Portugees Mário Centeno opvolger Jeroen Dijsselbloem als Eurogroepvoorzitter: wat staat hem te wachten?

'De voorzitter zit niet aan het stuur, hij kan niet opeens naar links of rechts afslaan'

Jeroen Dijsselbloem wordt als Eurogroepvoorzitter opgevolgd door de Portugees Mário Centeno, werd maandag bekend. Wat staat hem te wachten?

De Portugees Mário Centeno Foto anp

Mário Centeno is de nieuwe voorzitter van de Eurogroep. De Portugese minister van Financiën versloeg maandagmiddag in twee stemronden zijn concurrenten uit Luxemburg, Letland en Slowakije. Maar verandert met het vertrek van Dijsselbloem het beleid van de eurozone? Zijn bezuinigingen verleden tijd als de linkse Centeno vanaf januari met de voorzittershamer zwaait? Worden de begrotingsteugels gevierd?

De Eurogroep is de machtigste informele club in de EU na EU-toppen van de regeringsleiders. Ze bestaat uit de financiënministers van de negentien landen die (op papier althans) allemaal even belangrijk zijn. Besluiten worden met consensus genomen. Dat beperkt de speelruimte van de voorzitter, de druk om een compromis te vinden werkt als een korset. Of zoals een betrokken EU-ambtenaar het formuleert: 'De voorzitter zit niet aan het stuur, hij kan niet opeens naar links of rechts afslaan.'

Tegelijkertijd geeft de noodzaak van compromissen de voorzitter macht: ze moeten namelijk wel gevonden worden. 'Het gaat om leiderschap, niet om ideologie', zegt Europees Commissaris Moscovici (Economische en Financiële Zaken) over rol van de voorzitter. Centeno onderhoudt straks als enige permanent contacten met alle eurolanden, soms ook met de premiers. Hij heeft het overzicht, kent (als hij zijn werk goed doet) de verlangens en veto's van de lidstaten.

Informatievoorsprong

Met die informatie bepaalt hij het openingsbod van elk compromis, zowel qua inhoud als tijdstip. Loopt de discussie stroef of vast nogal vaak het geval in de Eurogroep dan wordt de voorzitter geacht de zaak los te trekken met nieuwe ideeën. Dijsselbloem wordt door zijn collega's geroemd om zijn volhardendheid de partijen tot elkaar te brengen. 'Anderen geven op na de negentiende keer, Jeroen niet', zegt een betrokkene.

Op weg naar het compromis geniet de voorzitter een informatievoorsprong. Natuurlijk heeft hij rekening te houden met de andere ministers, zeker die van Duitsland en Frankrijk. Maar als hij zijn rol goed behendig vervult, doet hij zeker niet voor hen onder. 'De voorzitter duwt en trekt, soms is dat net het laatste zetje. Een klein beetje bijsturen met grote effecten', zegt een diplomaat.

Jeroen Dijsselbloem luidt de bel met de start van zijn laatste vergadering. Foto EPA

De voorzitter is verder het gezicht van de Eurogroep. Tijdens de afsluitende persconferentie zet hij de toon, zoals premier Rutte dat na afloop van de ministerraad doet. De nationale ministers staan 'hun' nationale journalisten te woord, de Eurogroepvoorzitter heeft het podium met de hele Europese pers.

Dat de voorzitter een stempel kan drukken op het beleid, blijkt uit de Griekse crisis. Alle betrokkenen - inclusief de Griekse minister van Financiën Tsakalotos - beamen dat mede dankzij Dijsselbloems geduld en compromisvaardigheid Griekenland in de eurozone is gebleven. En het was kantje boord in de zomer van 2015. Ook daarna kwamen akkoorden met Athene over het vrijgeven van financiële steun pas tot stand na eindeloos overleg, met Dijsselbloem als oliemannetje.

Bankenunie

Waar Dijsselbloem eveneens duidelijk meestuurde was bij de oprichting van de Bankenunie, het stelsel van afspraken om de Europese banksector solider te maken. Zowel de criteria voor sterkere financiële buffers als de opzet voor een faillissementsfonds, kwamen uit de koker van Dijsselbloem en zijn team.

Tot slot en zeker niet in het minst was er de Europese noodlening (9 miljard euro) voor Cyprus in 2013 waarvoor twee Cypriotische banken werden gesaneerd en de grotere spaarders een stevige prijs betaalden. Het besluit kwam van de hele Eurogroep maar Dijsselbloem presenteerde de afgedwongen bijdrage van spaarders als een trendbreuk, hetgeen hem op grote kritiek kwam te staan. Hij kreeg wel gelijk: in de nieuwe EU-regels worden vermogende spaarders en aandeelhouders eerst geschoren voor het Europees noodfonds geld verstrekt.

Waar Dijsselbloem vijf jaar lang crisismanagement voerde als Eurogroepvoorzitter - houd de zaak bijeen! - treedt zijn opvolger Centeno aan onder een gesternte van opbouw: hoe de eurozone te versterken. Zijn eerste taak is met Athene een soepele terugkeer van Griekenland op de financiële markt te organiseren na acht jaar financieel infuus van het noodfonds. Maar bovenal moet Centeno de eurolanden op één lijn krijgen over de hervorming van de eurozone, een operatie die zeker niet minder complex is als het beteugelen van crises in de eurozone.



Interviews met en over Dijsselbloem

'Schnaps und Frauen'
Lees het interview terug dat de Volkskrant met Dijsselbloem had na alle ophef over zijn 'Schnaps und Frauen'-uitspraak, afgelopen voorjaar. 'De kwestie is enorm geëscaleerd, het lijkt inmiddels alsof ik een oorlogsmisdaad heb begaan', zei Dijsselbloem. 'Iedereen loopt in een grote boog om me heen.' (+)

Jeroen Dijsselbloem over zijn vertrek uit de Kamer: 'Ik stel mijn kiezers teleur'
Op 11 oktober maakte Jeroen Dijsselbloem onverwacht zijn vertrek uit de politiek bekend. Vandaag neemt hij afscheid in de Tweede Kamer. Is een plek in de Tweede Kamer te min voor de scheidend PvdA-minister van Financiën? 'Mijn besluit is niet fraai.' (+)

Griekse schuldenberg in ieder geval op papier aangepakt
'Een maand geleden had ik dit niet durven dromen', zegt Eurogroepvoorzitter Dijsselbloem over de net afgesproken schuldverlichting voor Griekenland. Na een ouderwetse marathonvergadering van 11 uur met zijn eurocollega's is Dijsselbloem woensdag in de vroege ochtenduurtjes ronduit tevreden over het resultaat. Wordt de Griekse schuldenlast nu aangepakt of doorgeschoven? (+)

Varoufakis: 'Dijsselbloem heeft geen enkele autoriteit, hij een soldaat, een popje'
De Griekse econoom Yanis Varoufakis (54) stond als minister van Financiën zes maanden in het middelpunt van de eurocrisis. 'Ik wens Jeroen Dijsselbloem het allerbeste voor 2016.' (+)

Meer over