Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, verwelkomt de Nederlandse minister van Financiën Wopke Hoekstra in Brussel.
Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, verwelkomt de Nederlandse minister van Financiën Wopke Hoekstra in Brussel. © AFP

Raad van State: Eurolanden die afspraken nakomen moeten daarvoor worden beloond

Advies aan Tweede Kamer is voorzet voor debat over toekomst van de eurozone

Eurolanden die erin slagen hun economie te hervormen, zouden hiervoor financieel moeten worden beloond. Dit stelt de Raad van State in een advies aan de Tweede Kamer. Een wortel voor goed presterende landen zou de eurozone kunnen verstevigen, denkt de belangrijkste adviseur van de regering.

De Europese Commissie beschikt wel over een stok voor het geval landen hun afspraken niet nakomen - maar heeft nog nooit een lidstaat een boete opgelegd. Volgens de Raad zou er ook oog moeten zijn voor goede prestaties: beloon landen die het goed doen, bijvoorbeeld door hun vorderingen te koppelen aan de hoogte van subsidies uit de Europese structuur- en cohesiefondsen.

Op dit punt botst de Raad van State met premier Rutte. Die heeft meermaals gezegd geen heil te zien in het belonen van het nakomen van afspraken. Wie zijn economie hervormt, beloont zichzelf, meent de premier. De reactie van de Raad is: dit is niet een advies aan het kabinet, maar aan het parlement.

De Europese Commissie

Rutte heeft meermaals gezegd geen heil te zien in het belonen van het nakomen van afspraken

Ook de Europese Commissie gelooft niet in een financiële pluim voor goed gedrag. Op 6 december presenteert de Commissie voorstellen ter verbetering van de eurozone. Een voorstel zal zijn om, net als de Raad van State bepleit, de EU-subsidies te koppelen aan het nakomen van begrotings- en hervormingsafspraken, maar enkel op negatieve wijze, als sanctie voor falende eurolanden.

Het rapport van de Raad van State is een voorzet voor het debat dat de Commissie in december hoopt te ontketenen. Het adviescollege boog zich over de toekomst van de eurozone op verzoek van de Tweede Kamer, die hier begin dit jaar naar vroeg.

De Raad formuleert immer zorgvuldig - 'Wij hebben geen voorkeur', luidt het credo - toch is het college stellig over een aantal zaken. Een terugkeer naar de gulden zou rampzalig zijn. Nederland is gebaat bij een 'vanzelfsprekend onomkeerbare euro'. Mocht één land de eurozone verlaten dan zou dat nog als 'bedrijfsongeval' kunnen worden gezien, maar vertrekken er meer, dan dreigt het uiteenvallen van de muntunie. 'Dit zou met hoge economische en politieke kosten gepaard gaan.'  

Hoe nu verder?

Verder met de euro dus. Maar hoe? Enkele maatregelen zijn volgens de Raad 'no-regret', onder alle omstandigheden zal Nederland er geen spijt van krijgen.

Gedwongen door de economische crisis die in 2007 uitbrak, hebben de EU-lidstaten het afgelopen decennium een complex stelsel aan regels opgetuigd om hun economieën robuuster te maken voor nieuwe crises. De Europese Commissie treedt op als scheidsrechter en heeft de mogelijkheid een boete uit te delen als een land zijn economie niet structureel hervormt of de begroting niet op orde krijgt. Dit moet simpeler en strenger, vindt de Raad. Pas sancties ook daadwerkelijk toe.

Meer centralisatie betekent meer economisch voordeel, maar dit gaat ten koste van het democratisch gehalte van de EU

Wat betreft de toekomst van de eurozone, schetst de Raad voor- en nadelen van meer Europa enerzijds en meer nationale zeggenschap anderzijds. Simpelweg betekent een centraler aangestuurde eurozone meer economisch voordeel. Het samenballen van economische afspraken en de handhaving daarvan in Brussel is effectiever dan dit grotendeels overlaten aan de lidstaten. Maar dit gaat ten koste van het democratisch gehalte van de eurozone en de EU.

Andersom zouden Europese afspraken op meer nationaal draagvlak kunnen rekenen als de lidstaten meer zelf over de uitvoering gaan. De economische risico's zijn in dat geval groter. In een meer decentrale eurozone adviseert de Raad van State daarom de oprichting van een Europees monetair fonds. Zo'n EMF moet zonder tussenkomst van nationale parlementen landen financieel kunnen steunen als ze dreigen te bezwijken onder grote schulden. Ook de Europese Commissie pleit ervoor het huidige crisispotje - het ESM (Europees stabiliteitsmechanisme) -  om te bouwen tot onafhankelijk fonds.