PPG wil AkzoNobel en Heinz wil Unilever: door goedkoop geld dreigt fusiebubbel

PPG Industries wil AkzoNobel overnemen en Kraft Heinz wil Unilever overnemen. De huidige fusie-explosie vertoont alle kenmerken van een bubbel - met dank aan de centrale banken.

Producten van Kraft en Heinz.Beeld afp

Fuseren is als trouwen: voor nuchterheid, laat staan twijfel is in de plechtige geloften vooraf geen plaats. De boodschap is steevast dezelfde. Samen is het leven mooier. Of, in de iets minder fraaie formulering van Kraft Heinz: in combinatie met Unilever kan 'een leidend concern voor consumentengoederen worden gecreëerd, met een missie van lange termijn groei en duurzaam leven'.

Om dezelfde reden maakte afgelopen jaar verzekeraar NN concurrent Delta Lloyd het hof. Het Amerikaanse Qualcomm lijfde voor 43 miljard euro de Brabantse chipfabrikant NXP in. En er was de grootste overname van 2016, die van mediaconglomeraat Time Warner door AT&T voor omgerekend bijna 80 miljard euro.

65 tot 85 procent mislukt

In alle gevallen koesteren de kersverse partners grootse verwachtingen van de toekomst. Ten onrechte, weet Hans Schenk. De hoogleraar economie aan de Universiteit Utrecht doet hier al sinds de jaren negentig onderzoek naar. Inmiddels zijn er door hem en andere wetenschappers tienduizenden fusies tegen het licht gehouden. Dat leidt tot een schrikbarende conclusie: 65 tot 85 procent mislukt. Dat kun je op verschillende manieren meten, maar het komt erop neer dat er geen waarde gecreëerd wordt. 'Daar wordt dus heel veel geld over de balk gesmeten zonder dat het ook maar iets oplevert', merkt Schenk droogjes op.

Desondanks dendert het fusiecircus voort. Waar sommige analisten afgelopen zomer het einde van de fusie- en overname-boom voorspelden, werd oktober ineens de beste maand ooit. Vindt de flirt van Kraft Heinz met Unilever doorgang, dan zou dat zelfs de op één na grootste overname in de geschiedenis zijn.

Bedrijven op zoek naar overnames laten hun dollars en euro's gul rollen. Met dank aan het onorthodoxe monetaire beleid van onder meer de ECB kunnen zij bijna gratis lenen. Dat is ook voor grote Nederlandse concerns reden om steeds meer schulden te maken op de kapitaalmarkt. De afgelopen jaren namen hun uitstaande obligaties met meer dan de helft toe, tot 141 miljard euro, maakte DNB vorig jaar bekend in een studie.

De huidige fusie- en overnamegolf drijft op die kapitaalvloed. Zo deed bierbrouwer AB-Inbev voor de overname van Grolsch-producent SABMiller de grootste schulduitgifte in euro's ooit.

Fusiegolven

Of het goedkope geld ook echt de oorzaak is van alle koortsachtige overnameplannen, of toch eerder als smeerolie voor de deals dient, is onduidelijk. 'Je kunt je voorstellen dat bedrijven overnames die ze gewoonlijk niet zouden doen nu, vanwege het goedkope geld, wél doorzetten', zegt econoom Schenk. Maar uit zijn onderzoek blijkt dat in het verleden de rentestand weinig effect had op fusiegolven. 'Het vergemakkelijkt het fusieproces in elk geval wel. Zeker nu de rente zo extreem laag is.'

De voornaamste drijfveer van fuserende ondernemers heeft echter minder te maken met zulke rationele, financiële overwegingen dan met psychologie, legt Schenk uit. 'Als je weet dat de kans op succes dusdanig klein is, waarom doet een topman het dan toch? Omdat hij bang is dat zijn concurrent straks tot die 15 tot 35 procent behoort die wél slagen.' Dat kuddegedrag resulteert in fusiegolven. Of beter: 'fusie-explosies'. 'Tussen 1900 en 2008 hebben we dat zes keer meegemaakt. In heel korte tijd zie je dan tien, soms zelfs twintig keer zoveel overnames', zegt Schenk. Het is een typisch voorbeeld van de befaamde animal spirits waar econoom John Maynard Keynes al in de jaren dertig over schreef.

Olietanks bij het hoofdkantoor van Unilever in Rotterdam.Beeld afp

Zo ontstaat ook dit keer een fusiebubbel. Die wordt misschien niet veroorzaakt, maar in elk geval wel gestimuleerd door centrale banken als de ECB. Dat is niet zonder gevaar. Hier en daar klinken bezorgde geluiden over de schuldenberg die het bedrijfsleven aan het opbouwen is. Zolang de rente laag blijft, is dat geen probleem. Maar wat als zij straks weer gaat oplopen? In combinatie met tegenvallende fusieresultaten kan dat menig bedrijf in geldnood brengen.

Helaas hoeft dat de mensen die betrokken zijn bij de huidige fusie-explosie niet af te schrikken. Zij profiteren namelijk hoe dan ook. Zoals de zakenbankiers. Als huwelijksbemiddelaars strijken zij enkele procenten van de overnamesom op. Zij lopen daarom de deur plat bij bedrijven met telkens weer nieuwe fusieplannen. Je kunt je zelfs afvragen bij wie het initiatief ligt voor een fusiegolf: de bestuurders van een bedrijf zelf of de zakenbankiers?

Die bestuurders worden er in elk geval ook zelden slechter van. Hun gemiddelde zittingsduur is steeds korter. Het gevolg: tegen de tijd dat het huwelijk tussen de twee bedrijven geen succes blijkt, zijn zij allang vertrokken. Inclusief de overnamepremie die zij vaak opstrijken. Dat is geen klein bier: de recente verkoop van NXP leverde topman Rick Clemmer een bruidsschat van rond de 400 miljoen euro op.

Unilever wijst overnamebod Kraft Heinz van 130 miljard euro af

De Amerikaanse voedselgigant Kraft Heinz, vooral bekend van de ketchup, heeft een overnamevoorstel gedaan aan Unilever. Er is een bod ingediend van 46,61 euro per aandeel, waarmee het totale bod uitkomt op 130,6 miljard euro. Dit is vrijdag bekend gemaakt door Kraft Heinz. Als de poging slaagt, is het een van de allergrootste fusies ooit. Lees hier het nieuwsbericht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden