Privatisering blijkt geen walhalla

Dreigende massaontslagen bij TNT en conflicten tussen ProRail en de NS. Nog dagelijks zijn voormalige staatsbedrijven in het nieuws. Is het niet om een reorganisatie dan is het wel vanwege de verkoop van onderdelen aan een buitenlandse partij of teleurstellende prestaties. Vandaag begint de Eerste Kamer met een parlementair onderzoek naar de verzelfstandiging van overheidsdiensten sinds het begin van de jaren negentig.

Naar goed Brits voorbeeld werden, eerst onder premier Lubbers en later onder premier Kok, in Nederland de PTT en het spoor verzelfstandigd. (Archieffoto 1993) Beeld anp

Het onderzoek is ingesteld omdat burgers de nadelige gevolgen van de vele verzelfstandigingsoperaties de afgelopen jaren vaak aan den lijve hebben ondervonden. De centrale vraag die de onderzoekscommissie onder leiding van ChristenUnie-senator Roel Kuiper zich stelt, is hoe de parlementaire beraadslaging over privatisering is verlopen tussen 1990 en 2010 en hoe de belangen van de burgers en de rijksoverheid daarbij zijn gewogen. Onder anderen ex-ministers Frank de Grave en Guusje ter Horst hebben zitting in de commissie.

Privatisering van staatsbedrijven en overheidsdiensten werd door de politiek vanaf eind jaren tachtig gezien als hét antwoord op vrijwel alle problemen. Staatsbedrijven waren log en traag, de publieke dienstverlening was inefficiënt en niet transparant. Aan die ellende zou een einde komen als de markt het voor het zeggen zou krijgen. De prijzen zouden dalen, de kwaliteit stijgen, overheidsdiensten zouden innovatief worden en maatwerk leveren. Partijen die dat niet zouden doen, zouden vanzelf ophouden te bestaan. De veeleisende klant zou zijn weg immers eenvoudig weten te vinden naar de concurrent die zijn zaken wel op orde had.

Verzelfstandiging PTT en spoor
Naar goed Brits voorbeeld werden in Nederland, eerst onder premier Lubbers en later onder premier Kok, grote slagen gemaakt met privatisering. De PTT werd verzelfstandigd, net als het spoor, later gevolgd door energiebedrijven. Tegelijkertijd werden honderden overheidsdiensten als zelfstandig bestuursorgaan op afstand gezet van de overheid en volgde ook de privatisering van de zorg.

Door tal van ontsporingen in de loop der jaren verloor de grootschalige verzelfstandigingsoperatie van de laatste twee decennia veel van zijn glans. Of dat allemaal te wijten is aan die privatiseringsgolf is de vraag. Wim Dik, die als topman van de PTT leiding gaf aan privatisering van de organisatie in 1988, zei in een interview met NRC Handelsblad vorig jaar: 'Bij alle problemen die KPN en TNT zijn tegengekomen denk ik altijd: die waren beslist niet minder geweest onder de vleugels van de staat.'

Als voorwerk deed de commissie de afgelopen maanden al onderzoek naar vier cases: de privatisering van ProRail/NS, PTT, de energiesector en die van een aantal reïntegratiediensten zoals het UWV en Kliq, de voormalige arbeidsvoorziening. Deze week maken onder anderen Gerrit Zalm, Laurens-Jan Brinkhorst, Annemarie Jorritsma en Willem Vermeend hun opwachting voor de commissie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden