'Please touch' - interactief knutselen als missie

Met interactieve opstellingen de handen van museumbezoekers activeren, hun hart bereiken en vervolgens iets veranderen in hun hoofd: dat is in een notendop de missie van het Amsterdamse bedrijf NorthernLight.

Steven Schaeken (l) en Peter Slavenburg voor hun kantoor aan het IJ. Beeld Raymond Rutting/de Volkskrant

'It's not done until it ships.' Peter Slavenburg (48) mag graag zijn held Steve Jobs citeren. Hij wil er maar mee zeggen: al zijn medewerkers moeten tot op de dag van een belangrijke presentatie kunnen roepen dat het ontwerp niet goed genoeg is, dat het anders moet. Desnoods met een aanpassing ná de presentatie. 'Een creatief bedrijf mag nooit verzanden in serieproductie, je moet met een helikopterview naar jezelf blijven kijken om antwoord te krijgen op de vraag: zijn we nog wel goed bezig?'

Zijn onderneming NorthernLight ontwikkelt en levert 'interactieve tentoonstellingen en experiences' voor musea en bedrijven - waarover straks meer. De projecten waaraan de onderneming werkt hebben een looptijd van zes tot achttien maanden. Vanwege die lange duur bestaat het risico dat zelfs het avontuurlijkste project geleidelijk transformeert in een zoveelste klus, met een planningsbord aan de muur, bekent Slavenburg. 'Tijdens een teamoverleg waarbij geen van de aanwezigen tot onze doelgroep behoorde, heb ik mij weleens afgevraagd: hoe kan het toch dat dit zo'n ongeïnspireerde ouwemannenvergadering is geworden?'

Blijf nieuwsgierig en doe je werk met liefde en passie: het is de belangrijkste opdracht die hij en zijn mededirecteur Steven Schaeken (47) de werknemers van NorthernLight week in week uit voorhouden.

De twee leerden elkaar halverwege de jaren negentig kennen toen ze beiden betrokken waren bij de oprichting van NEMO, het wetenschapsmuseum in Amsterdam. Ze ontwikkelden en bouwden er een interactieve, informele leeromgeving, waar een breed publiek op een speelse en toegankelijke manier in aanraking kan komen met wetenschap en technologie. Na die gezamenlijke ervaring besloten ze onder de bedrijfsnaam NorthernLight samen NEMO-achtige opstellingen te gaan ontwerpen op zo veel mogelijk plekken in de wereld.

Profiel

Bedrijf NorthernLight

Waar Amsterdam-Noord

Sinds 1998

Aantal werknemers 23

Jaaromzet 1,5 à 2 miljoen euro

'Het was 1998, als je tegen mensen zei dat je interactieve tentoonstellingen bouwde, begreep niemand wat je deed', memoreert Slavenburg. 'Fysieke interactiviteit was een volkomen onbekend vak.'

Reizend door de VS kwamen ze in expositieruimtes van science centres waar bordjes stonden met het uitnodigende opschrift 'Please Touch' (Raak aan alstublieft), in plaats van het archetypische 'Do not Touch'. Dát wilden zij ook: de handen van museumbezoekers activeren, hun hart bereiken en in hun hoofd iets veranderen.

Hun eerste opdracht als zelfstandige ondernemers betrof het ontwikkelen van een bezoekerscentrum voor (toen nog) PTT Post. Parallel daaraan haalden ze een grote opdracht in Engeland binnen, voor een van de Britse millenniumprojecten. Klanten van NorthernLight zijn sindsdien vooral musea, maar ook multinationals als Philips en DSM. Slavenburg: 'Voor het DSM-kantoor in Shanghai ontwikkelden we een interactieve ontvangstruimte. Voorheen had het evengoed de entree van een verzekeringskantoor kunnen zijn. Nu zie je bij binnenkomst DSM-halffabricaten verwerkt in de balie en een 60 meter lange wand met een wisselend interactief overzicht van DSM's activiteiten.'

In het startjaar 1998 telde hun bedrijf vier werknemers, de beide directeuren inbegrepen. Inmiddels werken er op het kantoor in Amsterdam-Noord twintig mensen, afkomstig uit uiteenlopende disciplines. Daarnaast heeft NorthernLight nog drie werknemers op een eigen kantoor in Shanghai.


In de hoofdvestiging, fraai gelokaliseerd aan het IJ, met uitzicht op de Amsterdamse binnenstad, heerst tijdens ons bezoek een serene rust. De ontwerpers, architecten, game-ontwikkelaars, kunsthistorici en wetenschappers zitten zwijgend tegenover elkaar, de blikken gericht op de schermen van hun Apple-computers. Een tafelvoetbalspel, van hard karton, is de enige aanwijzing dat hier ook ruimte is voor ontspanning.

Een NorthernLight-medewerker achter een tekentafel. Beeld Raymond Rutting/de Volkskrant

Creativiteit

'Het belangrijkste wat wij hier doen is elkaar de hele dag rare ideeën toesturen', zegt Slavenburg in alle ernst. 'Bijvoorbeeld: 'In dat gebouw hebben ze een glazen lift, als we daar nou eens virtueel de vloer uit laten vallen.' Elke medewerker krijgt van ons een fraai aantekeningenblok met ongelinieerd papier, zodat elke creatieve inval meteen kan worden vastgelegd en toegelicht.'

De onderneming is in 25 landen actief, verspreid over alle continenten, uitgezonderd Oceanië. 'Steeds vaker ook in landen die economisch groeien en een jonge bevolking combineren met een grote vraag naar educatie', vertelt Slavenburg. Schaeken en hij komen overal op aarde voortdurend dezelfde concurrenten tegen. 'Er zijn wereldwijd circa tien bureaus met een soortgelijke filosofie als de onze. De concurrentie zit in de VS, Groot-Brittannië, Duitsland, Spanje, Singapore en Japan.'

Omdat NorthernLight opereert in een nichemarkt, wordt het bedrijf in de aanloopfase van nieuwe grote projecten vrijwel altijd benaderd, zegt Slavenburg. 'Óf met de vraag of we de opdracht direct willen uitvoeren, óf om een pitch te komen doen.' Dat laatste deden ze aanvankelijk op eigen kosten en voor eigen risico. Tegenwoordig laten ze potentiële opdrachtgevers vaak hun voorinvestering betalen. 'Dat werkt verrassend goed. Het maakt dat je meteen het kaf van het koren scheidt. Meer reistijd zit nu in projecten die echt doorgaan.'

Zeker, ze maken winst, zegt Slavenburg, al wil hij niet verklappen hoeveel. 'We zijn inmiddels betrokken bij internationale miljoenenprojecten. Dankzij onze keuze voor geografische spreiding zijn we ook in de crisisjaren winst blijven maken. Terwijl het in Nederland stilviel, liep het in China door en hadden we een groot project lopen in Abu Dhabi.'

Twee van de drie werknemers hebben een achtergrond in wetenschapscommunicatie. Zij dompelen zich onder in het onderwerp dat centraal staat in een opdracht in en gaan op zoek naar het verhaal erachter. Schaeken: 'We hebben met CERN gewerkt, met mensen die alles weten over kernfysica. Wij hoeven niet alles te begrijpen over elementaire deeltjes, maar we moeten de experts wel kunnen volgen, tot op zekere hoogte, om hun verhalen te kunnen omzetten in wetenschappelijk verantwoorde opstellingen.'

De ontwerpers van NorthernLight werken met alle technologisch denkbare uitingsvormen: met gesproken en geschreven woord, met film, met objecten, interactieve exhibits, ruimtelijke beleving, interieurinrichting, met workshops, apps, virtual reality, kunstinstallaties, objecttheater, robots, drones. De communicatie tussen mens en computer wordt steeds vernuftiger en subtieler, constateert Schaeken opgetogen. 'Het onderscheid met communicatie tussen mensen onderling begint te vervagen. Je kunt nu in je eentje in een ruimte zitten en vragen stellen, en dan geeft die ruimte jou inhoudelijk antwoord.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden