Provincies bulken nog steeds van het geld

De provincies hebben ingeteerd op hun reserves, maar bulken nog steeds van het geld terwijl het Rijk en tal van gemeenten graag wat meer zouden hebben.

De schoorsteen van Sabic is een baken op het industriecomplex Chemelot in Geleen.Beeld Roger Dohmen

Terwijl gemeenten bezuinigen op bejaarden, gehandicapten, psychiatrische patiënten en tal van anderen, brandt het geld de provincies in de zakken. Sinds 2011 hebben de provincies bijna 1,6 miljard euro ingeteerd op hun reserves, een kleine 9 procent van hun totale vermogens. Het meeste geld ging op aan verkeer en vervoer, natuur, jeugdzorg en het stimuleren van de provinciale economie, blijkt uit dinsdag gepubliceerde cijfers van het CBS.

De meeste provincies zijn rijk als Croesus sinds ze in 2009 hun aandelen in de energiebedrijven Nuon en Essent verkochten. Gelderland was eind 2014 het rijkst met een eigen vermogen van 4,7 miljard euro, oftewel 2.332 euro per inwoner. Na Gelderland hebben Noord-Brabant (3 miljard euro), Overijssel en Limburg (elk 1,7 miljard euro) de grootste vermogens. In totaal gingen de provincies het jaar 2015 in met 15,9 miljard euro aan reserves, bijna 1,6 miljard euro minder dan op het hoogtepunt in 2011. Het armst is de provincie Zeeland met 139 miljoen euro vermogen, hoewel Zuid-Holland met 458 miljoen euro, oftewel 128 euro per inwoner, relatief het armst is. Zeeland, Zuid-Holland en Utrecht hadden geen aandelen Essent of Nuon.

'Zonde', noemt de Groningse hoogleraar Maarten Allers het dat juist de provincies op een gouden berg zitten, en niet het Rijk of de gemeenten. 'Dat geld had je kunnen uitdelen onder de bevolking, of kunnen gebruiken om de staatsschuld te verlagen', zegt de hoogleraar economie van decentrale overheden. 'Nu gaat het geld naar de beperkte overheidsterreinen waar de provincies taken hebben, wat het allemaal wat willekeurig maakt.'

Honderd keer zo veel

Ook is het de vraag of provincies de beste bestuurslaag zijn om zoveel geld in de economie te investeren, zegt Klaartje Peters, bijzonder hoogleraar lokaal en regionaal bestuur aan de Universiteit Maastricht. De provincie Gelderland investeert verdeeld over 2014 en 2015 bijvoorbeeld een extra 250 miljoen euro in de Gelderse economie en werkgelegenheid. Bovendien steekt de rijkdom van de provincies schril af bij de veelal tot zware bezuinigingen genoodzaakte gemeenten, vindt Peters.

Gedeputeerden van de provincies zijn het vanzelfsprekend niet eens met de kritiek. De Gelderse gedeputeerde Jan Markink (VVD), verantwoordelijk voor onder meer financiën, vindt dat provincies bij uitstek het verschil kunnen maken voor de regionale economie, bijvoorbeeld met stageplekken voor jongeren, investeringen in wegen en sneller internet voor het platteland.

Volgens zijn Limburgse collega Ger Koopmans (CDA) zou het een 'drama' zijn als niet de provincies, maar het Rijk de energiemiljarden zou investeren. De provincie Limburg zou er dan bekaaid vanaf komen, denkt hij. 'Wij verjubelen het geld niet, maar wij investeren gericht in de toekomst van Limburg.' Koopmans noemt onder meer de investeringen in het industriecomplex Chemelot in Geleen en het tuinbouwgebied Greenport Venlo. 'Kijk naar de verdeling van cultuurmiddelen: vanuit het Rijk gaat per inwoner ruim honderd keer zo veel geld naar cultuur in Amsterdam als naar Limburg. Dat de Amsterdamse cultuursector meer geld krijgt dan de Limburgse begrijp ik nog wel, maar meer dan honderd keer zo veel? Dit is exemplarisch. Wij doen waar het Rijk geen geld voor over heeft.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden