Column Frank Kalshoven

Rare jongens, die Romeinen

Het was achttien tegen één, noteerde de Volkskrant vrijdag. Die achttien waren regeringsleiders van eurolanden, en die negentiende ook, maar de Italiaanse premier Conte stond moederziel alleen. De ‘feestbegroting’ van zijn kabinet, dat steunt op twee populistische partijen, is in strijd met Europese afspraken over begrotingsbeleid. Conte liet zich, aldus de Volkskrant, niet van zijn stuk brengen. Dat wordt nog wat.

De president-directeur van een Franse steenhouwerij, Obelix, zei het tweeduizend jaar geleden al: Rare jongens, die Romeinen.

Maar het verhaal van die achttien snappen we wel. De Italiaanse staatsschuld is al hoog, net als het begrotingstekort, en er heerst hoogconjunctuur. Italië moet sparen als het meezit, en de Italiaanse begroting voor 2019 moet daarom een lager tekort laten zien. En geen hoger. Italië loopt het risico dat financiële markten nieuwe staatsschuld niet meer willen financieren, en de rente op Italiaanse staatsobligaties loopt inderdaad op. Pas op: Griekse toestanden.

De interessantere vraag is: wat denken de Italianen? Welke logica zit achter hun handelen? Is die navolgbaar? Het is dezelfde vraag die we ook nadrukkelijker moeten stellen bij de Brexit (evident een beroerd idee, maar daar denken hele Britse volksstammen anders over), en de verkiezing van Donald Trump als president van de VS. Laten we een paar hypothesen formuleren. De hypothesen sluiten elkaar niet uit.

Hypothese 1: Het zijn politieke ongelukken. De gedachtegang is deze: betrokken politici snappen donders goed dat hun idee (Brexit, feestbegroting, etc.) uiteindelijk slecht zal uitpakken voor hun land. Maar het loont op de kiezersmarkt om radicaal te zijn, tegen de dominante logica in. Betrokken politici verwerven tot hun schrik meer steun dan ze ooit voor mogelijk hielden en hebben, als de verkiezingen eenmaal zijn gewonnen, weinig andere keus dan hun beloftes in te lossen.

Hypothese 2: De tijdhorizon van politici is zeer beperkt. Het idee is dit: slecht beleid kan op lange termijn een land in de schaduw zetten, maar op korte termijn zien kiezers alleen de zonnige kant. Vandaag zijn veel Italianen blij met hun bijstand, lagere pensioenleeftijd en belastingverlagingen. Als de problemen ontstaan, zijn betrokken politici al weer weg (of geven ze iets of iemand anders de schuld).

Hypothese 3: Een gok zonder kans op verlies. Deze hypothese gaat niet over politici, maar over de kiezers. Het idee is dat een grote groep kiezers in de veronderstelling leeft (al dan niet abusievelijk) dat hun positie niet slechter kan. Vanuit die mentale positie is het verstandig op mensen te stemmen met radicaal andere ideeën. Misschien wordt hun toekomst wel beter; slechter wordt het nooit (denken ze).

Hypothese 4: We krijgen hulp als het fout gaat. Politici met afwijkende ideeën vertrouwen erop dat als hun kiezersbelofte uiteenspat op de realiteit, andere landen te hulp zullen schieten. Ierland en Portugal, om twee voorbeelden te noemen, zijn toch ook geholpen tijdens de financiële crisis?

Deze hypothesen helpen verklaren waarom en hoe het rationeel kan zijn slecht, welvaartsvernietigend, beleid voor te stellen en uit te voeren. Maar het nadeel van deze hypothesen, vind ik, is dat ze allemaal voortbouwen op ‘het gelijk van de achttien’. Liever had ik geweten (en opgeschreven) hoe we kunnen begrijpen dat Brexit een goed, want welvaartsverhogend, idee is (voor de Britten) en hoe het verhogen van de staatsschuld een goed idee is (voor de Italianen).

‘Ik vind onze begroting met de dag mooier worden’, zei premier Conte in Brussel. Ik zou graag nog veel beter begrijpen waarom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.