Pijlers onder groei vallen een voor een weg

Eind jaren negentig zat werkelijk alles mee voor de Nederlandse economie. Sindsdien vallen de pijlers onder de economische groei echter een voor een weg....

Van onze verslaggever Pieter Klok

Een opgewekte beurs:

Tot de herfst van 2000 stegen de beurskoersen onstuimig. De winsten die werden behaald, dreven de binnenlandse consumptie tot grote hoogten. Sindsdien hebben aandelen echter zo'n 60 procent van hun waarde verloren. Beleggers zitten met schulden en pensioenpremies moeten omhoog.

Investerende bedrijven:

Tot in 2000 was het voor bedrijven een makkie om geld binnen te halen. Als ze een grote investering wilden doen, gaven ze gewoon nieuwe aandelen uit, die over het algemeen gretig aftrek vonden.

Die tijd is voorbij. Veel bedrijven hebben grote schulden en lopen aan de leiband van de banken. Om hen tevreden te stellen, snijden ze in de kosten. De investeringen nemen fors af, het afgelopen jaar met meer dan 6 procent.

Een extreem lage werkloosheid:

Slechts 3,4 procent van de beroepsbevolking zat in 2001 zonder baan. Dat was ver onder de evenwichtswerkloosheid - de werkloosheid die nodig is voor een gezond functionerende arbeidsmarkt. Inmiddels heeft de werkloosheid een duidelijke stijging ingezet. De ene na de andere sector komt aan de beurt. De bouw, die tot voor kort nergens last van had, is het jongste slachtoffer. De productie nam het eerste kwartaal met ruim 6 procent af.

Hoge lonen:

Door de lage werkloosheid moesten werkgevers hogere lonen betalen. Gezinnen hadden hierdoor meer te besteden, ook al omdat steeds vaker beide partners werkten. Vorig jaar nam de koopkracht nog met 0,9 procent toe.

Dit jaar zal de koopkracht echter niet meer groeien, verwacht het Centraal Planbureau. Gevolg: de consumptie groeit nog slechts met 0,3 procent op jaarbasis, de laagste groei in negen jaar.

Een genereuze overheid:

Het Paarse kabinet deed in 2001 nog een forse duit in het zakje door miljarden aan lastenverlichting door te voeren, alleen om de invoering van een nieuw belastingstelsel te vergemakkelijken.

De overheidsbestedingen nemen nog steeds toe, afgelopen jaar met 2,4 procent. Zodra het kabinet Balkenende II het voor het zeggen heeft, zal echter drastisch in de uitgaven worden gesneden.

Een uitbundige huizenmarkt:

Doordat Nederlanders veel te besteden hadden, stegen jarenlang de huizenprijzen. Wie een huis had, verzilverde de overwaarde. De Nederlandsche Bank berekende dat de economie alleen hierdoor al 1 procent per jaar groeide. Inmiddels stijgt de huizenprijs niet meer, en dreigt een daling.

Een goede concurrentiepositie:

Door voortdurende loonmatiging was Nederlandse arbeid eind jaren negentig relatief goedkoop. Snel gestegen lonen hebben de concurrentiepositie echter verslechterd. De kosten per eenheid product zijn tussen 1997 en 2003 zo'n 10 procent meer gestegen dan in omringende landen.

Een goedkope euro:

Sinds de introductie van de euro op 1 januari 1999, is de waarde van de munt gestaag gedaald. Dat was goed voor Nederland, want 60 procent van de binnenlandse productie wordt uitgevoerd.

Een jaar geleden zette de euro echter een stijging in. Nederlandse producenten hebben daardoor meer moeite om hun waar in het buitenland te slijten. De export van Nederlandse producten is het afgelopen jaar licht afgenomen.

Groei in het buitenland:

Nederland is sterk afhankelijk van de Duitse en de Amerikaanse economie, die het allebei niet goed doen. Daarmee is de huidige recessie vergelijkbaar met die van begin jaren tachtig. Begin jaren negentig, toen de Nederlandse economie ook in een dip zat, hield Duitsland ons op de been. De hoop is nu gevestigd op de Verenigde Staten, die zich naar verwachting als eerste economie zullen herstellen. Een herstel in de VS zal zich een half jaar later vertalen in (licht) herstel hier.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden