Puinruimer wacht de tegenwind niet af

Anders Moberg..

Pieter Klok

amsterdam Het is eigenlijk een wonder dat Anders Moberg het bijna vier jaar bij Ahold heeft uitgehouden want Nederland heeft hem nooit erg vriendelijk behandeld.

De Zweed trad in het voorjaar van 2003 aan. Hij moest de puinhoop opruimen die zijn voorganger Cees van der Hoeven had achtergelaten. Ahold was door een omvangrijke boekhoudfraude langs de rand van de afgrond gegaan. Het concern zat diep in de schulden.

Niet bepaald een ideale werkomgeving voor een 53-jarige die tot dan toe een bijna vlekkeloze carrière achter de rug had bij Ikea en het Amerikaanse Home Depot. Maar Moberg accepteerde het aanbod. Waarom wist hij ook niet precies. ‘Daar heb ik geen goed antwoord op’, zei hij eind 2005.

Moberg had ongetwijfeld gerekend op een welwillende ontvangst, maar dat bleek een misvatting. Op zijn eerste aandeelhoudersvergadering kreeg hij de wind van voren. De raad van commissarissen had hem een beloningspakket toebedeeld dat afhankelijk van zijn prestaties kon oplopen tot 9 miljoen euro.

Schandalig, oordeelden de aanwezigen. Aandeelhouders hadden na de boekhoudfraude nooit de kans gehad hun gemoed te luchten. De verantwoordelijken voor het boekhoudschandaal, Cees van der Hoeven en Michiel Meurs, waren immers direct opgestapt. Nu diende zich in de vorm van Moberg, die werd omgedoopt tot ‘de man van 10 miljoen’, een dankbare prooi aan. Onder leiding van VEB-directeur Peter Paul de Vries en ‘gewoon aandeelhouder’ Ineke Geneste – toevallig ook degenen die deze week bij ABN Amro het hoogste woord voerden – werd de aanval ingezet. Moberg moest salaris inleveren. De reactie van de Zweed: ‘If you don’t like me, I will go.’

Klanten van Albert Heijn sloten zich aan bij de honende menigte. Ze waren al langer ontevreden. De prijzen bij ’s lands grootste supermarktketen waren onder Van der Hoeven snel opgelopen; dat was nodig om de internationale expansie te bekostigen. Toen het salaris van Moberg bekend werd, brak een consumentenboycot uit. De omzet van Albert Heijn daalde in een week met 5 procent.

Het dieptepunt (volgens sommigen het hoogtepunt) was het optreden van een verslaggever van het NOS Journaal die het geestig achtte Moberg voor het oog van miljoenen kijkers in de maling te nemen. ‘Do you know the word ‘verneukt’?’

President-commissaris Hennie de Ruiter, die het salaris had toegekend, voelde zich uiteindelijk gedwongen af te treden en Moberg leverde een deel van zijn bonus in, althans een deel van de bonus werd prestatie-afhankelijk.

Voor Moberg moet de ophef als een volslagen verrassing zijn gekomen. Hij was groot geworden onder de vleugels van Ingvar Kamprad, de oprichter van IKEA. Bij dit familiebedrijf was hij aan niemand verantwoording schuldig behalve aan de hoogste baas. Bij Ahold werd hij lastig gevallen door aandeelhouders, die gefrustreerd waren over het boekhoudschandaal en door consumenten, die Albert Heijn en Ahold beschouwen als nationaal erfgoed. En dan was er ook nog het geweten van Ahold in de vorm van een hoogbejaarde man in een rolstoel die vanaf zijn landgoed in Engeland voortdurend commentaar gaf op de gebeurtenissen. Albert Heijn heette hij en hij was de kleinzoon van de oprichter van het concern.

De rechterhand van Moberg, Hannu Ryöppönen, met wie hij ook al bij IKEA samenwerkte, had er twee jaar geleden al genoeg van. Hij besloot een baan te accepteren bij de Fins-Zweedse papierfabrikant Stora Enso.

Moberg bleef. Bij Home Depot was hij al na een jaar vertrokken, bij Ahold wilde hij langer blijven. ‘Ik hou niet van verliezen en ik stel hoge eisen aan mezelf en aan mensen die voor me werken’, zei hij eind 2005 in een interview met de Volkskrant. ‘Ik zou het als een persoonlijk verlies opvatten als het niet zou lukken.’

Moberg heeft in vier jaar veel rommel opgeruimd. Hij nam advocaat Peter Wakkie in dienst om de boekhoudfraude juridisch af te handelen. Ahold betaalde 1 miljard euro aan de aandeelhouders en andere zaken werden geschikt.

Moberg verplaatste het hoofdkantoor van Zaandam naar Amsterdam en ontmantelde het mondiale imperium van Cees van der Hoeven. Dochters in Zuid-Amerika, Azië en Europa werden verkocht. Van de opbrengst werd de schuld teruggebracht.

US Foodservice, de Amerikaanse dochter, waar de boekhoudfraude had plaats gevonden, krabbelde langzaam overeind.

En met Albert Heijn kwam het ook weer helemaal goed. Dick Boer, directeur van Albert Heijn, deed in het najaar van 2003 het enige juiste. Hij verlaagde de prijzen fors en won zo de harten van de Nederlandse consumenten terug. Het marktaandeel van Albert Heijn is fors opgelopen.

Toch slaagde Moberg er niet in Ahold weer aan het groeien te krijgen. In het buitenland, en vooral in de VS, ging het minder goed. Stop & Shop en Giant Landover verloren terrein aan Wal-Mart. De omzet en de winst van Ahold groeiden daardoor minder snel dan Moberg een half jaar na zijn aantreden had beloofd.

De druk van aandeelhouders nam hierdoor weer toe. Het hedendaags kapitalisme is onverbiddelijk. Een slecht draaiende divisie en je bent er als topman al bijna geweest. Er staan direct activistische aandeelhouders op die splitsing van het bedrijf eisen. Centaurus en Paulson, die eerder de opsplitsing van Stork eisten, hadden zich al bij het Ahold-bestuur gemeld.

Moberg hoopte de dreiging af te wenden door US Foodservice in de etalage te zetten, maar dat bleek niet voldoende. Ook de Amerikaanse supermarkten moeten in de verkoop, vinden Centaurus en Paulson. Hierdoor zou van Ahold niet veel meer overblijven dan Albert Heijn.

De Zweed heeft de strijd met de aandeelhouders niet afgewacht. Hij zag welke vernedering Rijkman Groenink van ABN Amro moest ondergaan in zijn strijd met aandeelhouders, hij zag waarschijnlijk Peter Paul de Vries en Ineke Geneste al weer voor zijn geestesoog verschijnen en heeft, zoals in het persbericht staat, besloten ‘andere carrièremogelijkheden na te streven’.

Pieter Klok

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden