Portsmouth vreest de ondergang

De Britse havenstad beeft, bezuinigingen bedreigen de thuisbasis van de Royal Navy...

PORTSMOUTH Daar dobbert 1,3 miljard euro in het water. Of, zoals de Britse marine het zelf liever noemt, het meest geavanceerde oorlogsschip ter wereld. Hoe dan ook, de onlangs in de vaart genomen HMS Dauntless is een imposante verschijning.

Het hypermoderne oorlogsschip is zo’n 153 meter lang, maar door zijn hoekige vormen – een zogeheten stealth-ontwerp – moet hij op een vijandige radar hooguit een vissersboot lijken. Imposanter zijn de capaciteiten: de Dauntless, tot de nok vol met raketten, is het neusje van de zalm als het gaat om luchtverdediging.

Het schip kan een metropool als Londen in zijn eentje beschermen tegen een massale aanval uit de lucht. Dat is mede te danken aan het revolutionaire radarsysteem, dat duizend bewegende doelen tegelijk kan volgen. ‘Zelfs als iemand uit Frankrijk hier een cricketbal naartoe schiet met driemaal de snelheid van het geluid, kunnen ze hem uit de lucht knallen’, kraait de schipper van het passerende rondvaartbootje. Zijn gehoor knikt vol bewondering.

Voor liefhebbers van marineschepen is Portsmouth altijd een prima bestemming. De Zuid-Engelse stad is al eeuwen thuishaven van de Royal Navy, het oudste en meest trotse onderdeel van Her Majesty’s Armed Forces. Het hoofdkwartier van de marine is er gevestigd, evenals een flink deel van de Britse vloot, de grootste van de NAVO na die van de VS.

Toeristen komen doorgaans vooral voor de Historic Dockyard, een verzameling musea en oude schepen naast de basis. Het pronkstuk is HMS Victory, het schip waarop admiraal Nelson de Frans-Spaanse vloot in 1805 versloeg bij Trafalgar. De man die Britten beschouwen als hun grootste oorlogsheld, werd tijdens de slag gedood door een Franse sluipschutter, waarna zijn lichaam in een vat rum naar Londen werd gebracht.

Defensieproject
Maar dit weekeinde is het extra druk, als tienduizenden bezoekers op de Navy Days afkomen. Het biedt de marine de mogelijkheid te tonen wat ze in huis heeft. Het is tevens een drijvende expositie van de problemen waarvoor de Britse marine zich ziet gesteld nu de geldkraan dichtgaat.

Neem de Dauntless en haar zusterschip Daring, ook aanwezig in Portsmouth; aanvankelijk zouden er twaalf van deze schepen komen. Dat aantal is teruggeschroefd naar slechts zes. Want zoals bijna elk defensieproject zijn de kosten al fiks uit de hand gelopen. Die worden nu beperkt tot acht miljard euro, nog altijd 30 procent meer dan begroot.

De marine zal echter nog veel meer moeten inleveren, is de verwachting. Britse ministeries worden immers geacht een draconische 25 procent van hun kosten weg te snijden in deze kabinetsperiode. In de herfst wordt besloten waar de bijl valt. Defensie zit in een tussencategorie, en moet in eerste instantie op 10 tot 20 procent rekenen. Het wordt vermoedelijk erger.

In Portsmouth, waar twintigduizend marinemensen – de helft van het Britse totaal – werken, is veel onrust. ‘Iedereen heeft het erover’, zegt een matroos die alleen als Stephen in de krant wil. ‘We hopen dat de klappen elders vallen, zoals in Schotland. Portsmouth is ons kroonjuweel.’

Dit blijkt mede door de aanwezigheid van het oude Britse vlaggenschip Invincible. Het gigantische vliegdekschip ligt al een paar jaar in de mottenballen, maar kan in noodgevallen vrij snel weer de zee op.

Met grote spanning wordt gewacht op de twee nieuwe vliegdekschepen die de vorige regering heeft besteld. Ze kosten 5,5 miljard euro en leveren zeker tienduizend banen op. Dit heeft echter veel discussie losgemaakt. Moet Groot-Brittannië zich nog steeds profileren als supermacht? En bovenal, zijn ze wel te betalen?

Marinebasis
Het project is mogelijk al te ver om te worden teruggedraaid, maar de regering zou nog steeds een van de twee giganten kunnen schrappen. De bevelhebber in Portsmouth, Rob Thompson, zei deze week dat het voortbestaan van de marinebasis hiervan afhangt. ‘Als de beslissing in ons voordeel uitvalt, is onze toekomst veiliggesteld. De vliegdekschepen zijn cruciaal voor ons.’ Niet voor niets worden de Navy Days gesponsord door BAE Systems, de grootste wapenfabrikant van Europa en beoogd leverancier van de schepen.

Maar er hangt nog een donderwolk boven de marine: de kernonderzeeërs (zie inzet). Het Trident-systeem is zo verschrikkelijk duur, dat de verleiding hierin te snijden enorm is. De Liberaal Democraten willen het ‘zinloze’ Trident het liefst helemaal kwijt. Nick Clegg noemt een systeem ‘waarmee je Moskou met één druk op de knop kunt wegvagen niet meer van deze tijd.’ De Conservatieven houden voorlopig echter vast aan Trident, en willen hooguit één van de vier nucleaire ‘subs’ schrappen.

In Portsmouth houden ze de moed erin. ‘Als het extreem wordt met die bezuinigingen, kunnen altijd nog met de Victory gaan varen’, grapt Lee Hazard, een officier die werkt op het hoofdkwartier van de marine. De lieutenant-commander, in smetteloos wit kostuum met pet, zegt hiervan al langer te dromen.

De Britten zijn immers zo op het schip gesteld, dat het officieel nooit uit de vaart is genomen. Hoewel de Victory (uit 1765) nu in een droogdok ligt, is het op papier ’s wereld oudste nog dienstdoende oorlogsschip; op de achtersteven wappert nog altijd de vlag van de Royal Navy.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden