NieuwsUitkeringen

Privacywet hindert uitvoeringsorganisaties bij toekennen uitkering, jonggehandicapten geregeld de klos

Uitvoeringsorganisaties voelen zich beperkt door privacywetgeving. Zij mogen geen gegevens uitwisselen met andere overheidsinstanties. Daardoor lopen jonggehandicapten ondersteuning mis, terwijl gedetineerden soms juist onterecht een uitkering krijgen.

Marieke de Ruiter en Gijs Herderscheê
Minister Karien van Gennip ontving woensdag knelpuntenbrieven van de uitkeringsinstanties. Beeld ANP
Minister Karien van Gennip ontving woensdag knelpuntenbrieven van de uitkeringsinstanties.Beeld ANP

Het UWV en de Sociale Verzekeringsbank (SVB) hebben woensdagavond zogeheten knelpuntenbrieven gestuurd naar minister Van Gennip van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Daarin vragen zij om ruimere wettelijke bevoegdheden om gegevens van burgers uit te wisselen met andere overheidsinstanties. Nu is dat vanwege de privacywetgeving niet mogelijk. Daardoor krijgen mensen die in aanmerking zouden komen voor een uitkering deze niet altijd.

Het gaat onder anderen om jongeren met een psychische of lichamelijke beperking die bij het UWV aankloppen voor een uitkering voor jonggehandicapten. Alleen als zij helemaal geen arbeidsvermogen hebben, komen zij in aanmerking voor de Wajong-uitkering. Als zij nog wel kunnen participeren op de arbeidsmarkt, kunnen zij een beroep doen op de bijstand. Het probleem is alleen dat die jongeren hiervoor zélf naar de gemeente moeten stappen. Het UWV mag hun gegevens niet delen.

Niet ver genoeg

Het gaat volgens bestuursvoorzitter Maarten Camps om een kwetsbare groep. ‘We hebben wel een hand naar hen uitgestoken maar niet ver genoeg. En we weten dat een deel van die groep zich na een afwijzing nooit bij de gemeente meldt. Dat betekent dat zij helemaal geen steun krijgen in hun inkomen en bij het vinden van werk. Ze verdwijnen van de radar.’

Op die manier doet de privacywetgeving volgens Camps het tegenovergestelde van waarvoor die bedoeld is. ‘Die privacyregels zijn er om mensen te beschermen, maar hier zie je dat het voorkomt dat we mensen kunnen helpen op de manier die ze nodig hebben.’

De beperkte gegevensuitwisseling heeft ook een ander onbedoeld effect: mensen die geen recht hebben op een uitkering, krijgen deze soms juist wel. Dat geldt bijvoorbeeld voor gedetineerden. Omdat zij door de staat worden voorzien in hun levensonderhoud zijn zij uitgesloten van het recht op bijvoorbeeld WW. Maar doordat tussentijdse wijzigingen in de detentiestatus niet door de Dienst Justitiële Inrichtingen mogen worden uitgewisseld met het UWV, lopen gevangenen het risico op onterechte uitbetalingen en terugvorderingen.

Door persoonsgegevens als namen en bsn-nummers te delen kan het UWV zorgen voor een ‘warme overdracht’ naar andere dienstverleners, stelt Camps. ‘Dan hoeven we niet meer te zeggen: helaas, u komt hier niet in aanmerking, zoekt u het verder maar uit.’ Het sluit aan bij de aanbevelingen van de Tijdelijke Commissie Uitvoeringsorganisaties die vorig jaar onderzoek deed naar de problemen bij uitvoeringsorganisaties. Volgens de commissie zou de burger meer centraal moeten staan in de dienstverlening en zou er meer oog moeten zijn voor de ‘menselijke maat’.

Toch ligt de uitwisseling van persoonsgegevens ook gevoelig. Net als veel overheidsinstanties kampt het UWV met sterk verouderde ict-systemen. Het bronsysteem Sonar voldoet volgens eerder onderzoek van KPMG zelfs ‘aan geen enkel beginsel van de AVG’ (algemene verordening gegevensbescherming). Daardoor kwamen tijdens een datalek al de cv’s van 117 duizend UWV-klanten op straat te liggen. Hoewel er wel stappen worden genomen om de systemen te verbeteren, is het UWV daarbij veel minder ‘wendbaar’ dan een commercieel bedrijf, beaamt Camps. ‘Wij kunnen niet zeggen: we doen even een week geen dienstverlening en dan staat er een hele nieuwe website. Mensen zijn echt dagelijks afhankelijk van wat we doen.’

Ouderen

Om te onderzoeken hoe gegevensuitwisseling kan worden ingezet om niet-gebruikers van een uitkering op te sporen, start de SVB dit najaar met een proef onder ouderen die van een onvolledige AOW moeten rondkomen. Deze AOW’ers kunnen een aanvullende inkomensvoorziening (aio) krijgen, maar uit onderzoek van de Algemene Rekenkamer blijkt dat van de ruim 70 duizend ouderen die hier recht op hebben, de helft geen gebruikmaakt van de regeling. De SVB wil hen proactief benaderen en een uitkering aanbieden. Zodat zij, bij monde van bestuurder Simon Sibma, ‘krijgen waar zij recht op hebben'.

Uit die proef zal ook moeten blijken of ouderen geen aanspraak maken op een uitkering, omdat zij hier daadwerkelijk niet vanaf weten of dat er andere redenen zijn. Met de toeslagenaffaire nog vers in het geheugen spelen mogelijk ook wantrouwen tegen de overheid en angst voor terugvorderingen ook een rol.

Wat doen UWV en SVB?

Het UWV beheert de administratie over werknemers en voert de zogenoemde werknemersverzekeringen uit, zoals de uitkering bij werkloosheid en arbeidsongeschiktheid. De SVB voert de volksverzekeringen uit zoals de AOW en de kinderbijslag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden