Analyse

Prijzen rijzen echt niet de pan uit, beloven gefuseerde ziekenhuizen

De prijzen kunnen wel 28 procent stijgen, beweert de NZa. Dat is theorie, zeggen de ziekenhuizen. In werkelijkheid zal het zo'n vaart niet lopen.

De ingang van het St. Elisabeth Ziekenhuis. De NZa is kritisch over de fusie met het TweeSteden Ziekenhuis, dat ook in Tilburg is gevestigd. Beeld Marcel van den Bergh
De ingang van het St. Elisabeth Ziekenhuis. De NZa is kritisch over de fusie met het TweeSteden Ziekenhuis, dat ook in Tilburg is gevestigd.Beeld Marcel van den Bergh

Hoe erg zijn ziekenhuisfusies eigenlijk? De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) gooide vorige week een flinke steen in de vijver: maar liefst acht van de dertien ziekenhuisfusies van de afgelopen drie jaar hadden eigenlijk moeten worden afgekeurd, stelde de toezichthouder. Die fusies zouden leiden tot extra prijsverhogingen van meer dan 5 procent.

De Tilburgse fusie van het Sint Elisabeth Ziekenhuis en het TweeSteden Ziekenhuis (2012) zou de ergste zijn. Volgens de NZa zou deze op termijn kunnen leiden tot een prijsstijging van 28 procent.

Maar in feite, zegt bestuursvoorzitter Bart Berden van het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis, zoals het fusieproduct heet, is er van enige prijsverhoging sinds de fusie nauwelijks sprake. Over de periode van eind 2012 tot en met 2014 stegen zijn prijzen met niet meer dan 2,4 procent. 'Het landelijk gemiddelde lag in die periode op 5,1 procent.'

Monopolist

De recente fusie in Haarlem die het Spaarne Gasthuis opleverde, zou volgens de NZa tot 15 procent hogere prijzen kunnen leiden. Maar het ziekenhuis stelt dat de fusie nog maar net rond is en dus nog geen meetbaar effect kan hebben gehad. Bovendien: er is een Zorgakkoord gesloten waarin de prijsstijgingen zijn gemaximeerd tot 1,5 procent per jaar.

Ziekenhuisfusies liggen onder vuur. De angst grijpt om zich heen dat de almaar grote wordende instellingen zich steeds meer als monopolist kunnen gedragen en de prijzen zullen verhogen. 'Wanneer de ACM de beoordeling van ziekenhuisfusies niet drastisch aanscherpt, maakt het rappe tempo waarin de ziekenhuissector consolideert dat er voor patiënten en verzekerden binnenkort niets meer te kiezen overblijft', schreven drie hoogleraren in de gezondheidseconomie een jaar geleden.

Het TweeSteden Ziekenhuis. Beeld Marcel van den Bergh
Het TweeSteden Ziekenhuis.Beeld Marcel van den Bergh

KPMG Plexus onderzocht in november vorig jaar in opdracht van minister Schippers (Volksgezondheid) de machtsverhoudingen in de medische markt. Volgens de onderzoekers hadden sommige partijen een 'onwenselijk grote macht': de huisartsen, de tweedelijns-ggz én de ziekenhuizen.

Het verweer van de ziekenhuizen: de prijsstijgingen die de NZa voorrekende, hebben zich nergens voorgedaan. Maar dat zegt volgens Misja Mikkers, directeur strategie van de NZa, niet zo veel. 'Dat de prijzen nauwelijks stegen, komt doordat de Autoriteit Consument en Markt (ACM) bij de toestemming voor veel van die fusies de voorwaarde heeft gesteld dat de prijsverhogingen niet hoger zouden zijn dan het gemiddelde in de markt. Maar die beperking is tijdelijk. Als die eindigt, is onze waarschuwing, kunnen die ziekenhuizen op termijn hun prijzen verhogen.'

Marktmacht van verzekeraars

Bovendien, zegt hij, is de marktwerking in de ziekenhuisbranche nog maar sinds 2012 ingevoerd, en het gaat met stukjes en beetjes. Nu zijn er nog regels die het nut van prijsverhogingen voor ziekenhuizen afromen, maar die afroming is vrijwel ten einde. Dus zullen ziekenhuizen meer voordeel halen uit het verhogen van hun prijzen.

Toch vreemd dat de verzekeraars, de natuurlijke tegenpartij van de ziekenhuizen, zich niet hebben verzet tegen al die fusies. Ja, erkent Mikkers van de NZa, 'maar daar hebben ze nu wel spijt van. Vraag maar eens wat ze bij CZ vinden van de fusie van Orbis en Atrium.'

Deze twee Limburgse ziekenhuizen in Parkstad Heerlen kregen in 2012 toestemming voor hun fusie. 'Wij hebben daartegen nog steeds geen enkel bezwaar', zegt de woordvoerder. Zij is kritisch op de NZa. 'Hun model gaat ervan uit dat marktmacht leidt tot prijsverhogingen. Maar het houdt bijvoorbeeld geen rekening met het feit dat de verzekeraar ook marktmacht heeft.

Verzekeraar VGZ wil het niet meer hebben over de fusie, maar laat wel weten nu 'kritischer te zijn op ziekenhuisfusies dan in het verleden'. 'We zien dat bij fusies de prijzen stijgen doordat er minder concurrentie is', aldus een woordvoerder.

De ACM, die al die fusies heeft goedgekeurd, zegt de berekeningen van de NZa altijd interessant te vinden. Bestuurder Henk Don: 'Wij gebruiken de uitkomsten van die analyses ook. Maar we verlaten ons er niet op, want het is nooit onderzocht hoe goed de voorspellingen zijn voor Nederland. Toen wij die fusie van het TweeSteden Ziekenhuis op ons bord kregen, dachten we ook: dit wordt kritisch. Maar wij kijken ook heel erg naar de verwachte patiëntenstromen en naar wat verzekeraars, patiëntenorganisaties en andere ziekenhuizen ervan vinden. Wij verwachten dat er voldoende tegenkrachten zijn om die prijsstijgingen te beteugelen.'

Waarom zou de NZa zoveel ophef maken met een niet-getest, 'onbetrouwbaar' theoretisch model? Bestuurder Berden van het TweeSteden ziekenhuis heeft daarover wel een theorie. Hij denkt dat het een laatste stuiptrekking is van de toezichthouder. Minister Schippers heeft besloten een deel van het toezicht bij de NZa weg te halen en over te brengen naar de ACM. Berden: 'Het lijkt erop alsof de NZa nu nog even wil zeggen: we kunnen het toch het best.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden