Rampzalig beursjaar bleef uit: zelden had analist het zo mis

Door Trump, Brexit en andere tegenslag zou 2016 een rampzalig beursjaar worden. Zo dacht bijna iedereen met verstand van zaken erover. Maar nu het achter ons ligt, blijkt het allemaal enorm te zijn meegevallen. Wat is verstand van zaken nog waard?

Beeld afp

'Verkoop alles.' Het beursjaar 2016 was nog maar net begonnen of een SOS weerklonk op alle financiële markten. 'Het wordt een catastrofaal beursjaar dat zal doen denken aan 2008, het jaar van de val van Lehman.'

Het was geen zwartkijker, geen Dr. Doom of een of andere bekende baissier die weer eens een knuppel in het hoenderhok gooide in de hoop dat alle kletsshows hem op het schild zouden hijsen. Het kwam uit een geheime maar serieuze notitie van het Britse RBS, een van de toonaangevende banken in de wereld, gericht aan al zijn grote klanten zoals pensioenfondsen en verzekeraars. 'China heeft een omvangrijke correctie ingeluid die voorlopig alleen maar sterker zal worden', aldus de bank. De olieprijs zou naar 16 dollar zakken en de beurzen zouden eenvijfde tot een kwart van hun waarde verliezen, zo hield de bank de klanten voor. En na twee weken waren de beurzen over de hele wereld ook met bijna 10 procent gedaald.

Onder het motto dat de eerste twee weken van een nieuw jaar de toon zetten was iedereen in mineur. 5.000 miljard aan beurswaarde ging in rook op. Maar toen iedereen in zak en as zat, de cyaankali was besteld en de ramen van de appartementsgebouwen rond Wall Street waren geopend om er bij een bankroet uit te springen, volgde nog in het eerste kwartaal het spectaculairste herstel in 83 jaar.

Beeld de Volkskrant

Brexit en Trump

Daarna werden onheilsscenario's geschetst over de rampen die de financiële markten zouden overkomen als de Britten voor de Brexit zouden stemmen, de Amerikanen voor Trump en de Italianen hun regering zouden laten vallen. Het gebeurde alle drie, maar aan het einde van het jaar hebben bijna alle aandelenmarkten nieuwe alltime highs bereikt. De Dow Jones scheerde zelfs even langs de onneembare barrière van 20 duizend punten. En de olieprijs staat niet op de voorspelde 16 maar op 56 dollar.

Alle analyses waren achteraf fout. Bij grote gebeurtenissen die niemand ziet aankomen - de zogenoemde 'onverwachte onbekenden' zoals 9/11, de val van de Muur, een tsunami, de Arabische Lente, Saddam Husseins invasie van Koeweit - is dat begrijpelijk. Maar in 2016 ging het om verwachte onbekenden - gebeurtenissen zoals verkiezingen die op de agenda stonden en waarvoor scenario's waren te bedenken.

Maar de gevolgen van de scenario's werden niet goed beoordeeld. De economische koffiedikkijkers weten blijkbaar net zo min wat onder beleggers leeft als de politieke opiniepeilers onder het volk. Het Damrak zit in dezelfde cocon als het Binnenhof.

Dat lijkt bizar. Dankzij big data kunnen betere analyses worden gemaakt. De markten zijn transparanter dan ooit door striktere regels en meer toezicht. Maar de financiële markten blijken uiteindelijk een groter mysterie dan tijd en ruimte.

Peter Tuchman Beeld Getty Images (bewerkt)

De levende beurs-emoji

De meestgefotografeerde handelaar op de beurs van New York is Peter Tuchman. Elke keer als de koersen weer eens hard omhoog of omlaag gaan, verschijnt deze kruising tussen Frank Zappa en de clown Bassie in kranten over de hele wereld. Fotoredacteur Frank Schallmaier ontdekte dat zijn gelaatsuitdrukkingen het koersverloop perfect weerspiegelen. Tuchman is een levende emoji.

Informatievoorsprong

Docent financiële markten Dirk Gerritsen aan de Universiteit Utrecht denkt juist dat door big data en de toenemende rekenkracht van computers de marktefficiency zo sterk is toegenomen dat het steeds moeilijker wordt een informatievoorsprong te hebben. Samen met zijn broer, data-analist Willem Gerritsen, onderzoekt hij elk jaar de beleggingsadviezen van analisten. 'Die voorspellingen moeten eigenlijk allemaal met een korreltje zout worden genomen.'

De broers onderzochten dit jaar 2.800 adviezen over individuele aandelen. Aandelen waarover analisten het positiefst waren, deden het gemiddeld 4 procent slechter dan de markt als geheel. Aandelen waarover analisten het negatiefst waren, deden het juist 11 procent beter. 'Het is eigenlijk heel erg mooi dat koersen zo slecht te voorspellen zijn', stelt Dirk Gerritsen vast.

Een oorzaak is dat beleggingsanalisten geneigd zijn lijntjes door te trekken. Als de olieprijs daalt, wordt die verondersteld verder te dalen. Dat geldt ook voor goud, aandelen, rentes en andere financiële producten. Dat trends zich voortzetten is gemakkelijker te begrijpen dan dat trends kunnen keren. Veel van wat in 2015 gebeurde - dalende grondstoffenprijzen - zette in 2016 juist niet door. Verliezers van 2015 op de beurs waren de winnaars van 2016: Arcelor, Shell, SBM Offshore. En de winnaars van 2015 waren de verliezers van 2016: Randstad, Heineken, KPN en technologisch toeleverancier Aalberts.

Beeld de Volkskrant
Seoul, 29 december: personeel van de Zuid-Koreaanse beurs wordt onder grote belangstelling van de pers bedolven onder de confetti om de goede resultaten van 2016 te vieren. Beeld Seong Joon Cho / Getty Images

De aandelenmarkt beleefde een achtbaansrit. De AEX-index, de graadmeter van de beurs van Amsterdam, kelderde begin vorig jaar van 441 naar 382 punten, waarna hij herstelde en bleef hangen rond de 450. Dankzij een eindejaarsrally werd het toch nog een heel goed jaar. De AEX eindigde op 483,17, een winst van 9 procent. Als het dividend wordt meegeteld, komt het rendement van de 25 fondsen die in de AEX zitten uit op liefst 13,6 procent.

Vooral als wordt vergeleken wat de rente op spaartegoeden oplevert, is dat een geweldig resultaat. Dat is deels te danken aan het economisch herstel in Nederland zelf. Maar de aandelenbeurs werd ook een stevig handje geholpen door het extreem ruime monetaire beleid van de ECB. Met de rente op nul en de geldpersen op volle toeren worden er dagelijks miljarden in de economie gepompt. Geld dat vooral zijn weg vindt naar de beurs. Bovendien daalde de euro ten opzichte van de Amerikaanse dollar, waardoor de export van eurozonelanden werd geholpen.

Er is moed voor nodig om zich voor 2017 opnieuw aan voorspellingen te wagen. De analisten weten niet hoeveel slagen ze om de arm moeten houden.

'Er zijn drie redenen waarom de goudprijs in 2017 kan stijgen en vier waarom die kan dalen', zegt David Brett van vermogensbeheerder Schroders. En zo is het met alle waarden. Gerekend wordt op verder economische herstel en op extra overheidsinvesteringen in de Amerikaanse economie, maar weinig analisten willen met stellige uitspraken opnieuw door de markt voor joker te worden gezet.

Beeld de Volkskrant

WINNAARS VAN 2016

Opkomende markten De aandelenbeurs van Rusland was de snelst stijgende van 2016. In dollars steeg de RTS-index met 52 procent, vooral dankzij de stijging van de olieprijs. De Merval-index van de beurs van Argentinië won 45 procent de Bovespa-index van de Braziliaanse beurs 28 procent.

Staalindustrie Wie echt geld had willen verdienen had in 2016 zijn geld in de staalindustrie moeten steken. Op de Amerikaanse beurzen waren AK Steel Holding (+359 procent) en US Steel (+236 procent) de best presterende aandelen. In Amsterdam ontpopte ArcelorMittal zich als grote winnaar.

Bitcoin De waarde van de virtuele munt steeg met 120 procent tot 970 dollar.


VERLIEZERS VAN 2016

Frontier markets De opkomende markten van de toekomst. Deze nieuwste economieën kenmerken zich door een jonge bevolking die nog moet beginnen te consumeren. Maar vele kwamen in diepe problemen. De beurs van Zambia maakte de grootste val (27,6 procent). Het Egyptische pond zakte 52 procent, de Surinaamse dollar 46 procent en de Nigeriaanse naira 36 procent.

Sterling Van de toonaangevende munten verloor het pond sterling 17 procent ten opzichte van de dollar als gevolg van het besluit tot een Brexit.

Italiaanse banken Van de westerse beurzen deed die van Italië het slechtst. De index verloor 10 procent, vooral doordat de waarde van de bankaandelen kelderde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.