met dank aan deze vrijheid hard op weg een monopoliepositie te veroveren, waarschuwt het Rathenau Instituut woensdag in een rapport.

Beeld anp

Het instituut, dat de overheid adviseert over de impact van technologische ontwikkelingen op de samenleving, onderzocht vijf bedrijven die internetters met elkaar in contact brengen om goederen en diensten uit te wisselen. Naast Uberpop (onofficiële taxi's) en Airbnb (vakantiehuizen) onderzocht het instituut Snappcar (autodelen), Airdnd (huiskamerrestaurants) en Helpling (schoonmaakhulp).

Waarom kan het kwaad om hulp in de huishouding te zoeken via een deelplatform? Omdat dergelijke internetplatforms de neiging hebben uit te groeien tot monopolies, zegt Melanie Peters, directeur van het Rathenau Instituut. Dat komt doordat al het aanbod op één plek (een website) is verzameld en concurrenten daardoor geen kans krijgen. Misbruik van de machtpositie ligt dan op de loer. Zo kent Peters het voorbeeld van een Amerikaans schoonmaakbedrijf dat zijn schoonmakers zo inroosterde dat ze net te weinig werkten voor sociale voorzieningen, zoals een pensioen. Het bedrijf hoefde aan niemand uit te leggen waarom het de schoonmaaktaken op die manier verdeelde. Peters: 'In de deeleconomie is geen transparantie, zoals in de normale economie.'

Kantelpunt

Tegelijkertijd zijn het juist deze bedrijven die de economie innoveren, erkent Peters. 'Veel sectoren hebben er baat bij uitgedaagd te worden door deeleconomiebedrijven. En de platforms voorzien in een behoefte. Snappcar levert milieuwinst op, Airbnb geeft mensen een ontmoetingsplek.'

Maar er is een kantelpunt in de ontwikkeling van een platform, zegt ze. 'Op een gegeven moment krijgen de bedrijven zo'n voorsprong dat andere geen kans meer hebben. Het beeld dat de platforms uitdragen, is dat ze bemiddelaar of technologiebedrijf zijn, maar je kunt niet het grootste hotel van de wereld zijn en zeggen dat je niet over de kamers gaat.'

Om concurrenten een eerlijke kans te geven moet de Nederlandse overheid de platforms aan regels binden, vindt Peters. 'De overheid moet minder verlegen zijn. We maken van de digitale wereld iets heel bijzonders, alsof het een aparte wereld is, terwijl het gewoon onderdeel is van de economie.'

Als voorbeeld noemt ze Amsterdam. De hoofdstad maakte afspraken met Airbnb over het maximaal aantal dagen dat een Amsterdammer zijn huis mag verhuren. Zo moet het, vindt ze, al is de strijd nog niet gewonnen. Amsterdam moet Airbnb zover krijgen dat de stad inzicht krijgt in de boekingen via de website.

Betere regelgeving moet ook de verhuurders van Airbnb meer bescherming en meer mogelijkheden bieden. 'Overstappen naar een ander verhuurplatform zou makkelijker moeten zijn. Een profiel van Airbnb zou je moeten kunnen meenemen naar een concurrerend platform.' Of dat in het geval van Airbnb genoeg is om de concurrentie een serieuze kans te geven, betwijfelt Peters. 'Je kunt kijken of de markt in beweging te krijgen is. Maar de positie van Airbnb is al zo sterk dat het moeilijk wordt.'

Aanvullingen en verbeteringen: In een eerdere versie van dit artikel werd gesuggereerd dat schoonmaakplatform Helpling in de Verenigde Staten schoonmakers bewust uitsloot van sociale voorzieningen als een pensioen. Die beschuldiging is ongegrond. Directeur Melanie Peters van het Rathenau Instituut doelde met haar uitspraak over een schoonmaakbedrijf in de Verenigde Staten namelijk niet op Helpling, maar op een ander bedrijf. Helpling is door deze fout ten onrechte in een kwaad daglicht geplaatst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden