Plagen bedreigen zaadveredelaar Monsanto

Het Amerikaanse concern Monsanto verdiende als geen ander aan het bestrijden van plagen, maar nu lijkt het zelf te worden getroffen door de zeven plagen van Egypte.

Beeld ap

Monsanto schiep met behulp van genetische manipulatie nieuwe rassen soja, katoen, koolzaad en mais die een groot deel van de wereld veroverden. Maar de gouden tijden lijken voorbij, en dat is te zien aan de beurskoers. De grootste zaadproducent ter wereld wordt nu betiteld als 'het beroerdste aandeel van 2010'.

Van oudsher is Monsanto een chemisch bedrijf, met een grote ervaring in onkruidbestrijdingsmiddelen. Die hebben altijd één nadeel: niet alleen het onkruid gaat er aan, ook de gewassen die tegen het onkruid beschermd moesten worden.

Voor dat probleem bracht Monsanto in 1996 een geniale oplossing op de markt. Met behulp van gentechnologie werden nieuwe rassen gemaakt die bestand waren tegen Monsanto's onkruidbestrijder Roundup. Boeren die deze zaden kochten, konden er naar believen Roundup op spuiten om het onkruid te verdelgen. Roundup Ready, heet de lijn van zaden.

Geen poot aan de grond
In Amerika hebben de nieuwe zaden de markt veroverd. In Europa kreeg Monsanto echter geen poot aan de grond, omdat de Europese Unie de transgene gewassen niet toestaat. Dankzij de combinatie van Roundup Ready met Roundup steeg de concernomzet van nog geen 3 miljard dollar in 1997 tot 12 miljard vorig jaar. De winst groeide navenant. De koers van het aandeel steeg van een paar dollar tot 140 dollar in 2008.

Maar sindsdien is het sprookje uit. De beurslieveling is uit de gratie. De kredietcrisis kostte het aandeel 40 procent van de waarde, niets uitzonderlijks. Maar waar andere aandelen zich herstelden, zakte Monsanto verder en verder. De slotkoers vorige week lag op 50 dollar.

Het eenvoudigste probleem van het bedrijf is dat de patenten op het succesvolle Roundup zijn verlopen, en de concurrentie goedkope middelen op de markt heeft gebracht. Maar dankzij de verkoopstrategie van Monsanto valt daar wel mee te leven: zaad en bestrijdingsmiddelen worden verkocht als één pakket.

Ernstiger is dat de zaden van Monsanto toch niet zo geweldig blijken als tot nu toe werd gedacht. De Roundup Ready-suikerbiet die in Amerika al een marktaandeel had van 95 procent, is door een federale rechter verboden. Gevolgen voor milieu en gezondheid zijn niet voldoende onderzocht, oordeelde de rechter. De boeren zijn razend, want er is nauwelijks meer aan 'gewoon' suikerbietenzaad te komen.

SmartStax
Bovendien voldoet het maisras SmartStax, vorig jaar geïntroduceerd, niet aan de gewekte verwachtingen. Monsanto ontwikkelde dat samen met concurrent Dow. De twee bedrijven stopten maar liefst acht kunstmatige genen in de mais, meer dan ooit tevoren. De acht kunstgenen maken de maïs bestand tegen allerlei insecten, maar ook tegen de onkruidbestrijdingsmiddelen van zowel Dow als Monsanto. Er bleek slechts één probleem: de opbrengst was veel lager dan was aangenomen. Monsanto moest de prijs drastisch verlagen om niet van de markt te worden gedrukt.

De boeren zijn toch al niet zo blij met de dure zaden van Monsanto. Vorige week publiceerde het wetenschappelijk tijdschrift Science een artikel, waaruit blijkt dat de grootste voordelen van Monsanto's dure zaden terechtkomen bij de boeren die ze niet gebruiken. Een berucht insect, de maisboorder, is door de nieuwe rassen zo op zijn retour, dat de oogst nog maar weinig schade lijdt. De voordelen komen net zo goed terecht bij boeren die 'gewoon' zaad gebruiken als bij Monsanto's klanten. Alleen: dat gewone zaad is veel goedkoper.

Maar misschien het grootste probleem is dat het patent op Roundup Ready-sojabonen in 2014 afloopt. Over ruim drie jaar mag elke boer weer doen wat hij al duizenden jaren doet: zijn eigen zaaizaad produceren. De Amerikaanse justitie is er kennelijk niet gerust op dat Monsanto dat zonder slag of stoot zal laten gebeuren. Justitie is een onderzoek begonnen en wil weten of het zaad waarop het patent afloopt na 2014 nog wel beschikbaar is. Want Monsanto kan het zaad domweg doen verdwijnen en boeren laten overstappen op nieuwere varianten van Roundup Ready, die nog wel met patenten zijn beschermd.

Omstreden praktijken

Monsanto is groot geworden met de genetische manipulatie van landbouwzaden, en is daarmee een omstreden bedrijf geworden. In de Verenigde Staten zijn de zaden te koop, in Europa vrijwel niet. De Europese Unie is niet gerust op de mogelijke gevolgen van de kunstmatige genen in de landbouwgewassen.

Ook in Amerika en Canada is Monsanto omstreden, onder meer omdat het concern op hardhandige wijze zijn octrooi op het genetisch materiaal van zijn rassen bewaakt. Maar het stuifmeel van de gemanipuleerde mais waait vrijelijk over de akkers, en bevrucht ook gewone mais. Er zijn al rechtszaken geweest waarbij Monsanto claimde dat boeren die dat overkwam, het patentrecht van Monsanto schonden. Monsanto vroeg zelfs octrooi aan op varkens die zijn gevoerd met Monsanto's transgene producten.
Milieuorganisaties zijn fel gekant tegen Monsanto's aanpak, onder meer omdat die het gebruik van bestrijdingsmiddelen stimuleert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden