Proeftuin voor ‘schone’ steenkolen

De fabriek voor kolenvergassing lag om de havenklap stil. Maar het lek is boven. ‘Het is de parel van onze portefeuille.’..

‘De hele Chinese top van het bedrijfsleven hebben we hier al over de vloer gehad. En vorig jaar kwam een delegatie van het Amerikaanse congres op bezoek’, zegt een trotse bedrijfsleider Carlo Wolters van Nuon, als hij de best draaiende kolenvergasser ter wereld laat zien. Met deze installatie in het Limburgse Buggenum wekt Nuon stroom op door steenkolen eerst om te zetten in gas. Dit kolengas – officieel syngas genoemd – wordt vervolgens verbrand om elektriciteit op te wekken.

De techniek van kolenvergassing dateert al uit de jaren zeventig en leidde geruime tijd een marginaal bestaan. Maar sinds enkele jaren maakt vergassing een opleving door. Door onzekerheid over de betrouwbare levering van Russisch gas zijn energiebedrijven op zoek naar andere brandstoffen. Kolen zijn een goedkoop alternatief dat overal ter wereld in de grond zit. Maar kolen zijn ook erg vervuilend. Met kolenvergassing komen echter minder vervuilende stoffen vrij zoals zwavel en kwik waardoor kolenvergassing de populaire naam ‘schone kolen’ heeft meegekregen. Bovendien biedt kolenvergassing de kans om de uitstoot van kooldioxide (CO2) makkelijker af te vangen.

‘Eigenlijk staan de drie belangrijkste argumenten die indertijd pleitten voor kolenvergassing nog recht overeind’, zegt Wolters. ‘Met een vergasser is een energiebedrijf minder afhankelijk van aardgas als brandstof, de centrale stoot minder vervuilende stoffen uit en vergassing heeft een hoger rendement dan het traditionele verstoken van kolen.’

Wolters, die al sinds 1991 betrokken is bij de kolenvergasser, moest jarenlang een somber verhaal vertellen. De centrale die in 1989 met overheidssubsidie werd gebouwd, lag om de haverklap stil wegens technische problemen. De oorspronkelijke investering van 850 miljoen gulden (386 miljoen euro) leek weggegooid geld. ‘Die gasbranders zijn gevoelige apparaten, dus de omzetting van kolen naar gas luistert erg nauw’, verklaart Wolters.

Techneuten moesten jarenlang sleutelen om de techniek van kolenvergassing – door oliebedrijf Shell ontwikkeld – in de praktijk toe te passen. ‘Neem het hitteschild dat onderaan de kolenvergasser hangt, zegt Wolters terwijl hij naar de afgesloten installatie wijst. ‘Het oude, keramische schild moest elke vierduizend stookuren worden vervangen, zodat de centrale elke keer twee weken plat lag. Nu koelen we het schild continu met water, zodat de centrale kan blijven doordraaien.’

Na vierduizend aanpassingen aan de installatie in achttien jaar tijd, heeft Nuon – dat in 2001 de vergasser voor een prikkie kocht van de vorige eigenaar Demcolec – eindelijk het lek boven. ‘Het is de parel in de portefeuille van Nuon. Van alle centrales staat de kolenvergasser qua winstgevendheid op de tweede plaats. Alleen de veel grotere, traditionele kolencentrale Hemweg 8 uit Amsterdam levert meer winst op.’

Nuon is inmiddels van plan in de Groningse Eemshaven een nieuwe kolenvergasser te bouwen. ‘We willen drie exact dezelfde kopieën van de centrale uit Buggenum nabouwen’, zegt projectmanager Rein van Haperen, die verantwoordelijk is voor de nieuwe centrale in het Noorden. ‘Nu we deze techniek van kolenvergassing beheersen, gaan we niet experimenteren met een groter type.’

Kolenvergassing houdt echter één groot nadeel. Ook nadat de kolen zijn omgezet naar gas, leidt de verbranding tot de uitstoot van het broeikasgas CO2. De CO2-uitstoot van kolen of kolengas is veel hoger dan die bij de verbranding van aardgas. Vandaar dat kolen door de wereldwijde aandacht voor de opwarming van de aarde een slecht imago hebben.

Nuon heeft twee oplossingen voor de uitstoot van broeikasgas. De eerste methode, de bijstook van biomassa, brengt het energiebedrijf al in de praktijk, zegt hoofd milieuproducten Karen Lagendijk van Nuon.

Aan een zijtak van de Maas ligt bij de centrale in Buggenum een Spaans schip aangemeerd. De lading: een partij druivenpitten waarvan Rioja is gemaakt. Door het bijstoken van dergelijke biomassa kan Nuon de uitstoot van CO2 uit fossiele brandstoffen terugdringen, zegt Lagendijk. ‘Zo’n 10 tot 15 procent van de centrale draait op biomassa. Dat scheelt op jaarbasis de CO2-uitstoot van omgerekend tweehonderdduizend auto’s.’

De tweede methode voor het terugdringen van de uitstoot van CO2, is het afvangen en opslaan ervan. Deze techniek staat in de kinderschoenen. Maar Nuon wil in Buggenum een proefcentrale neerzetten om een klein deel van de CO2 op te vangen. In de nieuwe centrale in de Eemshaven, waarvoor Nuon pas medio 2007 een definitief bouwbesluit neemt, wil het bedrijf het broeikasgas grootschaliger gaan afvangen om het vervolgens onder de grond in lege gasvelden op te slaan. ‘Het opvangen van CO2 bij een kolenvergasser is goedkoper dan bij een gewone kolencentrale’, zegt Lagendijk. ‘Het is typerend dat deze moderne techniek wordt uitgeprobeerd in de proeftuin van Buggenum.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden